*lun/o

*luno

1.
AST Astro, kiu estas satelito de la Tero kaj rondiras ĉirkaŭ ĝi: la kvar fazoj de la luno estas: novluno, kreska luno, plenluno, malkreska luno; lunkvarono; levinte viajn okulojn al la ĉielo kaj vidinte la sunon kaj la lunon kaj la stelojn [1]; ŝi aspektas […] bela kiel la luno [2]; la luno fariĝos sanga [3]; la tuta luno fariĝis kiel sango [4]; la luno estis grandega nokta lampo, alte supre en la blua aero [5]; la luno ne aŭskultas, kiam hundo ĝin insultas PrV ; se forestas la suno, sufiĉas la luno PrV ; la luno influas la tajdojn, tirante akvon trans oceanojn [6]; la luno ĉirkaŭiras la mondon en daŭro de 25 horoj [7]; prezidanto Bush favoris usonan lunprogramon, tiel ke spacorganizaĵo NASA devis duonigi sian buĝeton por ISS [8].
2.
AST Natura satelito de planedo: la lunoj de Jupitero; [la] interplaneda sondilo Huygens […] surluniĝis sur Titano, la plej granda el la multaj lunoj de Saturno [9].
afrikanse:
 maan
albane:
 moon
amhare:
 ጨረቃ
angle:
1. Moon 2. moon
arabe:
 ضوء القمر
armene:
 լուսին
beloruse:
1. Месяц 2. месяц, спадарожнік
bengale:
 চাঁদ
birme:
 
bretone:
1. loar 2. loarenn
bulgare:
 луна
ĉeĥe:
 luna, měsíc
ĉine:
1. 月 [yuè], 月亮 [yuèliang], 月球 [yuèqiú]
dane:
 månen
estone:
 kuu
eŭske:
 ilargia
filipine:
 gumala
france:
 lune
galege:
 lúa
germane:
 Mond
guĝarate:
 ચંદ્ર
haitie:
 lalin
hebree:
 ירח 1. לבנה
hinde:
 चांद
hispane:
1. Luna 2. luna
hungare:
1. Hold 2. hold
ide:
 luno
igbe:
 ọnwa
indonezie:
 bulan
interlingvae:
 luna
irlande:
 gealach
islande:
 tunglið
itale:
~kvarono: quarto di Luna. 1. Luna 2. satellite naturale, luna (nome comune)
japane:
1. 月 [つき]
jave:
 rembulan
jide:
 לעוואָנע
jorube:
 oṣupa
kanare:
 ಚಂದ್ರ
kartvele:
 მთვარის
kazaĥe:
 ай
kimre:
 lleuad
kirgize:
 ай
kmere:
 ព្រះច័ន្ទ
koree:
 
korsike:
 luna
kose:
 inyanga
kroate:
 mjesec
kurde:
 hêv
latine:
 lunam
latve:
 pavadonis
laŭe:
 ວົງເດືອນ
litove:
 mėnulis
loĵbane:
 lunra
makedone:
 месечината
malagase:
 volana
malaje:
 bulan
malajalame:
 ചന്ദ്രൻ
malte:
 qamar
maorie:
 marama
marate:
 चंद्र
monge:
 hli
mongole:
 сар
nederlande:
 maan
nepale:
 चन्द्र
njanĝe:
 mwezi
okcidentfrise:
 moanne
panĝabe:
 ਚੰਦ
paŝtue:
 سپوږمۍ
pole:
fazoj de la ~o: fazy księżyca, kwadry księżyca. 1. księżyc, miesiąc (przest.) 2. księżyc, satelita
portugale:
 lua
ruande:
 ukwezi
ruse:
1. Луна 2. луна, спутник
samoe:
 masina
sinde:
 چنڊ
sinhale:
 සඳ
skotgaele:
 ghealach
slovake:
 luna, mesiac 1. Mesiac 2. mesiac (nebeské teleso)
slovene:
 mesec
somale:
 dayaxuna
ŝone:
 mwedzi
sote:
 khoeli
sunde:
 bulan
svahile:
 mwezi
svede:
 måne
taĝike:
 моҳ
taje:
 ดวงจันทร์
tamile:
 நிலவு
tatare:
 ай
telugue:
 చంద్రుడు
tibete:
 ཟླ་བ་
tokipone:
 mun
ukraine:
 місяць
urdue:
 چاند
uzbeke:
 oy
vjetname:
 mặt trăng
volapuke:
 mun
zulue:
 inyanga

luna

Rilata al luno: luna nokto [10]; luna lumo, en kiu disfluis nigraj ombroj [11]; lunaj radioj, penetrantaj tra la fenestro Marta ; la ĉinoj festas novjaron laŭ la malnova luna kalendaro [12]; haŭto luna [13].
angle:
 lunar, moonly
beloruse:
 месячны, месяцовы
bretone:
 -loar
ĉeĥe:
 lunární, měsíční
france:
 lunaire
germane:
 Mond-, lunar
hebree:
 ירחי
hispane:
 lunar
hungare:
 hold-
ide:
 lunala
indonezie:
 lunar
itale:
 lunare, selenico, selenitico
nederlande:
 maan-
pole:
 księżycowy
portugale:
 lunar
ruse:
 лунный
slovake:
 mesačný
svede:
 mån-
tokipone:
 mun
ukraine:
 місячний
volapuke:
 munik

duonluno

Formo de la luno, kiam videblas proksimume de kvarono ĝis duono de ĝia surfaco: duonluno leviĝos super la horizonton nur post unu aŭ du horoj [14]; la sanktaj signoj de kruco kaj duonluno [15]. VD:lunarko
beloruse:
 паўмесяц
ĉeĥe:
 půlměsíc
france:
 demi-lune
germane:
 Halbmond
itale:
 mezzaluna
nederlande:
 halve maan
slovake:
 polmesiac
svede:
 halvmåne
ukraine:
 півмісяць, равелін, білий півмісяць на нігті

kreska luno, kreskanta luno

ASTKAL Fazo kaj aspekto de la luno, kiam ĝia luma parto de tago al tago grandiĝas: sikula flago estas blua kun okradia suno […] kaj kreskanta luno [16]. VD:krescento
Rim.: La ĝiba parto vidiĝas tiam dekstra en la norda duonglobo de la tero, maldekstra en la suda duonglobo.
16. O. Arnošt Fischer, G. Stier: En sikula lando, 2014
beloruse:
 маладзік (першая квадра месяца)
france:
 lune croissante
germane:
 zunehmender Mond

malkreska luno, malkreskanta luno

ASTKAL Fazo kaj aspekto de la luno, kiam ĝia luma parto de tago al tago malgrandiĝas: la malkreskanta luno malaperis malantaŭ la nuboj, kaj estis malfacile vidi la vojon [17]; venis la malkreska luno flava-vanga [18].
Rim.: La ĝiba parto vidiĝas tiam maldekstra en la norda duonglobo de la tero, dekstra en la suda duonglobo.
17. Monato, Albisturo Kvinke: Tenebro, 2006
18. S. Petőfi, trad. K. Kalocsay: Johano la brava, 1984
beloruse:
 сход (квадра месяца)
france:
 lune décroissante
germane:
 abnehmender Mond

mielluno

(frazaĵo)
Mielmonato: „en bonaj familioj la novaj geedzoj ne pasigas la unuan nokton sub la kontrolo de la najbaroj, kaj“ – tion ŝi aldonis pli faciltone – „tial oni ja inventis la miellunan vojaĝon“ [19].
angle:
 honeymoon
beloruse:
 мядовы месяц
bulgare:
 меден месец
france:
 lune de miel
germane:
 Flitterwochen
indonezie:
 bulan madu
itale:
 luna di miele
nederlande:
 wittebroodsweken
svede:
 smekmånad

novluno, nova luno, malplena luno

AST Fazo, aspekto de la luno, fine de ciklo, komence de nova ciklo, kiam videblas ankoraŭ eta parto de ĝia surfaco aŭ tute nenio: la novluno staris sur la ĉielo [20]; novluna nokto [21]; li forĵetis ĉion kontraŭ kelkaj gutaĉoj da vino, kiuj estos for antaŭ la venonta novluno [22]; arĝenta sonĝoherbaro / kovras la malplenan lunon [23].
20. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Kolo de botelo
21. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Filino de la marĉa reĝo
22. A. Löwenstein: La ŝtona urbo, 1999
23. F. García Lorca, trad. A. Alonso Nuñez: Al la urbo Santiago, Kajeroj el la Sudo, 1992 (14)
beloruse:
 маладзік (новы месяц)
ĉeĥe:
 nov, novoluní, nový měsíc
france:
 nouvelle lune
germane:
 Neumond
indonezie:
 bulan baru
itale:
 luna nuova
nederlande:
 nieuwe maan
okcidentfrise:
 nijmoanne
slovake:
 nov, nový mesiac
svede:
 nymåne
ukraine:
 молодик, новий/молодий місяць

plenluno, plena luno

ASTKAL Fazo, aspekto de la luno, kiam videblas la plena disko de ĝia surfaco: muziku per korno en novmonato, je la plenluno, en la tago de nia festo [24]; li revenos hejmen je la plenluno [25]; la plenluno disvastigis lumon preskaŭ tagan [26]; la plenluno leviĝis, ronda kaj granda, klara kaj bela en la blua aero [27]; la plena luno havas grandan influon ankaŭ al ni [28].
beloruse:
 поўня
ĉeĥe:
 úplněk
france:
 pleine lune
germane:
 Vollmond
indonezie:
 bulan purnama
itale:
 luna piena, plenilunio
nederlande:
 volle maan
pole:
 nów
slovake:
 plný mesiac, spln (Mesiaca)
svede:
 fullmåne
ukraine:
 повний місяць, повня, місяць у повні
volapuke:
 fulamun

lundaŭro, lunperiodo

KAL Tempo de tuta ciklo de la lunaj fazoj, proksimume 29,5 tagoj: en la regionoj, kie la sezonoj estas malmulte markitaj, la lundaŭro restis, post la tago, la fundamenta tempunuo [29]; unu fojon en ĉiu lunperiodo [30]. VD:monato
29. Vikipedio, Kalendaro
30. Borroughs Edgar Rice: Tarzan de la Simioj
bretone:
 loariad
ĉeĥe:
 měsíční fáze
france:
 lunaison
germane:
 Lunation, Mondzyklus
hungare:
 holdhónap, lunáció
itale:
 lunazione
nederlande:
 maanmaand
pole:
 miesiąc księżycowy, lunacja
ruse:
  лунный месяц
slovake:
 fáza mesiaca
ukraine:
 місячний місяць, синодичний місяць

administraj notoj

kreska ~o, kreskanta ~o: Mankas dua fontindiko.
miel~o: Mankas dua fontindiko.