4oksid/o Z VdE

oksido   Vikipedio

KEM Ĉia kombinaĵo de oksigeno kun alia elemento: Magnezo MgO estas oksido de magnezio VdE .
Rim.: La Internacia Unio de Pura kaj Aplika Ĥemio (IUPAĤ, angle IUPAC) rekomendas por ĉi tiu signifo la anglan terminon „oxide“ kaj ties derivaĵojn „mon-, di-, tri-, tetr-, pent-... oxyde“, formitajn per stumpigita greka numerala prefikso indikanta la nombron de oksigenaj atomoj en la molekulo de oksido. Laŭ la 15ª regulo la vorto „ricevis la ortografion de Esperanto“ (-ks- anstataŭ -x-); tamen la duan parton de tiu regulo: „ĉe diversaj vortoj de unu radiko estas pli bone uzi senŝanĝe nur la vorton fundamentan kaj la ceterajn formi el tiu ĉi lasta laŭ la reguloj de la lingvo Esperanto“ la PIV-oj ignoras. Por neŭtraligi la terminaron IUPAĤ fakte kreas sian apartan „lingvon internacian“ kun grekdevenaj numeraloj (kun atrefarita, negreka gramatiko); tio do estas projekto konkurenca kun Esperanto; kaj en la kolizio inter la Fundamento kaj IUPAĤ la PIV-oj aliĝas al IUPAĤ. Tio kontrastas kun la kohera kaj esperanteca tradicio matematika, ekz-e edro → kvaredro, kvinedro, ... dudekedro, ... anstataŭ la angla-grekecaj „tetrahedron, pentahedron, ... icosahedron ...“. [Sergio Pokrovskij]
angle:
oxide
beloruse:
аксід, вокіс
ĉeĥe:
kysličník, oxid
france:
oxyde
germane:
Oxid
greke:
οξείδιο, οξύ
hispane:
óxico
hungare:
oxid
indonezie:
oksida
nederlande:
oxyde
pole:
tlenek
portugale:
óxido
ruse:
окись, оксид, окисел
slovake:
oxid
volapuke:
xüd

oksidigi, oksidi  

(tr)
1.
KEM Ŝanĝi, pli malpli komplete, en oksidon; difekti per kombino kun oksigeno: la feron oksidigas la malsekeco; forta oksidiga kapablo VdE .
2.  
KEM En pli vasta senco: depreni elektronojn de atomoj aŭ jonoj per ĥemia reakcio; en tia reakcio oksidigilo povas esti ne nur oksigeno, sed, ekzemple, fluoro aŭ kloro. VD:korodi 1
Rim.: Laŭ logiko de esperanta vortoderivado oni devas uzi formon oksidigi, tamen en multaj vortaroj (ankaŭ en PIV) estas registrita mallogika formo oksidi. [Jurij Finkel]
angle:
oxidize
beloruse:
акісьляць
ĉeĥe:
okysličovat, oxidovat
france:
oxyder
germane:
oxidieren 1. oxidieren, rosten
greke:
οξειδώνω
hispane:
oxidar
hungare:
oxidál
nederlande:
1. oxyderen, roesten
pole:
utleniać, oksydować (pokrywać tlenkami)
portugale:
oxidar
ruse:
окислять
slovake:
oxidovať

neoksidigebla

KEM Tia, ke ĝi ne oksidiĝas: plateno estas neoksidigebla.
angle:
inoxydable
france:
inoxydable
ruse:
неокисляющийся, нержавеющий (о металлах)

unuoksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas po unu oksigenan atomon: Silicia unuoksido (SiO); karbona unuoksido (CO) estas venena substanco, kiu ekestas per nekompleta brulado de karbonaj kombinaĵoj [1]; Katalizeca Malkombiniĝo de Karbono Unuoksida (broŝurtitolo) [2].
1. Tatoeba
2. Referencoj en „Brita esperantisto“, n-ro 289, 1929:4 kaj „Amerika esperantisto“, vol. 42 (1930), p. 49
angle:
monoxide karbona unu~o: carbon monoxide
ruse:
одноокись, монооксид karbona unu~o: угарный газ, окись углерода

duoksido  

KEM Oksido kies molekuloj entenas po du oksigenajn atomojn: Silicia duoksido (SiO2); la koncernaj instalaĵoj petu de nacia instanco permeson pri eligo de karbona duoksido [3]; por elimini la sulfuran duoksidon estas necesa relative malalta koncentriteco de hidrogenaj jonoj [4].
3. Evgeni GEORGIEV: Ŝanĝiĝas klimato, ŝanĝiĝas rimedojMonato
4. B. Kolker: Esperanto en 16 tagoj, Leciono 10ª
angle:
dioxide
pole:
dwutlenek, ditlenek karbona du~o: dwutlenek węgla, ditlenek węgla
ruse:
двуокись, диоксид karbona du~o: углекислый газ, двуокись углерода, диоксид углерода

trioksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas po tri oksigenajn atomojn: Studo pri la komplekseco de l'sulfura trioksido pere de la Raman-efekto (artikoltitolo) [5].
5. Nijveld, W.J.: Scienca Revuo, 1952, 4
angle:
trioxide
ruse:
трёхокись, триоксид

kvaroksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas po kvar oksigenajn atomojn: osmia kvaroksido (OsO4) [6].
6. B. Kolker: Esperanto en 16 tagoj, Leciono 6ª
angle:
tetroxide
ruse:
четырёхокись, тетраоксид, тетроксид

kvinoksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas po kvin oksigenajn atomojn: fosfora kvinoksido (P2O5).
angle:
pentoxide
ruse:
пятиокись, пентаоксид, пентоксид

sesoksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas po ses oksigenajn atomojn: kvararsena sesoksido (As4O6).
angle:
hexoxide
ruse:
шестиокись, гексаоксид

sepoksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas po sep oksigenajn atomojn: durenia sepoksido (Re2O7) [7].
7. Z. Pluhař: Problemoj de sistema ĥemia nomenklaturo en la internacia lingvo, „Apliko de Esperanto en scienco kaj teĥniko“. Ústi nad Labem, 1980
angle:
heptoxide
ruse:
семиокись, гептаоксид

okoksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas po ok oksigenajn atomojn: triurania okoksido (U3O8).
angle:
octoxide
ruse:
восьмиокись, октаоксид

naŭoksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas po naŭ oksigenajn atomojn: kvarjoda naŭoksido [I4O9I(IO3)3].
angle:
nonoxide
ruse:
нонаоксид

dekoksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas po dek oksigenajn atomojn: kvarfosfora dekoksido (P4O10).
angle:
decoxide
pole:
dekatlenek

dekunuoksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas po dek unu oksigenajn atomojn: sesprazeodima dekunuoksido (Pr6O11).
angle:
undecaoxide
ruse:
ундекаоксид

pluroksido

KEM Oksido kies molekuloj entenas pli ol unu oksigenajn atomojn: H2O3 kaj H2O4 estas hidrogenaj pluroksidoj
angle:
polyoxide
ruse:
полиокись, полиоксид

administraj notoj

unu~o: Mankas verkindiko en fonto.
tri~o: Mankas verkindiko en fonto.