*buŝ/o

*buŝo  

1.  
ANA Kava parto en la kapo de homo aŭ besto, per kiu ili sin nutras: buŝo de homo, bovo, leono, hundo, rato; Dio donis buŝon, Dio donos manĝon PrV ; eĉ malgranda muŝo ne estas sen buŝo PrV ; revenis al li la kolombo en tempo vespera, kaj jen ĝi havis en sia buŝo (beko) deŝiritan folion de olivarbo [1]; al ĉevalo donacita oni buŝon ne esploras PrV ; fluis sur lipoj, sed en buŝon ne trafis PrV ; ĉe ĉiu vorto, kiun vi diros, el via buŝo eliros aŭ floro aŭ multekosta ŝtono [2]. VD:faŭko, muzelo
2.  
Parto de la vizaĝo, aperturo inter la lipoj: tordita buŝo; ho, li kisu min per kisoj de sia buŝo [3]! oni laŭvice transdonis al ni rumbotelojn, kiuj cirkulis de buŝo al buŝo [4].
3.  
Sama parto de la homa kapo, konsiderata kiel parolorgano: en buŝo Biblio, en koro malpio PrV ; ne movi la buŝon (tute silenti) PrV ; teni sian langon en la buŝo PrV ; ŝtopi, fermi al iu la buŝon (silentigi); al la buŝo de oni neniu povas ordoni PrV ; mi ne estas elokventa […], mi havas nelertan buŝon kaj nelertan langon [5]; iu per nesingarda buŝo ĵuros fari ion malbonan aŭ bonan [6]. VD:lango, lipo
4.  
(figure) Enira aŭ elira aperturo: buŝo de forno, de rivero en la maro; la tero malfermis sian buŝon kaj englutis ilin kaj iliajn domojn [7]. VD:enfluejo, faŭko, abismo
angle:
mouth
beloruse:
1. рот, вусны, пашча 3. рот, вусны 4. адтуліна, жарало, вусьце, чалесьнікі (de forno)
bretone:
genoù
bulgare:
1. уста
ĉeĥe:
ústa
france:
bouche, embouchure, gueule (d'un animal)
germane:
1. Mund (ĉe homo), Maul (ĉe bestoj) 4. Mündung
hebree:
פה
hispane:
boca
hungare:
1. száj 3. száj 4. száj, torkolat, nyílás
indonezie:
mulut
itale:
bocca 4. bocca, sbocco
katalune:
boca
nederlande:
1. mond, muil 3. mond 4. mond, monding
okcitane:
boca
perse:
دهان 4. دهانه، مصب (رودخانه)
pole:
1. otwór gębowy, usta, buzia, gęba, morda, paszcza, pysk, ryj 2. usta, buzia 3. usta, buzia, język 4. gardło
portugale:
boca
rumane:
gură 4. orificiu
ruse:
fluis sur lipoj: по усам текло, да в рот не попало 1. рот (ĉe homo), ротовая полость, пасть (ĉe bestoj) tordita ~o: кривой рот 2. рот, уста teni sian langon en la ~o: держать язык за зубами 3. рот, уста (поэт.) 4. устье (реки, шахты), дуло (ружья, пушки), жерло
slovake:
ústa
turke:
ağız
volapuke:
mud

buŝa

1.
De la buŝo1: la buŝa kavo; ĝi konvulsiigas lin kun buŝa ŝaŭmo [8]; elkraĉitaj buŝaĵoj [9].
2.  
Parola, voĉa: buŝaj interparoladoj EE ; tio estas nur buŝa babilado [10]; ĝi akceptos inviton buŝan [11]; mi pli bone povos doni al vi buŝan klarigon FK ; esprimi ĝin per buŝa vorto EE ; havantaj literaturon skriban pli frue ol literaturon buŝan kaj orelan [12]; la buŝaj lingvoj [13]; buŝaj informoj [14]; mi faris mian buŝan ekzamenon de la franca [15]; buŝaj tradicioj (eposoj, legendoj, rakontoj ktp), transdonitaj dum multaj jarcentoj, de generacio al generacio [16].
3.  
FON Dum kies prononco la velo estas levita kaj baras la pasejon inter la buŝo1 kaj la naza kavaĵo: buŝa vokalo . ANT:naza2
angle:
oral
beloruse:
1. ротавы 2. вусны
bretone:
1. -genoù 2. dre gomz 3. -genoù (soniadoniezh)
france:
buccal, oral
germane:
2. mündlich
hebree:
של הפה
hispane:
1. bucal 2. oral 3. oral
hungare:
1. száj- 2. szóbeli ~a vokalo: orális magánhangzó 3. száj-, orális
itale:
1. orale, boccale 2. orale, verbale (orale) 3. orale (fon.)
nederlande:
oraal 1. mond- 2. mondeling
perse:
1. دهانی 2. شفاهی، گفتاری 3. دهانی
pole:
1. ustny 2. ustny, słowny, oratoryjny
ruse:
1. ротовой 2. устный ~a vokalo: ртовый гласный 3. ртовый
slovake:
ústny
volapuke:
1. mudik

buŝego  

ZOO Buŝo de grandaj bestoj: buŝego de bovino [17]; apro […] kuris kun ŝaŭmanta buŝego montrante la akrajn dentojn [18]; aperis terure granda hundo, […] ĝi preskaŭ ektuŝis la anasidon per sia buŝego, montris la akrajn dentojn [19]; la drako […] elspiris fajron el sep buŝegoj [20]. SIN:faŭko
angle:
maw, gullet
beloruse:
пашча
bretone:
geol
france:
gueule (d'un animal)
germane:
Schnauze
hebree:
לוע, מלתעות
hungare:
pofa
itale:
fauci
nederlande:
muil
perse:
پوزه
pole:
paszcza
ruse:
пасть
slovake:
papuľa
volapuke:
lemud

*buŝumo [21]  

Ilo por teni fermita la buŝon de bestoj kaj malhelpi la mordojn: [ĝi] urĝe bezonas buŝumon, antaŭ ol li per sia senbrida mordemo sukcesos neripareble damaĝi [22]; (figure) la gazetaro portas buŝumon (ne povas libere paroli). SIN:muzelingo
angle:
muzzle
beloruse:
наморднік
bretone:
minwal
france:
muselière
germane:
Maulkorb
hebree:
רסן
hispane:
bozal
hungare:
szájkosár
itale:
museruola
nederlande:
muilkorf
perse:
پوزه‌بند
pole:
kaganiec
ruse:
намордник
slovake:
náhubok

enbuŝaĵo

Transversa stangeto, kiun oni ŝovas en la buŝon de ĉevalo por direkti ĝin per alfiksitaj bridoj: ĉevalo, kiun la monaĥoj trenis per la enbuŝaĵo [23]; kondukante ĉevalojn je iliaj enbuŝaĵoj [24].
23. La nomo de la rozo
24. Basyoo, trad. Sasaki T.: Streta vojo al fora interno, [vidita en 2011]
angle:
bridle bit
bretone:
gweskenn
france:
mors
germane:
Trense, Kandare, Pelham
hungare:
zabla
itale:
morso (ippica)
nederlande:
mondstuk
perse:
دهانه (افسار)
pole:
wędzidło
ruse:
удила, мундштук (у лошади)

elbuŝigi  

(tr)
(figure) Diri: mi neniam povis elbuŝigi aŭ „so“ post „po“, aŭ „co“ post „so“ [25]; elbuŝigi fremdajn lingvojn [26]; la deputito marŝis tien kaj reen en la ĉambro, elbuŝigante evidente bone parkerigitajn „verojn“ [27].
25. D. K. Jordan: Knaĥoĥŝveŭpsceg, La Fabeloj de Jordan, [vidita en 2006]
26. Monato, Paul Gubbins: Voĉo de riproĉo, 2012
27. Monato, Paul Gubbins: Pika partio, 2012
france:
causer (dire), prononcer
germane:
äußern
hispane:
pronunciar, decir
itale:
pronunciare
perse:
بر زبان آوردن
pole:
wypowiedzieć, wymówić, wykrztusić

enbuŝigi

(tr)
Enmeti en la buŝon: amuza foto, ĉi tiu, kie li enbuŝigas la botelon [28]; manĝaĵojn devis prepari flegistoj tiel, ke mi povis enbuŝigi ĉion per unu mano [29]; [li] enpikis alian artiŝokon kaj senĝene enbuŝigis ĝin tutan tra siaj dikaj lipoj [30].
28. C. Piron: Ĉu li venis trakosme?, 1980
29. Monato, Stefan Maul: Progreso medicina, 2010
30. Monato, Sen Rodin: Negro iĝis nigrulo, 2006
france:
emboucher
germane:
in den Mund schieben

plenbuŝo  

Kvanto, kiun povas enteni la buŝo: li apenaŭ havis tempon por trinki unu plenbuŝon, kiam li aŭdis la pordan sonorilon [31]; s-ro Veselov eltrinkis unu plenbuŝon da ruĝa vino el glaso staranta antaŭ si [32].
31. Monato, Albisturo Kvinke: La Pendantaj Ĝardenoj estis sonĝo, 2009
32. Ivan G. Ŝirjaev: Sen titolo, [1898?]
angle:
mouthful
bretone:
genaouad
france:
bouchée, lampée
germane:
Mundvoll, Schluck
hebree:
מלוא הפה
hungare:
falat
itale:
boccata
nederlande:
mondvol
perse:
لقمه، جرعه
pole:
kęs, łyk
ruse:
полный рот (чего-л.), кусок, глоток

postbuŝo PIV1  

ANA Parto de la buŝo proksima al la faringo.
france:
arrière-bouche
germane:
hintere Mundhöhle
perse:
حلق، گلو
ruse:
зев

rondbuŝuloj  

ZOO Superklaso el vertebruloj de serpento- aŭ vermoformaj senmakzelaj fiŝoj (Cyclostomata): mukofiŝoj estas angilsimilaj maraj vertebruloj el ordo de rondbuŝuloj kaj el klaso senmakzeluloj [33].
angle:
cyclostomes
france:
cyclostomes
germane:
Rundmäuler
hebree:
עℷולי הפה
hungare:
körszájúak
itale:
ciclostomi
latinece:
Cyclostomata
nederlande:
rondbekken
perse:
دهان‌گردماهیان
rumane:
ciclostomi
ruse:
круглоротые (класс)

administraj notoj

pri post~o :
    Fakulo bv kontroli la difinon. La difino en
    PIV1 estas "faringo" kaj en PIV2 "busxa
    parto de faringo" (supra parto de faringo??)
    [MB]
  
post~o : Mankas dua fontindiko.
post~o : Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
rond~uloj: Mankas dua fontindiko.