1materi/o

materio

1.
FIL Ĉio, kio ekzistas ekster la spirito: la mondo de la materio kaj tiu de la ideoj; la mondo materia kaj morala [1]; Herhor decidis doni al li materian pruvon de bona volo kaj por tiu celo ordonis tuj eksigi dudek mil dungitajn soldatojn [2].
2.
Ia, precipe substanca, formo de materio: la viva, malviva materio; flueca, solida materio; ŝnuroj, saturitaj per flamigeblaj materioj [3]; malpeza materio [4]; kio estis la materio, kiun li havis en siaj testikoj [5]. SIN:materialo.
angle:
 matter
beloruse:
1. матэрыя 2. матэрыял, матэрыя
ĉeĥe:
 hmota, hmotná podstata, materiál
france:
 matière
germane:
 Stoff (Materie), Materie
hispane:
 materia
hungare:
 anyag
nederlande:
 stof (materie), materie
pole:
 materia (fizyka)
portugale:
 matéria
rumane:
 materie
ruse:
1. материя 2. материал, материя
slovake:
 hmota, hmotná podstata, materiál
ukraine:
 матерія, речовина

materia

Konsistanta el materio; koncernanta materion: spiritaj aferoj [kaj] materiaj aferoj [6]; FIZ materia punkto PIV1 (en kiu la tuta maso estas koncentrita); JUR materia pruvo.
6. La Nova Testamento, Romanoj 15:27
angle:
 material
beloruse:
 матэрыяльны
ĉeĥe:
 hmotný (týkající se hmoty, jsoucí z hmoty), látkový, materiální
france:
 matériel (relatif à la matière)
germane:
 stofflich, materiell
hispane:
 material (relativo a la materia)
hungare:
 anyagi, tárgyi ~a punkto: anyagi pont, tömegpont. ~a pruvo: tárgyi bizonyíték.
nederlande:
 materieel, stoffelijk
pole:
 materialny
rumane:
 material, materială
ruse:
 вещественный, материальный, физический ~a punkto: материальная точка. ~a pruvo: вещественное доказательство.
slovake:
 hmotný
ukraine:
 матеріальний, речовинний

materiismo PIV1

FIL Doktrino, laŭ kiu materio estas la principo de ĉio en la universo, ankaŭ de la ideoj, konscio, pensado: materiismo estas, proksimume, la kredo, ke la sola realo estas tiu perceptebla tra la sensoj (ĉu aŭ ne helpe de teknologio) [7]; „fina stadio“ estas la scienca (kaj ateisma) materiismo [8]; en nia ĝenerale materiismeca tempo, la serioze celanta esploristo estas la sola profunde religia homo [9]; nia materiisma kaj egoisma epoko [10]. ANT:ideismo
7. Monato, David Kelso: Kompreno en kunteksto ..., 2009
8. Monato, D-ro Winfried Schumacher: Filozofio metio ideologio, 2012
9. Monato, Hokan Lundberg: Spirita scienco ĉu tio eblas?, 2005
10. Monato, Albisturo Kvinke: Tajg kaj Tomas, 2010
angle:
 materialism
beloruse:
 матэрыялізм
france:
 matérialisme
germane:
 Materialismus
hispane:
 materialismo
hungare:
 materializmus
katalune:
 materialisme
nederlande:
 materialisme
pole:
 materializm
rumane:
 materialism
ruse:
 материализм (филос.)
slovake:
 materializmus
ukraine:
 матеріалізм

materiisto

Ano de materiismo: li estas skeptikulo kaj materiisto, kiel preskaŭ ĉiuj medicinistoj Mary ; la fruaj filozofoj, laŭ Gudskov, estis iel materiistoj [11]; en la dialogo inter materiisto kaj mistikulo ambaŭ flankoj devus esti same konvinkaj kaj interesaj [12].
11. Monato, D-ro Winfried Schumacher: Filozofio metio ideologio, 2012
12. Monato, Nikolao Gudskov: Teologia utopio, 2008
angle:
 materialist
ĉeĥe:
 materialista
france:
 matérialiste (phil.)
germane:
 Materialist
pole:
 materialista
rumane:
 materialist
slovake:
 materialista
ukraine:
 матеріаліст

kontraŭmaterio

Antimaterio: Antonino Zichichi […] en 1965 estris la poresploran grupon kiu malkovris la unuan ekzemplon de kontraŭdeŭterio, nome nukleo de kontraŭmaterio [13]; anihilo de grandaj kvantoj de substanco estas do la plej efika fonto de energio imagebla en nuna nivelo de scioj pri materio, la realigo, tamen, ne eblas […] pro ekstrema malfacileco de sintezo de kontraŭmaterio kaj ĝia konservado [14].
angle:
 anti matter
beloruse:
 антыматэрыя
germane:
 Antimaterie
pole:
 antymateria
rumane:
 antimaterie

blanka materio

FIZL Blanka substanco: hipokampo […] konsistas el griza materio, kovrita en la ventrikla surfaco de blanka materio [15].
15. R. Feldman Gonzalez, trad. N. Kalusky k. a.: La nova paradigmo en psikologio, SAT-broŝurservo, [vidita en 2008]
angle:
 white matter
france:
 matière blanche, substance blanche
germane:
 weiße Masse (Gehirn)
pole:
 substancja biała
rumane:
 substanță albă

griza materio

FIZL Griza substanco: la interno de la cerbo konsistas el areoj de la tiel nomita griza materio, kun malhela koloro, [apartigitaj] de areoj de blanka materio, kun pli hela koloro [16].
angle:
 gray matter
france:
 matière grise, substance grise
germane:
 graue Masse (Gehirn)
pole:
 substancja szara
rumane:
 materie cenusie

malhela materio

AST Supozata kvanto de kosma materio, kiu ne estas observata sed laŭ kalkuloj ekzistas: per lia teorio ne necesas revi pri malhela materio [17].
17. H. Broadbent: Subite ne malrapide Tero ŝanĝiĝas, Mirmekobo, 2008-06
angle:
 dark matter
beloruse:
 цёмная матэрыя
france:
 matière noire
germane:
 dunkle Materie
pole:
 materia ciemna
rumane:
 materia întunecată

historia materiismo

FILHISMAH Doktrino, laŭ kiu ekonomia bazo, plie ol ideoj, determinas la evoluon de la socia vivo: la loko, kiun la homa menso okupas en la historia materiismo, formas la plej multe disputatan kaj la plej malmulte komprenatan punkton en ĉi tiu doktrino [18]. TUT:markismo
18. Anton Pannekoek: La Historia Materiismo
angle:
 historical materialism
beloruse:
 гістарычны матэрыялізм
france:
 matérialisme historique
germane:
 Historischer Materialismus
hispane:
 materialismo histórico
hungare:
 történelmi materializmus
katalune:
 materialisme històric
nederlande:
 historisch materialisme
pole:
 materializm historyczny
rumane:
 materialism istoric
ruse:
 исторический материализм
slovake:
 historický materializmus

administraj notoj

blanka ~o: Mankas dua fontindiko.
griza ~o: Mankas dua fontindiko.
malhela ~o: Mankas dua fontindiko.
historia ~ismo: Mankas dua fontindiko.