*pez/i

*pezi

(ntr)
1.
Fari, pro la altiro de la tero, konstantan premon sur subtenantan objekton, aŭ konstantan tiron sur pendigantan objekton: la tuta maso da folioj de unu arbetaĵo pezas 30 kilogramojn FK ; ĉiu hajlero pezis pli ol kvindek gramojn DL ; la Komodo-varanoj […] pezas 50 kilogramojn, sed ili kapablas engluti 40 kilogramojn da nutraĵo tage [1]; la ŝiplifto konsistas el du trogoj, longaj je 112 m kaj larĝaj je 12 m, ili pezas po 8000 tunojn [2].
Rim.: El fizika vidpunkto la ekzemploj ne estas tute ĝustaj, ĉar per gramoj ktp oni mezuras la mason, ne la pezon. Sed oni eluzas la fakton, ke ĉie sur la tersurfaco 1 kg da maso pezas proksimume 9,8 N (neŭtono = kg·m/s²). Tiel oni povas mezuri la proksimuman mason per la pezo.
VD:gravito
2.
Sentigi al iu tian premon aŭ tiron: sur ĉeval' de najbaro la ŝarĝo ne pezas PrV ; tiuj vualoj pezas sur min; (figure) homo, kies vorto pezas (havas influon); (figure) mia mano pezos sur iliaj ŝultroj; (figure) tio pezas sur mia koro; (figure) pezas sur la lando ĝia krimeco [3]; sur mi pezas la makulo de la deveno [4]; sur ĉi tiu homo pezas senkompare pli granda krimo [5]; perversa fato sur mi pezas [6]; (figure) malĝojiga sorto pezas sur ili.
angle:
weigh
beloruse:
важыць
bretone:
pouezañ (v.g.)
bulgare:
претеглям
ĉeĥe:
mít hmotnost, vážit
france:
1. peser (avoir un poids donné) 2. peser (appuyer), avoir du poids (de l'influence)
germane:
wiegen 1. wiegen 2. drücken, lasten
hispane:
1. pesar (tener un peso dado)
hungare:
1. nyom (vmennyit) 2. nyom, nehezedik, nyomaszt
katalune:
1. pesar
nederlande:
wegen (zwaar zijn)
ruse:
весить, иметь вес
slovake:
byť ťažký, mať váhu, vážiť

*pezo

1.
Forto rezultanta de la tera altiro, per kiu la korpoj pezas: fali sub pezo; la pezo, kiun povas elteni ponto; malgranda pezo, sed granda prezo PrV ; ah, en ventro kia pezo ― sentas ŝtonojn mi en mezo [7]; manĝaĵo kaj plej bonaj vinoj staris sur la tabloj, kiuj fleksiĝis sub ilia pezo [8]; vi tuj ekkonos la pezon de mia mano, diris la monstro [9]; ĉio jam estas konsumita […] ni devas liberiĝi de la infanoj […] granda pezo ekpremegis la koron de la patro [10]; (figure) kurbiĝi sub la pezo de la jaroj; (figure) ni portas la pezon de ilia potenco [11].
2.
Mezuro de tiu forto rilate al konvencia unuo: la viro prenis oran ringon, havantan la pezon de duono de siklo, kaj du braceletojn por ŝiaj manoj, havantajn la pezon de dek sikloj da oro [12]; la pezo de la kiraso estis kvin mil sikloj da kupro [13].
Rim.: Vidu la rimarkon ĉe pezi1.
afrikanse:
gewig
albane:
pesha
amhare:
ክብደት
angle:
weight
arabe:
الوزن
armene:
քաշը
azerbajĝane:
çəki
beloruse:
вага
bengale:
ওজন
birme:
အလေးချိန်
bosne:
težina
bretone:
pouez
bulgare:
тегло
ĉeĥe:
hmotnost, váha, zátěž
dane:
vægt
estone:
kaal
eŭske:
pisu
filipine:
timbang
france:
poids, charge, fardeau, force (portée), lourdeur, pesanteur (lourdeur), portée (fig.., impact), souci
galege:
peso
germane:
Gewicht, Schwere
guĝarate:
વજન
haitie:
pwa
haŭse:
nauyi
hinde:
वजन
hispane:
peso
hungare:
1. súly 2. súly(mérték)
igbe:
arọ
irlande:
meáchan
islande:
þyngd
japane:
重さ
jave:
bobot
jide:
וואָג
jorube:
àdánù
kanare:
ತೂಕದ
kartvele:
წონა
katalune:
pes
kazaĥe:
салмақ
kimre:
pwysau
kirgize:
салмак
kmere:
ទំងន់
koree:
무게
korsike:
misfattu
kose:
ubunzima
kroate:
težina
kurde:
pîvan
latine:
pondus
latve:
svars
laŭe:
ນ້ໍາ
litove:
svoris
makedone:
тежина
malagase:
lanja
malaje:
berat badan
malajalame:
ഭാരം
malte:
piż
maorie:
taimaha
marate:
वजन
monge:
hnyav
mongole:
жин
nederlande:
gewicht
nepale:
वजन
njanĝe:
kulemera
okcidentfrise:
gewicht
panĝabe:
ਦਾ ਭਾਰ
paŝtue:
د وزن
ruande:
uburemere
ruse:
вес, тяжесть
samoe:
mamafa
sinde:
وزن
sinhale:
සිරුරේ බර
skotgaele:
cuideam
slovake:
hmotnosť, váha, záťaž
slovene:
teža
somale:
miisaanka
ŝone:
uremu
sote:
boima
sunde:
beurat
svahile:
uzito
taĝike:
тарозу
taje:
น้ำหนัก
tamile:
எடை
tatare:
авырлык
telugue:
బరువు
tibete:
ལྗིད་ཚད་
ukraine:
вага
urdue:
وزن
uzbeke:
vazn
vjetname:
trọng lượng
zulue:
isisindo

peza

1.
Havanta ian pezon: oro estas pli peza ol fero PrV ; kubforma satelito, malpli ol 500 gramojn peza [14].
2.
a)
Havanta grandan pezon: peza kiel plumbo; peza (malfacila, mallerta) paŝado; ĝi estas tiel peza, kvazaŭ en ĝi troviĝus ŝtonoj [15]; peza atmosfero, vetero. VD:ŝarĝa
b)
(figure) Grava, peniga, teda: peza estas ŝtono, kaj sablo estas ŝarĝo, sed kolero de malsaĝulo estas pli peza ol ambaŭ [16]; vi sentigis al via popolo pezan sorton [17]; io peze kuŝas sur lia konscienco BdV ; ilia pekado estas tre peza [18]; ne povas mi sola porti tiun tutan popolon, ĉar ĝi estas tro peza por mi [19]; peza jugo [20]; (figure) du pezaj larmoj defluis sur la vangoj de la serioza viro [21]; por amiko komplezo neniam estas tro peza PrV ; TEK EKON peza industrio (metalurgio) [22];
SIN:multepeza
afrikanse:
swaar
albane:
rëndë
amhare:
ከባድ
angle:
heavy
arabe:
ثقيلة
armene:
ծանր
azerbajĝane:
ağır
beloruse:
цяжкі, важкі
bengale:
ভারী
birme:
လေးလံသော
bretone:
1. pouezant 2.a pounner 2.b a-bouez, pouezus
bulgare:
тежък
ĉeĥe:
těžký, těžký (hmotně)
dane:
tung
estone:
raske
filipine:
mabigat
france:
lourd, pesant, accablant, astreignant, écrasant, oppressant, pénible
galege:
pesado
germane:
schwer 2.a schwer Schwerindustrie 2.b schwer
guĝarate:
ભારે
haitie:
lou
haŭse:
nauyi
hinde:
भारी
hispane:
pesado
hungare:
súlyos, nehéz
igbe:
arọ
irlande:
trom
islande:
þungur
japane:
重い
jide:
שווער
jorube:
eru
kanare:
ಭಾರೀ
kartvele:
მძიმე
katalune:
pesat
kazaĥe:
ауыр
kimre:
trwm
kirgize:
оор
kmere:
ធ្ងន់
koree:
무거운
korsike:
pisanti
kose:
nzima
kroate:
teško
kurde:
giran
latine:
magna
latve:
smags
laŭe:
ຢ່າງຮຸນແຮງ
litove:
sunkus
makedone:
тешки
malagase:
mavesatra
malaje:
berat
malajalame:
ഭാരമുള്ള
malte:
tqil
maorie:
taimaha
marate:
जोरदार
monge:
hnyav
mongole:
хүнд
nederlande:
zwaar
nepale:
भारी
njanĝe:
lolemera
okcidentfrise:
swier
panĝabe:
ਭਾਰੀ
paŝtue:
درنو
ruande:
biremereye
ruse:
тяжёлый 1. имеющий вес
samoe:
mamafa
sinde:
بهار
sinhale:
බර
skotgaele:
trom
slovake:
ťažký
slovene:
težka
somale:
culus
ŝone:
rinorema
sote:
boima
sunde:
beurat
svahile:
nzito
taĝike:
вазнин
taje:
หนัก
tamile:
கனரக
tatare:
авыр
telugue:
భారీ
tibete:
ལྗིད་པོ་
ukraine:
важкий
urdue:
بھاری
uzbeke:
og’ir
vjetname:
nặng
zulue:
esindayo

pezigi

(tr)
Igi ion peza 2: la pluvo pezigis la velojn; via patro tro pezigis nian jugon [23]; (figure) tiuj adjektivoj pezigas la frazon; barokaj, frazkonstruoj – piprumitaj per fajne ĉizitaj observaĵoj kaj multaj flankokomentoj por pezigi la sintaksomalnodan taskon de leganto [24]; (figure) [tiu ĉi sciigo] pezigos la korojn BdV .
angle:
weigh down
beloruse:
уцяжарыць
bretone:
pounneraat (v.k.)
ĉeĥe:
zatížit, zatěžkat, ztěžovat (učinit těžkým hmotně)
france:
alourdir, appesantir (alourdir), rendre pesant
hungare:
elnehezít, súlyossá tesz, nehezít
ruse:
утяжелять, утяжелить, отяжелять, отягчать
slovake:
sťažovať, zaťažiť

peziĝi

Iĝi peza, malfacila: ekde pluraj jaroj ade mi plipeziĝis kaj nun havas 10 kilogramojn pli [25]; en la lasta vintro la kutima laboro multoble peziĝis pro neĝego [26]; li trovis ilin dormantaj, ĉar iliaj okuloj peziĝis [27].
25. Monato, Stefan Maul: Dikeco
26. Monato, Kawai Yuka: Vintra varmo homa
27. La Nova Testamento, S. Mateo 26:43
bretone:
pounneraat (v.g.)
france:
s'alourdir, s'appesantir (s'alourdir), devenir pesant
hungare:
elnehezül, súlyossá válik, megnehezül
ruse:
отяжелеть, утяжелиться

*pezilo

Maso ordinare metala servanta kiel pezunuo: pesilo ĝusta, peziloj ĝustaj, efo ĝusta, kaj hino ĝusta estu [28]; aprobi falsan pesilon kaj trompajn pezilojn [29]; Ŝvarcvalda horloĝo kun plumbaj peziloj faradis tik-tak kaj ĉiam iris tro frue [30]; pezilŝtonoj [31].
angle:
weight
beloruse:
гіра
bretone:
pouez (tamm metal)
ĉeĥe:
závaží
france:
masse marquée, poids (masse marquée)
germane:
Gewicht (Waage)
hispane:
peso (balanza)
hungare:
(mérő)súly
nederlande:
gewicht (om te wegen)
ruse:
гиря
slovake:
závažie

egalpezo

Stabileco de io, kiun egalaj kontraŭaj pezoj tiras al diversaj flankoj: sub la influo de diversaj aŭditaj opinioj, ili perdis la egalpezon EE ; iom post iom Ramzes retrovis la egalpezon [32]. SIN:ekvilibro
beloruse:
раўнавага
bretone:
kempouez (ak.)
ĉeĥe:
rovnováha
france:
équilibre, aplomb (équilibre), balance (équilibre)
germane:
Gleichgewicht
hispane:
equilibrio
hungare:
egyensúly
katalune:
equilibri
nederlande:
evenwicht
ruse:
равновесие
slovake:
rovnováha

kontraŭpeze

(adverbo)
Efikante al mala direkto, kompense, kontraste: ŝi estis […] laborema, praktika, senpacienca, kontraŭpeze al la iom sencela, filozofia scivolemo […] de la edzo [33]; giganta potenco nun kuŝas en la manoj de la ĉefministro: rezulte, kaj kontraŭpeze, Britio bezonas skriban konstitucion kaj novan sistemon de voĉdonado [34].
33. J. Francis: La Granda Kaldrono, 1978
34. Monato, W. H. Simcock: Iom da proporcio
france:
par opposition à

kontraŭpezi

(tr)
Agi kiel kontraŭpezo: la tiama usona prezidanto Reagan […] reestablis diplomatiajn ligojn kun Irako por kontraŭpezi la kreskantan forton de Irano [35]; Solo, la funkcianta prototipo de la unua hungara hibrida aŭto […] proponas alternativon por kontraŭpezi la dependecon de tradiciaj energifontoj [36]. VD:ekvilibrigi, kompensi
bretone:
kempouezañ
france:
contrebalancer, compenser, corriger (contrebalancer), équilibrer (compenser)
germane:
dagegenhalten, austarieren
hispane:
hacer de contrapeso
hungare:
ellensúlyoz
ruse:
уравновешивать

kontraŭpezo

Peza objekto, destinita por kontraŭi la efikon de alia forto kaj tiamaniere krei ekvilibron, stabiligi: kontraŭpezo de levmaŝino; lifto kun kontraŭpezo PIV1 ; (figure) ŝi povis vidi en li nur kontraŭpezon kontraŭ la influo, kiun ŝi esperis efikigi [37].
37. H. Vallienne: Kastelo de Prelongo, 1907
bretone:
eneppouez
france:
contre-poids
germane:
Gegengewicht
hispane:
contrapeso
hungare:
ellensúly
katalune:
contrapès
ruse:
противовес

laŭpeze

Kalkulante la pezon: vian manĝaĵon [...] uzu laŭpeze, po dudek sikloj ĉiutage [38]; David prenis la kronon de Malkam de lia kapo, li trovis, ke ĝi enhavas laŭpeze kikaron da oro [39]; ĉio estis farita laŭnombre kaj laŭpeze, kaj ĉio pesita estis tiutempe enskribita [40].
bretone:
diouzh ar pouez
hispane:
a peso
hungare:
súly szerint
ruse:
по весу

malpeza

Malmulte peza: malpeza sako, ŝarĝo, paŝado; tiel malpeza kiel lanugero [41]; vaporo, kiu estis pli malpeza ol la aero kaj tial leviĝis [42]; gaja knabino per malpezaj piedoj paŝadis sur la freŝa herbo Marta ; vi estas pesita sur pesilo kaj trovita tro malpeza [43]; ĝi estas tiel malpeza, kiel araneaĵo [44]! la malpeza (malforta) venteto ĉesis movi la foliojn [45]. VD:facila
angle:
light
beloruse:
лёгкі
bretone:
skañv
ĉeĥe:
lehký (o váze)
france:
léger
germane:
leicht
hispane:
ligero
hungare:
könnyű
katalune:
lleuger
nederlande:
licht
ruse:
лёгкий
slovake:
ľahký (o váhe)
tibete:
ཡང་པོ་

malpezigi, senpezigi

(tr)
1.
Igi korpe malpli peza: ili malpezigis la ŝipon, elĵetante la tritikon en la maron [46].
2.
Senigi je premo aŭ embaraso: senpezigita kaj feliĉe tuŝita koro Marta .
46. La Nova Testamento, La agoj 27:38
angle:
lighten
bretone:
divec'hiañ, skañvaat (v.k.)
ĉeĥe:
odlehčit
france:
alléger, soulager
germane:
erleichtern, entladen (z.B. ein Schiff)
hispane:
aligerar, aliviar
hungare:
könnyít, megkönnyít, súlytalanná tesz
katalune:
alleugerir, alleugerar, alleujar
ruse:
облегчить
slovake:
odľahčiť, uľahčiť

malpezigo, senpezigo

1.
Forigo de fizika pezo.
2.
Forigo de premo, de balasto, de embaraso: malpezigo kaj elastigo de la stilo [47].
47. F. J. Dorr: La lingvoteorioj de Karolo Piĉ, edukado.net, 2008
france:
allègement 2. soulagement

malpeziĝi, senpeziĝi

(ntr)
1.
Iĝi korpe malpli peza, malpli premiĝanta malsupren: la ŝalupo malpeziĝos, kaj ne dronos [48].
2.
Iĝi anime malpli peza, malpli teda aŭ tedata, malpli malagrabla: iliaj koroj maljunaj malpeziĝis [49].
VD:faciliĝi, senŝarĝiĝi
48. G. Altov, trad. J. Finkel: Angulo de atako, [vidita en 2015]
49. H. Weinhengst: Tur-strato, 1934
france:
s'alléger, se délester
germane:
leichter werden

malpeziĝo, senpeziĝo

1.
Malgrandigo de korpa pezo: virino eliĝis, kaleŝo senpeziĝis PrV .
2.
Trankviliĝo pro forigo de zorgo, minaco, malagrablaĵo: kun sento de intensa senpeziĝo, mi vidis nun ke la afero estos multe malpli humiliga ol mi atendis [50]; Pujols faris geston de profunda malpeziĝo kaj diris: ― Kia trankvilo! [51].
50. A. Löwenstein: La ŝtona urbo, 1999
51. guillem: Francesc Pujols, 2009-09-09
france:
allègement 1. soulagement
germane:
1. Erleichterung

multepeza

PV (arkaismo)
Peza2: ŝi kun plezuro […] deĵetus la multepezan kronon [52]; la vagonaro […] estis longa, multepeza kaj konsistis preskaŭ nur el personvagonoj [53]; (figure) kelkaj […] skribas senerare, sed per multpeza, malagrabla stilo [54]; (figure) la multepezecon kaj malgraciecon de la lingvo mi alskribis al tio, ke mi ankoraŭ ne sufiĉe bone ĝin posedas [55].
angle:
weighty
beloruse:
цяжкі, цяжкавагавы, цяжкаважны
bretone:
pounner multe~eco: pounnerder
france:
lourd, pesant multe~eco: lourdeur, pesanteur (lourdeur)
germane:
schwer, gewichtig
hungare:
nagyon súlyos, nehéz, nehézkes multe~eco: súlyosság, nehézkesség
ruse:
тяжёлый, тяжеловесный

superpezi

(tr)
Pli pezi, pli gravi, venki: la kompatinda virino pensis [...], ke la eta nuna momento iros sur la pesilon kontraŭ la tuta pasinteco kaj superpezos ĝin Marta ; ĉu la bonaĵoj, kiujn laŭpretende, la religio donis al la homaro, superpezas la premon kaj la kruelaĵojn […] nome de Dio [56].
bretone:
bezañ trec'h war
ĉeĥe:
převažovat, převážit
france:
dépasser (l'emporter sur), l'emporter sur
germane:
überwiegen
hungare:
többet nyom, felülmúl
ruse:
перевешивать, перевесить
slovake:
prevážiť

superpezo, plipezo

Tio, kio superpasas la norman, normalan, komparatan pezon: en Gotenburgo la Universala Kongreso prezentos denove la kutiman bildon de superpezo de l' generacio de grizuloj [57]; mi konsideras ege ĝojiga kaj siatempe eĉ sava la plipezon, inter la fruaj praktikantoj de Esperanto, de ĝermanlingvanoj kaj slavlingvanoj, kiuj estis nature la plej kapablaj ekspluatantoj de la aglutina potencego [58]. VD:balasto
angle:
overload, excess weight
bretone:
soulgarg
ĉeĥe:
převaha
france:
surcharge, surpoids
germane:
Übergewicht
hispane:
sobrepeso
hungare:
többletsúly, túlsúly, súlytöbblet
katalune:
sobrepès
nederlande:
overgewicht
ruse:
привес, перевес
slovake:
prevaha

administraj notoj

mal~igo, sen~igo: Mankas dua fontindiko.