*vir/o

*viro

1.
Homo aŭ besto de la sekso organizita por demeti en aliseksan animalon la semon de ido (kontraste kun ino): Dio kreis la homon […], en formo de viro kaj virino li kreis ilin [1]; Platono dankis la Diojn pro ke ili faris lin homo kaj ne besto, viro kaj ne virino, greko kaj ne barbaro; pastrino en tre esceptaj okazoj povas fariĝi edzino, sed nur de viro de reĝa sango [2]; kvazaŭ bovo kaj bovoviro [3]; virbovo-tirpovo [4]; la virŝafo, kiun vi vidis kun la du kornoj [5]; virbesto kaj ino el ĉiu karno, eniris, kiel ordonis al ili Dio, kaj la Eternulo fermis post ili. [6]; ĝi estas virseksulo, kaj la malbeleco sekve ne tiom multe malutilas [7]; bruadas kaj ĝemas viraro FK .
2.
Maturaĝa virseksa homo (kontraste kun infano): el la malgranda knabo fariĝis viro, brava viro, kiu kaŭzadis al siaj gepatroj nur ĝojon [8]; la plej certa rimedo veki viron el lia ama deliro estas ĵeti malbenojn sur lian filon [9].
afrikanse:
 man
albane:
 njeri
amhare:
 ሰው
angle:
 man
arabe:
 رجل
armene:
 մարդ
beloruse:
 самец 1. мужчына 2. мужчына
bengale:
 মানুষ
birme:
 ယောက်ျား
ĉeĥe:
 muž
ĉine:
1. 男人 [nán rén], 男子 [nán zǐ] 2. 成年男子 [chéng nián nán rén]
dane:
 mand
estone:
 mees
filipine:
 tao
france:
 mâle (subst.) 1. homme 2. homme (adulte)
galege:
 home
germane:
 Mann
greke:
 αρσενικό 1. άνδρας 2. άνδρας
guĝarate:
 માણસ
haitie:
 nonm
haŭse:
 mutum
hebree:
 זכר (בעל חיים)  ℷבר
hinde:
 आदमी
hispane:
 macho 1. hombre 2. hombre
hungare:
 hím, kan 1. férfi 2. férfi
ide:
 viro
igbe:
 nwoke
irlande:
 fear
islande:
 maður
japane:
 
jave:
 wong
jide:
 מענטש
jorube:
 eniyan
kanare:
 ವ್ಯಕ್ತಿ
kartvele:
 კაცი
kazaĥe:
 адам
kimre:
 dyn
kirgize:
 адам
kmere:
 បុរសម្នាក់
koree:
 사람
korsike:
 omu
kose:
 indoda
kroate:
 čovjek
kurde:
1. mirov, merî, peya, zilam
latine:
 hominis
latve:
 vīrietis
laŭe:
 ຜູ້ຊາຍ
litove:
 vyras
makedone:
 човек
malagase:
 ny olona
malaje:
 lelaki
malajalame:
 മനുഷ്യൻ
malte:
 bniedem
maorie:
 te tangata
marate:
 मनुष्य
monge:
 txiv neej
mongole:
 хүн
nederlande:
 man
nepale:
 मानिस
njanĝe:
 munthu
okcidentfrise:
 man
panĝabe:
 ਆਦਮੀ ਨੂੰ
paŝtue:
 سړي
pole:
 samiec 1. mężczyzna 2. mężczyzna
portugale:
 macho 1. homem 2. homem
ruande:
 umuntu
ruse:
 самец 1. мужчина 2. мужчина
samoe:
 tagata
sinde:
 انسان
sinhale:
 මිනිසා
skotgaele:
 fear
slovake:
 samec  chlap (samec), muž, chlap (samec) 1. muž 2. muž
slovene:
 moški
somale:
 nin
ŝone:
 murume
sote:
 motho
sunde:
 lalaki
svahile:
 mtu
taĝike:
 одам
taje:
 ผู้ชาย
tamile:
 மனிதன்
tatare:
 кеше
telugue:
 మనిషి
tokipone:
 mije
turke:
 erkek, adam
ukraine:
 людина
urdue:
 آدمی
uzbeke:
 odam
vjetname:
 người đàn ông
volapuke:
 man

vira

1.
Karakterizanta la virojn: vira organo, birdo, infano, sekso.
a)
Karakterizanta virhomojn kontraste kun hominoj: en la komenco la Kreinto faris ilin vira kaj virina [10]; ŝi naskis filon, viran infanon [11]; estu kuraĝaj kaj viraj, ho Filiŝtoj [12]! forta vira voĉo ekkriis [13]; li lasis fari al ŝi viran vestaĵon, por ke ŝi povu akompanadi lin ankaŭ sur ĉevalo [14]; viroj altaj, kun fiera mieno kaj vira energio en la vizaĝo [15]; li eĉ ne vidis la virinan silueton malantaŭ la vira figuro IK ; vi aspektas tiel vire maltima [16]!
b)
Karakterizanta virojn2, t.e. maturan kontraste kun infanoj: kiu naskiĝas en via domo, mortos en la vira aĝo [17]; [li] sonĝis pri la tempo de sia juneco kaj de sia vira aĝo [18]; VD:heroa.
2.
GRA Gramatika genro, kiu, kontraste kun la genroj ina kaj neŭtra, markiĝas per la samaj artikoloj, pronomoj ktp. kiuj estas uzataj por viraj homoj: vira pronomo, sufikso (uzataj por montri virojn); en la lingvo germana „kapo“ havas viran sekson EE ;
3.
POE (p.p. rimo) Finiĝanta per akcenta silabo; (p.p. cezuro) sekvanta akcentan silabon: „dolor'“, „kor'“ konsistigas virajn rimojn. VD:ina.
angle:
 male, manly, masculine
beloruse:
 мужчынскі
ĉeĥe:
 mužný, mužský
ĉine:
1.a 男 [nán]
france:
 masculin
germane:
 männlich
greke:
 αρσενικός, ανδρικός
hebree:
 זכרי, ℷברי
hispane:
1. masculino 1.a masculino
hungare:
1. hím-, kan- 3. hím- 1.a férfi- 1.b férfias
nederlande:
 mannelijk
okcidentfrise:
 manlik
pole:
1. męski, samczy 1.a męski 1.b mężny
portugale:
 masculino
ruse:
 мужской
slovake:
 mužský, zmužilý, zmužilý 1. mužský, samčí 1.a mužský 1.b chlapský
tokipone:
 mije
ukraine:
 чоловічий
volapuke:
 manik

*vireco

Eco karakterizanta viron: tiun ĉi baton li elportas kun tia sama vireco, kun kia li renkontadis kaj elportadis la marajn ventegojn FK ; forto kaj komenco de mia vireco [19]; en tiu formo de mensa primitiveco, en kiu regas vireco, decidan rolon ludas la genoj de la patro [20]; neniu infano povus havi tian kruelan danĝeran vivon kaj tamen atingi virecon kaj iĝi intelektulo [21].
angle:
 virility
france:
 virilité
germane:
 Männlichkeit
ukraine:
 мужність

viriĝi

(ntr)
Fariĝi seksmatura viro: ankoraŭ en la ventro li retenis sian fraton, kaj viriĝinte li luktis kun Dio [22]; viglu, staru firme en la fido, viriĝu, fortiĝu [23]; junulo viriĝis kaj lasis la ludon FK ; la oficiroj, kiuj eliris en la militon preskaŭ infanoj, revenis, viriĝintaj de milita aero NeĝaBlovado . VD:maturiĝi, plenaĝa
france:
 atteindre l'âge d'homme, devenir un homme
germane:
 zum Manne reifen
pole:
 mężnieć
ukraine:
 мужніти, ставати чоловіком

virilo

(malofte) (komune)
Peniso elefanto demandas la kamelon: — kial vi portas la mamojn surdorse? — hm! strange, ke tion demandas iu, kies virilo pendas survizaĝe [24].
24. I. Szabo: Elefanto -- kamelo, Humursako, 2010-09-15
ĉeĥe:
 mužství, úd
france:
 organe viril
germane:
 männliches Glied
hispane:
 miembro viril
slovake:
 mužstvo, úd
ukraine:
 статевий член, прутень

virina

1.
Karakterizanta hominon, kontraste kun virhomo: larmo virina baldaŭ sekiĝas PrV ; pli tiras virina haro, ol ĉevala paro PrV ; virina lango buĉas sen sango PrV ; virina rideto pli kaptas ol reto PrV ; li estis bela junulo, kun vizaĝo preskaŭ virina [25]; ŝia virina instinkto puŝis ŝin al forkuro IK ; japana virina koruso parkere kantis hungarajn melodiojn [26]; feinoj, elfinoj, sovaĝulinoj kaj aliaj virinaj vivaĵoj [27].
2.
Karakterizanta seksmaturan virinon kontraste kun knabino: la pensoj de la fraŭlino fariĝis pli delikataj kaj pli virinaj [28]; mi konas nur unu virinan demandon, kaj tiu ĉi estas: ĉu li jam estas edzigita FK ?
3.
GRA Gramatika genro, kiu, kontraste kun la genroj vira kaj neŭtra, markiĝas per la samaj artikoloj, pronomoj ktp. kiuj estas uzataj por virinaj homoj: en la lingvo germana „kapo“ havas viran sekson, en la lingvo franca virinan kaj en la lingvo latina neŭtralan EE ; la sufikso „in“ signifas la virinan sekson EE .
25. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Ĉapitro I
26. Monato, Korusa konkurso
27. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Batalo je la Ebura Turo
28. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Sub la saliko
angle:
 female, womanly, feminine
beloruse:
 жаночы, жаноцкі
ĉeĥe:
 ženský
ĉine:
 女 [nǚ]
france:
 féminin
germane:
 weiblich
greke:
 θηλυκός, γυναικείος
hebree:
 נשי
hispane:
 femenino
hungare:
 női
nederlande:
 vrouwelijk
okcidentfrise:
 froulik
pole:
 żeński
portugale:
 feminino
ruse:
 женский
slovake:
 ženský
tokipone:
 meli
ukraine:
 жіночий
volapuke:
 vomik

*virino

1.
Homino, kontraste kun virhomo: en formo de viro kaj virino Li kreis ilin [29]; en unu tago, kiam ŝi estis apud tiu fonto, venis al ŝi malriĉa virino [30]; saĝa virino konstruas sian domon, sed malsaĝa detruas ĝin per siaj manoj [31]; la lango de virino estas ŝia glavo PrV ; kie diablo ne povas, tien virinon li ŝovas PrV .
2.
Maturaĝa homino, kontraste kun infano: Esav levis siajn okulojn kaj ekvidis la virinojn kaj la infanojn [32]; la virino gravediĝis, kaj naskis filon [33]; jam virino, ne knabino Hamlet ; virinoj kaj knabinoj dancas unu kun alia [34].
afrikanse:
 vroue
albane:
 gratë
amhare:
 ሴቶች
angle:
 woman
arabe:
 النساء
armene:
 կանայք
azerbajĝane:
 qadın
beloruse:
 жанчына
bengale:
 নারী
birme:
 အမျိုးသမီးများ
bosne:
 žene
ĉeĥe:
 žena
ĉine:
1. 女人 [nǚ rén], 女子 [nǚ zǐ] 2. 成年女子 [chéng nián nǚ zǐ], 妇女 [fù nǚ]
dane:
 kvinder
estone:
 naine
eŭske:
 emakumeak
filipine:
 kababaihan
france:
1. femme 2. femme (adulte)
galege:
 mulleres
germane:
 Frau
greke:
 γυναίκα
guĝarate:
 સ્ત્રીઓ
haitie:
 fanm
haŭse:
 mata
hebree:
 אשה
hinde:
 महिलाओं
hispane:
 mujer
hungare:
 
ide:
 muliero
igbe:
 inyom
irlande:
 mná
islande:
 konur
japane:
 女性たち
jave:
 wanita
jide:
 פרויען
jorube:
 obirin
kanare:
 ಮಹಿಳೆಯರು
kartvele:
 ქალები
kazaĥe:
 әйелдер
kimre:
 menywod
kirgize:
 аялдар
kmere:
 ស្ត្រី
koree:
 여성
korsike:
 donne
kose:
 abafazi
kroate:
 žene
kurde:
 jinan
latine:
 mulieres
latve:
 sievietes
laŭe:
 ແມ່ຍິງ
litove:
 moterys
makedone:
 жени
malagase:
 vehivavy
malaje:
 wanita
malajalame:
 സ്ത്രീകൾ
malte:
 nisa
maorie:
 wahine
marate:
 महिला
monge:
 cov poj niam
mongole:
 эмэгтэйчүүд
nederlande:
 vrouw
nepale:
 महिला
njanĝe:
 akazi
okcidentfrise:
 frou
panĝabe:
 ਮਹਿਲਾ
paŝtue:
 د ښځو
pole:
 kobieta
portugale:
 mulher
ruande:
 abagore
ruse:
 женщина
samoe:
 fafine
sinde:
 عورتن
sinhale:
 කාන්තාවන්
skotgaele:
 boireannaich
slovake:
 žena
slovene:
 ženske
somale:
 dumarka
ŝone:
 vakadzi
sote:
 basali ba
sunde:
 awewe
svahile:
 wanawake
taĝike:
 занон
taje:
 ผู้หญิง
tamile:
 பெண்கள்
tatare:
 хатын-кызлар
telugue:
 మహిళలు
tibete:
 མོ་
tokipone:
 meli
turke:
 kadın
ukraine:
 жінки
urdue:
 خواتین
uzbeke:
 ayollar
vjetname:
 phụ nữ
volapuke:
 vom
zulue:
 abesifazane

*virineco

Eco karakterizanta virinon: en ni montriĝos tuj la virineco Hamlet ; tiu edzinigo al si celus detrui la virinecon de la virino por edziĝi al masklo [35].
angle:
 virility
france:
 virilité
germane:
 Weiblichkeit
ukraine:
 жіночність

virinismo

(malofte)
Feminismo: virinismo detruis multege da geedzaj paroj [36]; mito de nacia unueco […] estis drasta rimedo kontraŭ klasbatalo, socialismo kaj virinismo [37].
36. Petro: Ni ne faru anĝelojn el la homoj, en: Vivprotokoloj, 2009
37. ANC
angle:
 feminism
ĉeĥe:
 feminizmus, ženské hnutí
france:
 féminisme
germane:
 Feminismus
hispane:
 feminismo
hungare:
 feminizmus
ide:
 feminismo
nederlande:
 feminisme
okcidentfrise:
 feminisme
pole:
 feminizm
portugale:
 feminismo
ruse:
 феминизм
slovake:
 feminizmus, ženské hnutie

administraj notoj

~ilo: Mankas dua fontindiko.