*hel/a PV

*hela

1.
Donanta aŭ ricevanta vivan lumon, tre luma, lumplena: hela fajroB , ĉielo, vetero, tagoB ; hela ĉambro; la varma kaj hela radio de l' suno; sur la hela fono lumigata de la lampo aperisB ...; la steloj hele lumisZ [1]; VD:brila, klara1, luma, serena
2.
Lume kolorigita, pli proksima al blanko ol al nigro: hela ruĝo; la hele blua ĉielo. VD:pala2
3.
(figure) Laŭte, brile sonora: la laŭta, hela voĉo de la kokoB . SIN:klara2
Rim.: La esenca trajto de hela estas la lumeco, tiu de klara estas la distingebleco; tial oni ne uzas hela pri penso aŭ spirito.
afrikanse:
 helder
albane:
 ndritshme
amhare:
 ብሩህ
angle:
 bright
arabe:
 مشرق
armene:
 պայծառ
azerbajĝane:
 parlaq
beloruse:
 сьветлы, яркі, ясны
bengale:
 উজ্জ্বল
birme:
 ပြောင်လက်တောက်ပသော
bosne:
 svijetle
ĉeĥe:
 světlý  jasný, světlý
dane:
 lyse
estone:
 ere
eŭske:
 distiratsua
filipine:
 maliwanag
france:
 clair (lumineux), éclairé (lumineux), lumineux
galege:
 brillante
germane:
 hell
guĝarate:
 તેજસ્વી
haitie:
 klere
haŭse:
 haske
hinde:
 उज्ज्वल
hispane:
 claro, luminoso, brillante
igbe:
 enwu enwu,
irlande:
 geal
islande:
 björt
itale:
1. luminoso 2. chiaro 3. cristallina (fig.), argentina (fig.)
japane:
 明るい
jave:
 padhang
jide:
 ליכטיק
jorube:
 imọlẹ
kanare:
 ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ
kartvele:
 ნათელი
katalune:
 clar
kazaĥe:
 ашық
kimre:
 llachar
kirgize:
 жаркырак
kmere:
 ភ្លឺ
koree:
 밝은
korsike:
 luminosu
kose:
 eliqaqambileyo
kroate:
 svijetle
kurde:
 ronî
latine:
 splendidum
latve:
 spilgti
laŭe:
 ສົດໃສ
litove:
 šviesus
makedone:
 светла
malagase:
 mamirapiratra
malaje:
 terang
malajalame:
 തിളങ്ങുന്ന
maorie:
 kanapa
marate:
 तेजस्वी
monge:
 kaj
mongole:
 гэрэл гэгээтэй
nederlande:
1. helder 2. licht (helder) 3. helder
nepale:
 उज्ज्वल
njanĝe:
 yowala
okcidentfrise:
 helder
okcitane:
 clar
panĝabe:
 ਚਮਕਦਾਰ
paŝtue:
 روښانه
portugale:
 claro (adj.)
ruande:
 umucyo
ruse:
1. светлый, ясный, яркий 2. светлый (о цвете) 3. ясный
samoe:
 pupula
sinde:
 روشن
sinhale:
 දීප්තිමත්
skotgaele:
 soilleir
slovake:
 jasný, svetlý
slovene:
 svetla
somale:
 dhalaalaya
ŝone:
 jeka
sote:
 e khanyang
sunde:
 caang
svahile:
 mkali
taĝike:
 равшан
taje:
 สดใส
tamile:
 பிரகாசமான
tatare:
 якты
telugue:
 బ్రైట్
tibete:
 འོད་ཆེན་པོ་
ukraine:
 яскравий
urdue:
 روشن
uzbeke:
 yorug ‘
vjetname:
 sáng
volapuke:
 klilik
zulue:
 egqamile

heleco

Eco de io hela: ni havas helecon nokte, kiam brilas lunoZ .
beloruse:
 яркасьць
ĉeĥe:
 jasnost, světlost
france:
 luminosité, clarté (luminosité), lumière (luminosité)
germane:
 Helligkeit
hispane:
 claridad, luminosidad
itale:
 luminosità, chiarezza (luce)
nederlande:
 helderheid
portugale:
 claridade
ruse:
 свет, светлота
slovake:
 jasnosť, svetlosť
ukraine:
 яскравість, ясність

heligi

(tr)
Igi ion hela: la lampo heligas la ĉambron; disheligu la fajronZ (igu hela ekscitante ĝin); heligi fotografaĵon per bano.
beloruse:
 прасьвятляць, праясьняць
ĉeĥe:
 rozjasnit, zesvětlit, zjasnit
france:
 éclairer, éclaircir, illuminer
germane:
 erhellen
hispane:
 aclarar
itale:
 rischiarare
nederlande:
 verlichten
portugale:
 clarear
ruse:
 осветлять, прояснять
slovake:
 osvetliť, zjasniť
ukraine:
 освітлювати, освічувати, робити яскравим, світлим, ясним

heliĝi

1.
(ntr)
Iĝi hela: la vetero heliĝas; lia zorgoplena vizaĝo heliĝis.
2.
(sensubjekta)
MET Iĝi hele: heliĝis iom post iom, la nokto malaperas [2].
2. H. Laxness, trad. B. Ragnarsson: Sendependaj homoj, 2007
beloruse:
1. прасьвятляцца, праясьняцца 2. днець
france:
1. s'éclairer, s'éclaircir, s'illuminer
hispane:
1. aclararse
itale:
1. rischiararsi
nederlande:
1. opklaren
portugale:
1. clarear-se
ruse:
1. светлеть, яснеть, проясняться

malhela

1.
En kiu mankas lumo: malhela arbaro, muro, karcero, nokto, vetero.
2.
Kolore proksima al nigro: malhele oraj haroj.
3.
(figure) Malgaja, preme malĝojiga, eventuale eĉ minaca: La efektivaĵo ja ĉiam estas malhela kaj malbela laŭ la pesimistoj [3]; Tiuhore ĝi (Moskvo) estas antikva maljunulino, silente atestanta la malhelan historion de la rusa popolo Metrop ; la kampulo, kiu atendis humile, sed kun malhela mieno [4]; La perspektivoj estas des pli malhelaj, ke Britujo forlasas la Union [5].
4.
Sone obtuza, malalta kaj malfacile distingebla.
3. Valdemar Langlet: Vojaĝimpresoj, Lingvo Internacia, septembro 1896.
4. Ferenc Szilágyi: La sekreto de la banko, En: Koko krias jam!, La Laguna 1955
5. Le Monde diplomatique en Esperanto 2017-2019
beloruse:
 цёмны, цьмяны, пахмурны
ĉeĥe:
 kalný, tmavý
france:
 sombre, foncé, obscur, sinistre
germane:
1. dunkel
hispane:
 sombrío, oscuro, siniestro, funesto 1. oscuro
itale:
1. oscuro, cupo
ruse:
 тёмный 3. мрачный
slovake:
 tmavý
ukraine:
 темний, тьмяний, тьмавий, похмурий, мутний, (про голос) низький
volapuke:
1. dagik

malheligi

(tr)
Igi malhela: tiu sciigo malheligis la ĝojan feston.
beloruse:
 зацямняць, азмрочваць
ĉeĥe:
 ztmavit
france:
 assombrir
hispane:
 ensombrecer, oscurecer
ruse:
 омрачить
slovake:
 stmaviť
ukraine:
 затемнювати, затьмарювати, захмарювати

malheliĝi

(ntr)
Iĝi malhela: malheliĝinta koloro; venas nigraj nuboj, malheliĝas mondo [6].
6. S. Petőfi, trad. K. Kalocsay: Johano la brava, 1984
beloruse:
 цямнець, пацямнець, цьмянець, азмрочвацца
france:
 s'assombrir
hispane:
 ensombrecerse, oscurecerse
ruse:
 потемнеть

administraj notoj

~a: Mankas verkindiko en fonto.
~eco: Mankas verkindiko en fonto.
~igi: Mankas verkindiko en fonto.
mal~a: Mankas verkindiko en fonto.
mal~igi: Mankas dua fontindiko.
mal~igi: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.