*sprit/a

*sprita  

1.  
Montranta spiritan viglon, kiu rapide trovas kaj originale esprimas neatenditan rilaton inter malsamaj aferoj: ŝi estis sprita, edukita kaj aminda; mi estis duone malsobrigita de amo, ĉampano kaj dancmuziko [1]; sprita vorto tentas, nenion atentas PrV ; pro sprita vorto li eĉ propran patron ne indulgus [2]; li meritus esti direktoro de malriĉulejo! ĉu tio ne estis sprita diro [3]? ĉarmaj kantoj de la bona humoro kaj spriteco [4]; ili estas ordinare homoj tre agrablaj, viglaj, spritaj, gajaj, komplezemaj, en societoj ili estas tre dezirataj, en kolegaj rondetoj ili estas admirataj Marta . VD:humuro
2.  
Montranta spiritan viglon, kiu elpensas kaj kombinas novajn neatenditajn lertajn kaj taŭgajn aranĝojn: la ĥinoj […] elpensis spritan rimedon por konservado de vivaj fiŝoj [5]; li saĝe rigardis la mondon kaj baldaŭ montris siajn spritecon kaj lertecon: li estis kreaĵo, kiu sukcesis en ĉiuj entreprenoj [6]. VD:eltrovemo, inventemo, lerteco
angle:
witty, bright, clever, be sprightly
ĉeĥe:
bystrý, duchaplný, důvtipný, vtipný
france:
astucieux, fin (spirituel), spirituel (ayant de l'esprit)
germane:
, 1. geistreich, witzig 2. gewitzt, gewandt, geschickt
hispane:
ingenioso, brillante, inteligente, vivaz
hungare:
szellemes, szellemdús, sziporkázó
nederlande:
geestig
ruse:
остроумный
slovake:
duchaplný, podarený, vtipný

spriti  

(ntr)
Esti sprita: vero ne bezonas mediti nek spriti PrV ; Inocento la 10-a, pri kiu spritas moto de Ludwig von Pastor: „malbonŝanco volis ke la unika persono de lia familio kiu havis la taŭgajn kvalitojn por esti kardinala nepo estis virino“ [7]. VD:elturniĝi
angle:
be witty, be bright, be clever, be sprightly
ĉeĥe:
být vtipný, dělat vtipy, vtipkovat
france:
faire de l'esprit, faire preuve d'esprit
germane:
witzig sein, geistreich sein
hungare:
szellemeskedik, sziporkázik
nederlande:
geestig zijn
ruse:
острить, острословить
slovake:
byť duchaplný, vtipkovať

sprito

Kapablo rapide eltrovi trafajn, interesajn, lertajn diraĵojn aŭ agmanierojn: plej bona sprito estas silento PrV ; malsato donas spriton PrV ; plantado de fruktoj […] postulas lian tutan spriton, lasas lin ĉiam pensi pri la estonteco kaj per la originaleco de la laboroj ligas la printempon kun la aŭtuno, la someron kun la vintro FK .
angle:
wit, brightness, cleverness, sprightliness
ĉeĥe:
duchaplnost, důvtipnost, ostrovtip, vtipnost
france:
présence d'esprit, sens de la répartie
germane:
Gewitztheit, Geschick
hungare:
szellemesség plej bona ~o estas silento: okos ember keveset beszél
ruse:
остроумие
slovake:
duchaplnosť, dôvtipnosť

spritaĵo  

Vortludo, ŝerco, brila eldiro: kiel ofte la spritaĵoj kovras malĝojon [8]! ho, ho, ho! ridis papĉjo kaj aldonis al tio sian spritaĵon: ni estu do homoj [9]! miksinte ŝercon kun seriozaĵo […] vi majstro en vortoj kaj spritaĵoj [10]! kiu konstruas pli fortike, ol la masonisto, ŝipofaristo aŭ ĉarpentisto? ― la faristo de pendingoj, ĉar lia konstruaĵo supervivas milojn da ĝiaj loĝantoj ― bona spritaĵo, je Dio, ĝi plaĉas al mi Hamlet .
angle:
witticism, joke
france:
bon mot, pirouette (verbale), trait d'esprit
germane:
Witz, Bonmot
hungare:
szellemesség, élc, sziporka
nederlande:
geestigheid
ruse:
острота

spritulo  

Homo kapabla rapide trovi lertan parolon aŭ agon en ĉiu situacio: kortega spritulo; li sidiĝas malantaŭ nia orelo kaj elflustras al ni viglan ideon […] tiel ke ni fariĝas petolemaj, ni fariĝas spritulo laŭ la opinio de la aliaj spritaĵistoj [11]; la angilkomercisto estis spritulo, vigla gasto [12].
angle:
wit, wag, joker kortega ~ulo: court jester
ĉeĥe:
duchaplný čl., vtipálek, šprýmař
france:
homme d'esprit
germane:
kortega ~ulo: Hofnarr Witzbold
hungare:
szellemes ember
ruse:
остряк, острослов, остроумец
slovake:
vtipkár

malsprita  

Spirite malvigla, malrapida, neplaĉa: ili trompas la popolon eĉ per malspritaj rimedoj [13]; malspritaj fanatikuloj [14]. VD:stulta
angle:
stupid, dull, slow-witted, witless
ĉeĥe:
hloupý, pitomý, pošetilý, tupý
france:
bêta (adj.), lourd (d'esprit), pesant (d'esprit)
germane:
stumpfsinnig, dümmlich
hungare:
szellemtelen, bárgyú, sületlen
nederlande:
dom, onnozel
ruse:
тупой, бестолковый, неостроумный
slovake:
hlúpy, obmedzený

malspritulo  

Homo kun malvigla spirito, malrapide komprenanta: unu el la prezentistoj ludis malspritulon [15].
15. H. A. Luyken: Pro Iŝtar, ĉapitro 13a, la batalo komenciĝas
angle:
stupid person, dullard, slow-witted person, blockhead, fool
ĉeĥe:
hlupák, pitomec
france:
bêta (subst.), lourdaud (subst.)
germane:
Narr, Dummkopf, Betonkopf, Holzkopf
hungare:
bárgyú alak
ruse:
тупица, бестолочь, увалень
slovake:
chmuľo, chumaj, hlupák, truľo

sensprita  

Malsprita: virino malsaĝa, bruema, sensprita, kaj nenion scianta, sidas ĉe la pordo de sia domo [16]. laŭ ili, ne konfesi estas peko, sed konfesi ankaŭ estas peko ― ŝia konkludo: la plenkreskuloj estas senspritaj idiotoj [17].
angle:
witless, dull, insipid
ĉeĥe:
bez vtipu (adj.)
france:
bêta (adj.), lourd (d'esprit), pesant (d'esprit)
germane:
stumpfsinnig, dümmlich
hungare:
szellemtelen, bárgyú, sületlen
nederlande:
dom, onnozel
ruse:
тупой, бестолковый, неостроумный
slovake:
bez vtipu

senspritulo  

Malspritulo: al la senspritulo ŝi diris: akvoj ŝtelitaj estas dolĉaj [18].
angle:
witless person, dullard
france:
bêta (subst.), lourdaud (subst.)
hungare:
bárgyú alak
ruse:
тупица, бестолочь, увалень

administraj notoj

mal~ulo: Mankas dua fontindiko.
sen~ulo: Mankas dua fontindiko.