tradukoj: be bg cs de en es fr it nl no pl pt ro ru sk tp vo

*ĉef- PV

I.

ĉef-  

Prefikso formanta substantivajn radikalojn al kiuj ĝi atribuas la sencon „la plej grava“ aŭ „la plej altranga“:
a)
Ĉe la ulaj radikaloj ĉef- indikas personon unuarangan, eventuale kun ordona potenco super la aliaj samgrupanoj: ĉefinĝeniero, la brita ĉefministro [1]; la ĉefredaktoro tre zorgas pri la lingvaĵo de la revuo [2] ― aŭ kun nur ranga supereco: li atingis la rangon de ĉefserĝento [3]; ĉefkelnero [4]; ĉefesperantisto en Francujo VivZam ; verkoj de ĉefmajstroj VivZam ; la ĉefanĝelo Miĥaelo [5]; kunveniginte ĉiujn ĉefpastrojn kaj skribistojn de la popolo, li demandis al ili, kie la Kristo devas naskiĝi [6]; la ĉefepiskopo mem devis meti al ŝi la kronon sur la kapon [7]; ĝenerala ĉefmilitestro [8]; la generalo Nitager, la ĉefestro de la armeo [9]; li ekzekutigis sian ĉefpolicanon [10].
Rim.: Kontraste al ĉef-, la sufikso -estr ja neprigas ordonan potencon kaj krome, -estr aplikiĝas al la estrata tuto, dum ĉef- al ties anoj; do, laŭ la ekzemplo de PAG, bandestro = ĉefbandano.
Rim.: Miaopinie estr/ ne estas sufikso (vidu la artikolon pri estro). Kunmetitaj vortoj kiel grupestro estas ordinaraj kunmetaĵoj samkiel dompordo, taglibro aŭ matenmanĝo, kie pordo, libro kaj manĝo ne estas sufiksoj. [Ulriko]
b)
Ĉe la aĵaj radikaloj ĉef- indikas aferon plej gravan aŭ unuarangan inter la samspecaj: ĉefaltaro [11]; ĉefideo VivZam ; rivero eliras el Eden […] kaj de tie ĝi dividiĝas kaj fariĝas kvar ĉefpartoj [12]; [ili] amas la ĉeflokojn ĉe festenoj, kaj la ĉefseĝojn en la sinagogoj [13]; la ŝipo ennaĝis en la havenon de la belega ĉefurbo [14]; politikaj ĉefartikoloj [15]; la nuna kastelo, kaj precipe ĝia ĉefturo, estis rekonstruita [16]; la ĉefpreĝejo de la malnova flandra urbo Dendermondo [17]; atingi la ĉefvojon al la vilaĝo [18].
II.
Samsignifa memstara vortero.

*ĉefo  

Ĉefulo, persono havanta superan, honoran rangon, kutime ordonpova: tio estas la filoj de Esav, kaj tio estas iliaj ĉefoj [19]; kun li iris ĉiuj servantoj de Faraono, la ĉefoj de lia domo kaj ĉiuj ĉefoj de la lando Egipta [20]; iru, kaj kunvenigu la ĉefojn de Izrael [21]; Herodo pro sia naskotago faris vespermanĝon al siaj nobeloj kaj milestroj kaj ĉefoj de Galileo [22]; la ĉefo de la familio [23]; la soldatoj rigardis lin kun fiero […] la ĉefoj kun miro [24]; konstanta ĉefo […] prezentas gravan maloportunaĵon por nia afero [25]; ĉefo de oficejo (= oficejestro); kaj kun vi estu po unu homo el ĉiu tribo, homo, kiu estas ĉefo en sia patrodomo [26]; la ĈefoPIV (diktatoro en totalisma ŝtato). SIN:estro, mastro, princo3, kapitano

Rim. 1: Pro nacilingvaj tradicioj, el ĉiuj eblaj sencoj de la derivaĵo „ĉefo“: „ĉefaĵo“, „ĉefeco“, „ĉefulo“, reale estas uzata nur la malplej regula (kvankam ja ne malregula) senco ĉefulo.
Rim. 2: Sekve de tiu streĉo la aŭtoroj de PV prezentas la vortelementon ĉef kiel substantivan radikon kun la senco ĉefulo. Tio kreas aliajn problemojn: ĉefmanĝo, ĉefartikolo, ĉefaĵo ktp ne redukteblas al „ĉefula manĝo“ ktp; PIV kaj PAG tiun prezenton malakceptis. Fakte temas pri du sendependaj pruntoj, do pri homonimoj. [Sergio Pokrovskij]

ĉefa

1.
Precipa, plej grava: havi la ĉefan voĉon PrV ; la ĉefa ceremoniestro [27]; ĉefa momento [28]; la ĉefa kortegestrino [29]; la ĉefa ĉapitro [30]; [li] ludis la ĉefan rolon [31]; la ĉefa linio de la Danaj fervojoj [32]; la ĉefan kaj plej bonan lokon okupis maljuna dika viandisto [33]; la ĉefa masto rompiĝis en la mezo kiel kano, kaj la ŝipo kuŝiĝis sur flanko [34]; rostitaj kokokrestoj estis la ĉefaj manĝaĵoj [35]; nia ĉefa zorgado devas konsisti en tio, ke en la momento de la sunsubiro ni havu sub niaj piedoj firman grundon [36]; la ĉefa trajto de la egipta klimato estas la varmego [37]; strato tridek paŝojn larĝa […] formis la ĉefan arterion [38]; la ĉefa celo de la vojaĝo ne estis atingita [39]; la lingva ŝovinismo estas unu el la ĉefaj kaŭzoj de malamo inter la homoj [40]; la malplej ĉefa estis tio, ke la afero […] daŭris tre longe [41]; la ĉefaĵo estas kaj restas ĉefaĵo [42].
2.
MAT
a)  
[43] (p.p. idealo) Tia, ke sufiĉas unu elemento por ĝin naski: la aro de ĉiuj obloj de iu entjero estas ĉefa idealo en la ringo de entjeroj. VD:ĉefideala.
b)  
[44] (p.p. cirklo de sfero) Estanta ĉefcirklo de ĝi.

malĉefa  

Ne ĉefa, duaranga, aŭ eĉ malgrava: la cezuro, kiu difinas, kie devas finiĝi vorto meze de verso, havas en la greka poezio tute malĉefan signifon [45].

ĉefe  

Precipe: ĝojo regis […] kaŭzita ĉefe de la bona manĝaĵo [46].

ĉefi  

(ntr)
Esti ĉe unua rango: ĝi estis akompanata per muzikaj instrumentoj […] sed ĉefis la versa kantado [47].

ĉefuloZ  

Ĉefa persono: sed cervinoj estas malpli multaj ol indianoj en la korvotribo kaj ĉasi al cervinoj rajtas nur kelkuloj, al kiuj la ĉefulo permesas [48].

tradukoj

anglaj

~o: chief; ~a a: principal; ~a b: great.

belorusaj

~o: шэф, начальнік, галава, правадыр; ~a: галоўны, найвышэйшы, асноўны; ~e: галоўным чынам, пераважна, перад усім; ~i: вяршэнстваваць, першынстваваць. ~inĝeniero: галоўны інжынэр; ~ministro: прэм'ер-міністар; ~redaktoro: галоўны рэдактар; ~urbo: сталіца.

bulgaraj

~o: шеф, началник, глава, вожд; ~a: главен, основен; ~e: преди всичко, главно, основно; ~i: оглавявам; ~ulo: шеф, началник, глава, вожд.

ĉeĥaj

~o: šéf, vedoucí.

francaj

~o: chef, supérieur ; ~a 1.: principal; ~a a: principal; ~a b: grand; mal~a: mineur (moins important); ~e: surtout, au premier chef; ~i: diriger.

germanaj

~o: Chef; ~a 1.: Haupt-; ~a a: Haupt-(ideal); ~a b: Haupt-(kreis). ~urbo: Hauptstadt.

hispanaj

~o: jefe; ~a 1.: principal; ~e: principalmente.

italaj

~o: capo; ~a 1.: principale (agg.); mal~a: accessorio (meno importante - agg.); ~e: principalmente, soprattutto; ~ulo: capo.

nederlandaj

~- : hoofd-; ~o: baas, chef; ~a 1.: hoofd-.

norvegaj

~- : hoved-; ~o: sjef; ~a 1.: hoved-.

polaj

~- a: główny ..., naczelny ...; ~- b: główny ...; ~o: szef, naczelnik, przełożony, głowa (np. rodziny), wódz; ~a 1.: główny, naczelny, zwierzchni, pierwszorzędny; ~a a: główny; ~a b: wielki; mal~a: podrzędny, podwładny, drugorzędny; ~e: głównie, przede wszystkim, nadrzędnie; ~i: zarządzać (kimś, czymś), rządzić (kimś, czymś), dowodzić (kimś, czymś), przewodzić (komuś, czemuś), być szefem, być naczelnikiem, być zwierzchnikiem; ~ulo: szef, naczelnik, przełożony, głowa (np. rodziny), wódz. ~ministro: premier; ~redaktoro: redaktor naczelny; ~urbo: stolica.

portugalaj

~o: chefe.

rumanaj

~o: şef; ~a 1.: capital, central.

rusaj

~- a: арх(и)-, обер-, прото-, главный, старший; ~- b: главный, ведущий, передовой; ~o: шеф, начальник, глава, вождь; ~a a: главный; ~a b: большой; ~a: главный, старший, высший, основной, ведущий; ~e: главным образом, прежде всего; ~i: главенствовать, первенствовать; ~ulo: шеф, начальник, глава, вождь.

slovakaj

~a: hlavný; ~e: najmä.

tokiponaj

~a: lawa.

volapukaj

~o: cif.

fontoj

1. Monato, Britio
2. Monato, Boris Kolker: Fascina gazeto
3. Monato, Julius Hauser: Hejmeniras la eterna soldato
4. Raymond Schwartz: La Stranga Butiko
5. Frederiko Schiller, trad. L. L. Zamenhof: La rabistoj, Akto Kvina
6. La Nova Testamento, Mateo 2:4
7. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Sovaĝaj cignoj
8. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Paŝtistino kaj kamentubisto
9. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Ĉapitro I
10. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Turgardisto Ole
11. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Galoŝoj de feliĉo
12. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 2:10
13. La Nova Testamento, Mateo 23:6
14. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, La virineto de maro
15. Monato, Bo Sandelin: Svedoj balotis kontraŭ eŭro
16. Monato, Thierry Tailhades: Kumamoto ne jubileu
17. Monato, Petro De Smet': Ĉu ŝtormo en tetaso aŭ en ambono?
18. Monato, Albisturo Kvinke: Tenebro
19. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 36:19
20. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 50:7
21. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Eliro 3:16
22. La Nova Testamento, Marko 6:21
23. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Dio de dormo
24. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Ĉapitro V
25. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Oka Kongreso Esperantista en Krakow en la 11a de aŭgusto 1912
26. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Nombroj 1:4.
27. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, La novaj vestoj de la reĝo
28. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Galoŝoj de feliĉo
29. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Paŝtisto de porkoj
30. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, La najtingalo
31. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Nokta ĉapo de fraŭlo
32. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Peco da perlovico
33. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Vojkamarado
34. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, La virineto de maro
35. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Galoŝoj de feliĉo
36. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Sovaĝaj cignoj
37. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Antaŭparolo
38. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Ĉapitro XIX
39. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Ĉapitro XXII
40. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Homaranismo
41. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Historio el la dunoj
42. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, „Bela“
43. R. Hilgers: Yashovardhan: k.a.: EK-Vortaro de matematikaj terminoj, §63
44. Raoul Bricard: Matematika Terminaro kaj Krestomatio, p. 30
45. K. Kalocsay: La klasika metriko kaj Esperanto, Nica Literatura Revuo, 1959-05 ĝis 06, numero 4/5, p. 164-171a
46. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Filino de la marĉa reĝo
47. Monato, Donald Broadribb: Modernantikva majstra greka dramo
48. S. Szathmári: La guarbo.

~o: Mankas verkindiko en fonto.
~ulo: Mankas verkindiko en fonto.


ℛevo | datumprotekto | cxef.xml | redakti... | traduki... | artikolversio: 1.39 2019/08/07 19:10:16