*eksplod/i

PV

*eksplodi  

(ntr)
1.  
Forte kaj brue skui aeron, pro subita plivolumeniĝo de gaso: dinamito facile eksplodas; la infano eltiris unu el la alumetoj, riŝ! kiel ĝi eksplodis, kiel ĝi brulis [1]! VD:ekflami, flagri
2.  
Brue diskrevi, pro granda interna premo, ekz. de gaso: bombo, mino, vapormaŝino, torpedo eksplodas; malgrandaj fruktoj, kiuj maturiĝinte eksplodis [2]; inter la 10a kaj 11a de aŭgusto 1815 eksplodis la monto Tambora sur Sumbava (Indonezio) [3]. VD:disrompiĝi, dissalti, dissplitiĝi.
3.
(figure) Subite kaj brue eksterigi fortan senton aŭ pasion, kiun oni ne povas plu deteni: la virino eksplodis per rido Marta ; la princo eksplodis de rido [4]; la longe haltigata kolero kaj ĉagreno eksplodis [5]; entuziasmo eksplodis en la tuta Libio [6]; inter iliaj vicoj eksplodis ridoj kaj krioj de ĝojo [7]; vulkano eksplodis en ŝia brusto, [...] vulkano de kolero, envio Marta ; ilia jubilo eksplodis je miloj de hurakrioj [8].
4.
(figure) Subite kaj brue komenciĝi: baldaŭ la ventego devis eksplodi, rompi la glacion, kaj ĉiuj tie devis nesaveble droni [9]; la milito eksplodis neatendite; eksplodis ribelo inter la palacaj sklavoj, kiuj plendis, ke oni ne donas plu al ili vinon [10]; tuj eksplodis interna kverelo inter du lojalismaj organizaĵoj [11].
1. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Knabineto kun alumetoj
2. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, Perelin', la Noktarbaro
3. Monato, Evgeni Georgiev: Vulkanoj
4. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro V
5. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XII
6. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XVII
7. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XVIII
8. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Arĝenta Urbo Amarganto
9. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Io
10. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro IV
11. Monato, Garbhan Macadoih: Bojas sovaĝa hundo
angle:
explode
beloruse:
выбухнуць
ĉeĥe:
explodovat, vybouchnout, vybuchnout, vybuchovat
france:
éclater, exploser, sauter (exploser)
germane:
explodieren, ausbrechen
hispane:
explotar
itale:
esplodere, scoppiare, detonare
katalune:
esclatar, explotar
nederlande:
ontploffen, exploderen
pole:
eksplodować, wybuchać
portugale:
explodir, estourar
ruse:
взорваться 3. вспылить 4. разразиться, вспыхнуть
slovake:
explodovať, vybuchnúť, vyletieť do povetria
svede:
explodera

eksplodo  

1.
Brua subita plivolumeniĝo de naskiĝantaj gasoj: eksplodo de lumgaso, de mingaso; eksplodmotoro.
2.
Brua subita diskrevo pro interna premado de gasoj: eksplodo de kaldronego, de vulkano; la plejparte detruita domo rezultiĝis [...] de interna eksplodo [12]; pereis 80 karboministoj, kiam okazis eksplodo je profundeco de 664 m en ŝakto [13].
3.
(figure) Subita brua eksteriĝo de forta sento aŭ pasio: eksplodo de kolero [14]; forta eksplodo de sentoj Marta ; eksplodo de la fiero [15]; [li] apenaŭ sukcesis haltigi ridan eksplodon [16]; voĉo plena de flamecaj eksplodoj; la kamparano trankviligis la eksplodojn de sia edzino [17].
4.
(figure) Subita brua komenciĝo: la popola eksplodo estis provokita [18]; post la eksplodo de la eventoj [19].
beloruse:
выбух
ĉeĥe:
detonace, exploze, odpal, odstřel, výbuch
france:
détonation, explosion (bombe, rire,...), flambée (explosion, fig.) ~motoro: moteur à explosion
germane:
Explosion, Ausbruch
hebree:
הִתְפּוֹצְצוּת
hispane:
explosión
hungare:
robban, felrobban, kirobban ~motoro: robbanómotor, belső égésű motor
itale:
esplosione, scoppio, detonazione
katalune:
esclat, explosió
nederlande:
ontploffing, explosie
pole:
eksplozja, wybuch
portugale:
explosão 2. estouro
ruse:
взрыв 3. вспышка 4. вспышка
slovake:
detonácia, explózia, výbuch
svede:
explosion

eksplodaĵo  

KEMMILTEK Substanco, kiu povas eksplodi: dinamito, nitroglicerino estas eksplodaĵoj; nitroglicerino [...] oni produktas el ĝi diversajn eksplodaĵojn (dinamito, eksploda gelateno) [20]; nigra pulvo estas [...] malalta eksplodaĵo, kiu eksplodas malpli rapide ol rapido de sono [21]; (figure) ‐ Ĉu malbona novaĵo, Ĉefo? ‐ Ne, knabo, nur iom tro tuŝotima eksplodaĵo (tro danĝera informo) [22].
beloruse:
выбухоўка
france:
explosif (subst.)
germane:
Sprengstoff
hebree:
חומר נפץ
hispane:
explosivo
hungare:
robbanóanyag, robbanószer
itale:
esplosivo (sost.)
katalune:
explosiu (subst.)
nederlande:
springstof, explosief (z.nw.)
pole:
materiał wybuchowy
portugale:
explosivo
ruse:
взрывчатка, взрывчатое вещество

eksplodema

1.
KEM Facile eksplodanta: eksplodemaj substancoj; vulkanoj el la eksplodema tipo troviĝas laŭlonge de zono ĉirkaŭ Pacifiko [23].
2.  
(figure) Facile incitiĝanta: eksplodema karaktero; [li estas] eksplodema kiel pulvo PrV ; aparte eksplodema estas la situacio en okcidenta Azio [24]. VD:flamiĝema, fulma, boli.
23. Monato, Evgeni Georgiev: Vulkanoj
24. Monato, Evgeni Georgiev: La blua „oro“ ĉiam malsufiĉos
beloruse:
запальчывы 1. выбуховы
ĉeĥe:
explozivní, trhací, výbušný
france:
bouillant (caractère), explosif (adj.), volcanique (caractère)
germane:
1. explosiv 2. cholerisch
hebree:
נפיץ
hungare:
1. könnyen robbanó 2. robbanékony
itale:
esplosivo (fig.), prorompente (fig.), infiammabile (fig.), collerico (fig.) 1. esplosivo (agg.)
katalune:
explosiu (adj.)
nederlande:
ontplofbaar, explosief (b.nw.)
pole:
wybuchowy
portugale:
explosivo
ruse:
1. взрывчатый 2. вспыльчивый
slovake:
trhací, výbušný

*eksplodigi

Kaŭzi eksplodon; fari, ke io eksplodas: unu fajrero estas sufiĉa, por eksplodigi pulvon [25]; eksplodigi bombon, koleron, ribelon; A-bombo estas atombombo, kies energion produktas la nuklea fendiĝo de uraniaj (aŭ similaj) atomkernoj, ĉi tiajn eksplodigis Usono en 1945, interalie en Hiroŝimo kaj Nagasako [26]; (figure) la senhonta aroganteco de Ŝankhatum preskaŭ eksplodigis la reĝon de kolerego [27].
beloruse:
узрываць, падрываць
ĉeĥe:
odpálit (nálož), odstřelit trhavinou, podnítit (např. válku), rozpoutat
france:
déchainer (le rire, la colère,...), déclencher (le rire, la colère,...), faire exploser
germane:
zünden
hebree:
לפוצץ
hungare:
felrobbant, kirobbant
itale:
fare esplodere, fare scoppiare, fare detonare, brillare (esplosivo)
katalune:
detonar, fer esclatar
nederlande:
doen ontploffen
pole:
detonować, odpalać (np. bombę)
portugale:
detonar, explodir
ruse:
взорвать, взрывать
slovake:
odpáliť nálož, vyhodiť do povetria

eksplodigilo

1.
MILTEK Aparato, per kiu oni eksplodigas eksplodaĵon, bombon, minon, torpedon ktp.: detonacio per akustika eksplodigilo [28].
2.  
(evitinde) Eksplodaĵo: amonia nitrato [...] estas ĉefe uzata kiel sterko, ĝi same uzatas kiel eksplodigilo [29].
beloruse:
1. узрывальнік, дэтанатар
ĉeĥe:
1. počinová náplň, rozbuška
france:
1. détonateur
germane:
1. Zünder
hebree:
נפץ
hungare:
1. gyújtószerkezet, detonátor, robbanósze[...]rkezet
itale:
1. innesco, detonatore
katalune:
1. detonador
nederlande:
1. ontstekingsmechanisme
pole:
1. detonator, zapalnik
portugale:
1. detonador
ruse:
1. взрыватель, детонатор
slovake:
1. rozbuška

praeksplodo  

AST Grandenergia fenomeno, kiu markas la naskiĝon de la universo: danke al steloj kreiĝis ĉiuj elementoj pli pezaj ol hidrogeno kaj heliumo, kiuj preskaŭ neniom formiĝis okaze de la praeksplodo [30]; kosmologiaj teorioj, laŭ kiuj la universo originis en praeksplodo daŭre furoras, kaj la malkovro de Hubble ludas esencan rolon en ili [31].
angle:
Big Bang
beloruse:
Вялікі Выбух
ĉeĥe:
velký třesk
finne:
Alkuräjähdys
france:
Big bang
germane:
Urknall
hebree:
המפץ הגדול
hungare:
ősrobbanás
katalune:
Big Bang
nederlande:
oerknal
pole:
Wielki Wybuch
portugale:
Grande Explosão
ruse:
Большой Взрыв
slovake:
veľký tresk
turke:
Büyük Patlama

eksploda konsonanto PMEG  

FON
Momenta konsonanto produktata per abrupta malfermo de la buŝkanalo, kiu lasas la spiron eliri nur post momente kompleta fermiĝo (en Esperanto k, g, t, d, p, b): se du vokalojn apartigas du konsonantoj, la unua el kiuj estas eksploda kaj la dua estas flua (/l/ aŭ /r/), la silabolimo situas antaŭ la eksploda (/pá-tro/, /ci-tró-no/, /ci-pré-so/, /ge-o-gra-fí-o/) [32].
SUP:bruanto
32. Marc Bavant: Silabo kaj silabado, Lingva kritiko
angle:
plosive
beloruse:
выбуховы зычны
france:
occlusive (subst.)
germane:
Plosiv, Verschlusslaut, Okklusiv, Klusil
hispane:
oclusiva
hungare:
zárhang, explozíva, okkluzíva
nederlande:
plofklank
perse:
همخوان بندشی، همخوان انسدادی
portugale:
explosiva (subst.), consoante explosiva, oclusiva (subst.), consoante oclusiva
ruse:
взрывной согласный, чистый смычный

administraj notoj

pri ~igi:
    Indus precizigi, ĉu la objekto povas esti io alia ol ~aĵo.
    Alidire, ĉu oni „~igas domon“? La figursenca ekzemplo ŝajne
    tion sugestas. [MB]