*romp/i

*rompi

(tr)
1.
Difekti objekton disigante ĝin perforte en du aŭ plurajn pecojn, ĉu per bato, ĉu per puŝo, ĉu per tiro, ĉu per premo: rompi vazon [1] [2] PrV ; rompi la spegulon FK ; rompi la glacion [3]; li kuŝis kaj ĝemis, ĉar unu lia piedo estis rompita [4]; pli ol unu osto estis rompita [5]; virino ĵetis muelŝtonon sur la kapon de Abimeleĥ kaj rompis al li la kranion [6]; [li] senĉese riskante rompi al si la kolon, grimpis […] alten ĝis la supro [7]; rompi la murojn inter la popoloj [8]; (figure) verkistoj daŭrigas rompi al si la kapon per la koncepto „libero” [9] (peni por trovi ideon, rimedon, vd cerbumi); (figure) neniu rompos al si la cerbon por eltrovi kaŝitan nomon [10]; rompita arkaĵo (ogivo); (figure) rompita de la malsano [11]; (figure) rompi (malobservi) sian vorton [12], sian sanktan promeson Hamlet ; se ni [la Fundamenton] rompos sen ia tre grava bezono […] tiam la tuta lingvo ruiniĝos [13]; (figure) fari enrompon en la urbon [14] [15]; (figure) penetri trarompe (perforte) en la tendaron [16].
2.
(figure) Interrompi1: rompi la silenton BdV [17] [li] rompis la kvieton: ankoraŭ ion mi volas demandi vin [18]; rompi la ekvilibron, la pacon; rompi la kontinuecon [19] [20]; la emocio rompis lian voĉon [21]; unusola kontraŭa voto rompis la unuanimecon de la baloto; rompi la diplomatiajn rilatojn kun iu regno; kiam ili volis fariĝi monaĥoj tie ĉi, ili devis rompi ĉiun rilaton kun sia lando kaj sia familio [22]; (ŝiri, fendi, tranĉi. ); kun la tradicio […] rompi subite per unu fojo estus iom danĝere [23]; ne rompi subite kun la kutimoj de aliaj lingvoj [24]; la faktoj elokvente rompis tiun opinion; verdaj parkoj rompas la unutonecon; por fari rompon en tiu alkutimiĝo mi ne vidas ian gravan neceson [25].
3.
(figure) Cedigi, venki: rompi la kontraŭstaron, indiferentecon; rompi la ĝisnunan rekordon [26] [27]; la malfacilaĵoj de la entrepreno rompis lian kuraĝon; ĉiuj ekprovoj de liberiĝo estis rompitaj; malgraŭ ĉiuj persekutoj la amo de la popolo por sendependeco restis nerompita; mi rompos vian fieran obstinecon [28]; rompi la monopolon de la enlandaj entreprenoj [29].
VD:detrui, faligi, frakasi
1. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Levidoj 11:33
2. La Nova Testamento, S. Marko 14:3
3. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Io
4. Jakob Grimm, Wilhelm Grimm, trad. Kazimierz Bein: Elektitaj Fabeloj de Fratoj Grimm, Fabelo pri iu, kiu migris por ekkoni timon
5. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, ĉapitro 11a
6. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Juĝistoj 9:53
7. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, ĉapitro 17a
8. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Dua Kongreso Esperantista en Genève en la 28a de aŭgusto 1906
9. Monato, Jo Haazen: Klareco kaj simpleco, fundamento por nova epoko
10. Monato, Paul Gubbins: Lingvo aŭto-didakta
11. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, ĉapitro 16a
12. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Nombroj 30:2
13. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 1. La Fundamento
14. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeremia 39:2
15. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Reĝoj 25:4
16. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Kroniko 11:18
17. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, ĉapitro 6a
18. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Flugo al la Ebura Turo
19. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Kvara Kongreso Esperantista en Dresden en la 17a de aŭgusto 1908
20. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Sesa Kongreso Esperantista en Washington en la 15a de aŭgusto 1910
21. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, ĉapitro 3a
22. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Stelmonaĥejo
23. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 2. Transskribo
24. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 3. Interpunkciado
25. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, Pri la nomoj de landoj
26. Monato, Ivo Durwael: Nuda vero pri nova rekordo
27. Monato, Julius Hauser: Slovakio forgesita
28. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Levidoj 26:19
29. Monato, Mu Binghua: Eksterlandaj investantoj rapide aĉetas nemoveblaĵojn
angle:
 break
beloruse:
1. ламаць, разламываць, трушчыць, раструшчыць, разьбіваць 2. ламаць, парушаць, перапыняць, перарываць 3. разьбіваць
bulgare:
1. чупя, разбивам, сривам 2. прекъсвам, нарушавам 3. разбивам, прекършвам
ĉeĥe:
 lámat, polámat, porušit, přerušit, rozbít, zlomit, zlámat
france:
 casser, rompre
germane:
~i al si la kapon: sich den Kopf zerbrechen. 1. abbrechen, aufbrechen, durchbrechen, zerbrechen 2. unterbrechen, abbrechen 3. brechen
hispane:
 romper
hungare:
~i al si la kapon: töri a fejét. 1. tör, összetör ~i ĉiun rilaton: megszakít minden kapcsolatot. 2. megtör (átv.), szakít (átv.), megszakít (átv.) ~i la ĝisnunan rekordon: megdönti a jelenlegi rekordot. 3. megtör (átv.)
itale:
 rompere, spezzare (vincere), spaccare (vincere), sfiancare, stroncare 1. rompere, spaccare, infrangere 2. rompere, spezzare (far cessare), sciogliere (far cessare), infrangere
nederlande:
 breken
nepale:
 ब्रेक
pole:
 łamać, kruszyć, rozbijać, tłuc, zbić
portugale:
1. romper, quebrar, partir, fraturar, arrebentar
rumane:
 rupe, sparge, fractura
ruse:
 ломать, сломать, нарушать, нарушить, разбивать, разбить, портить, испортить, прерывать, прервать ~i al si la kapon: ломать голову. 2. прерывать, прервать, разрывать, разорвать, нарушать, нарушить
slovake:
 pobiť, polámať, porušiť, rozbiť, zlomiť
tibete:
 བཅག་
tokipone:
1. pakala
ukraine:
 ламати, ломити, розбивати

*rompebla

Kion oni povas pli aŭ malpli facile rompi: la regno estos parte fortika, parte rompebla [30]; mizeraj, facile rompeblaj ŝipoj FK ; vitro estas rompebla kaj travidebla [31]; rompebla kaj tuŝotima porcelano [32]; (figure) inter ili ekzistas nerompebla ligo [33].
beloruse:
 ломкі, крохкі
bulgare:
 чуплив
ĉeĥe:
 křehký
france:
 cassant, fragile
germane:
 zerbrechlich
hispane:
 frágil
hungare:
 törékeny
itale:
 frangibile, fragile, spezzabile
nederlande:
 breekbaar
pole:
 kruchy, łamliwy, łatwo tłukący się
rumane:
 fragil, friabil
ruse:
 ломкий, хрупкий
slovake:
 krehký, lámavý, zlomiteľný
ukraine:
 ламкий, ломкий, тендітний

rompiĝema

Facile rompiĝanta; malfortika, fragila: kolektadi […] rompiĝemajn vitrosonoriletojn [34]; paco estas same rompiĝema kiel ovo [35].
34. Monato, Kolekti sonorilojn
35. H. Y. Guezo, trad. Mirejo: Fragile / Rompiĝema, 2011-01-28
beloruse:
 ломкі, крохкі
bulgare:
 крехък
france:
 cassant (fragile), fragile
germane:
 zerbrechlich, brüchig
hispane:
 frágil
pole:
 kruchy, łamliwy
rumane:
 fragil, casant
ukraine:
 крихкий, ламкий, ломкий

rompiĝi

Ŝiriĝi kaj disiĝi al pluraj partoj: kie maldike, tie rompiĝas PrV ; la arboj preskaŭ rompiĝas sub la multego da fruktoj; (figure) ŝia tuŝiteco elrompiĝis (subite montriĝis, kvazaŭ rompante ion, eksplodis) per laŭta plorado BdV ; liaj tremantaj manoj ne povis teni la pladeton, ĝi falis teren kaj rompiĝis [36].
beloruse:
 разламацца, разьбіцца, раскалоцца, раструшчыцца
bulgare:
 чупя се
france:
 se briser, se casser
germane:
 zerbrechen
hispane:
 romperse, fracturarse
itale:
 rompersi, infrangersi, spezzarsi, spaccarsi, fratturarsi, sfiancarsi
pole:
 przełamać, rozbić, stłuc, złamać się
rumane:
 pauză, desparti
ukraine:
 ламатися, порушуватися, псуватися

rompitaĵo

Peco de io rompita; rompopeco, disrompaĵo: rompitaĵoj de ŝipoj [37]; tie kuŝis rompitaĵoj de teleroj, rompitaj gipsaj figuroj, ĉifonoj [38]; mi ĵetos viajn kadavrojn sur la rompitaĵojn de viaj idoloj [39]; tiuj rubaĵoj inkluzivas ŝipojn, fiŝretojn, disrompitaĵojn de fabrikoj kaj domoj, aŭtoj kaj ĉiaspecaj aĵoj [40].
beloruse:
 абломак, асколак
bulgare:
 отломък, отломка
ĉeĥe:
 střep
france:
 débris, fragment
germane:
 Bruchstück
hispane:
 fragmento, trozo
hungare:
 töredék, letört darab, szilánk
itale:
 pezzo (di cosa rota), frammento
nederlande:
 brokstuk
pole:
 kawałek, odłamek, odrobina, czerep (odłamek)
rumane:
 bucată, şindrilă, pic
ruse:
 обломок, осколок
slovake:
 črep
ukraine:
 уламок

derompi

(tr)
Preni rompante: kelkaj el la branĉoj derompiĝis [41]; ŝi enŝteliĝis en la ĝardenon, derompis floron de la bedoj [42]; se la arbo falis, ĉiu branĉon derompas (oni ne plu respektas falinton) PrV ; vi derompos vian panon por malsatulo [43]; unu el tiuj vitropecetoj, kiuj derompiĝis de la spegulo [44].
beloruse:
 адламаць
bulgare:
 отчупвам
ĉeĥe:
 ulomit, urazit, úderem oddálit
france:
 arracher
germane:
 abbrechen
hispane:
 desgajar
hungare:
 letör
itale:
 spezzare (staccare)
nederlande:
 afbreken
pole:
 obrywać, odbijać, odłamać, utrącać
rumane:
  pentru a obţine muscat, sări, se întrerupe, desface
ruse:
 отломать, отломить
slovake:
 odlomiť
ukraine:
 відламувати

disrompi

(tr)
Tute dispecigi, frakasi: li disrompis ĉiujn orajn vazojn [45]; li disrompis miajn dentojn [46]; la tero estis kovrita per disrompaĵoj; (figure) tiu artikolo disrompis la indiferentecon de la publiko; (figure) liaj bonaj intencoj disrompiĝis kontraŭ lia malfido; (figure) la malgaja rakonto de mia disrompita vivo FK .
beloruse:
 разламаць, разьбіць, раскалоць, раструшчыць
bulgare:
 разчупвам, разбивам
ĉeĥe:
 rozlomit
france:
 briser
germane:
 zerbrechen
hispane:
 despedazar, desintegrar
hungare:
 széttör, szétzúz dis~aĵo: törmelék.
itale:
 disintegrare, fracassare, frantumare, sgretolare
pole:
 druzgotać, połamać, rozbić się, rozpaść się na części
rumane:
 pulveriza, pauză, desparti
ruse:
 разломать, разбить, расколоть dis~aĵo: обломок, осколок.
slovake:
 rozlámať
ukraine:
 розбивати, розламувати

disrompiĝi

Disiĝi en multajn erojn, frakasiĝi: la ovoj […] baldaŭ disrompiĝis [47]; lia starado lia regno disrompiĝos kaj dividiĝos [48]; disrompiĝis kutimaj homaj rilatoj, malaperis emo helpi unu la alian [49].
47. A. Kivi, trad. I. Ekström: Sep fratoj, 1947
48. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Daniel 11:4
49. Monato, Hori Yasuo/pg: Forpaso-forumo
beloruse:
 разламацца, разьбіцца, раскалоцца, раструшчыцца
bulgare:
 разчупвам се, разбивам се
france:
 éclater
germane:
 zerbrechen
hispane:
 reventar
pole:
 rozbić się, rozpaść się na części
rumane:
 cădea în bucăţi

enrompo

(figure) Subita kaj perturba apero: oni faris enrompon en la urbon kaj ĉiuj militistoj forkuris en la nokto [50]; la enrompo de Adela en la familian ĉiutagecon donis al ĉi tiu novajn nuancojn [51]; RET la foliumilo Microsoft Internet Explorer perdas merkatkvotojn al siaj konkurantoj […] unuavice kaŭzita de la multaj sekurectruoj kaj la kun ili ligitaj virus- kaj enromp-atakoj [52]; enrompistoj [53].
50. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Reĝoj 25:4
51. M. Fernández: Du Gardenioj, Ekstremoj, 1997
52. Monato, Marko Naoki Lins: Foliumiloj denove interbatalas
53. Monato, Marko Naoki Lins: Foliumiloj denove interbatalas
ĉeĥe:
 vloupat se
france:
 faire irruption
germane:
 Einbruch
hispane:
 irrumpir
itale:
 irrompere
pole:
 włamanie
rumane:
 furt
slovake:
 vlámať sa sa
ukraine:
 злом

interrompi

(tr)
1.
Ĉesigi la kontinuecon de io; rompi2: ili ne interrompis sian ludadon [54]; iu ekludis kelke da akordoj sur la fortepiano kaj tuj interrompis IK ; la silenton interrompis ekkrio IK ; ni revenu al nia interrompita analizado EE .
2.
Mem ekparolante, ĉesigi la parolon al iu: ho ne! interrompis ŝin Klaro IK ; ĉio estas mensogo! interrompis duonvoĉe unu el la adjutantoj [55].
angle:
 interrupt
beloruse:
 перарываць, перапыняць
bulgare:
 прекъсвам
ĉeĥe:
 pozastavit, přerušit
france:
 interrompre
germane:
 unterbrechen
hispane:
 interrumpir
hungare:
 megszakít, félbeszakít
itale:
 interrompere
nederlande:
 onderbreken
pole:
 przerywać
rumane:
 intrerupe
ruse:
 прерывать, прервать
slovake:
 pozastaviť
ukraine:
 переривати, перебивати

trarompi

Sukcese transpasi baraĵon: oni trarompos en la muro aperturon, por elkonduki lin [56]; la unua radio de la suno trarompis la nubon [57]; ni havus nur malgajnantojn – alta prezo por trarompi la diablan cirklon [58]; unu atentindan trarompon Esperanto jam atingis: ĝi fariĝis transgeneracia vivanta lingvo [59]; konstrui tian ligilon signifos grandan teknikan trarompon [60].
56. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeĥezkel 12:12
57. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Filino de la marĉa reĝo
58. Monato, Stefan Maul: Diabla cirklo
59. Komunika Komitato de SAT: Eksternacia interkontaktiĝo de laboristoj kaj progresemuloj, 82a Kongreso de SAT, [2009]
60. Monato, Isikawa Takasi: Eĉ pli rapide
angle:
 breakthrough
beloruse:
 праламаць, прабіць
bulgare:
 пробив
ĉeĥe:
 průlom
france:
 percée
germane:
 durchbrechen
hispane:
 penetración (avance militar)
pole:
 przebijać, zerwać
rumane:
 străpunge
slovake:
 prielom
ukraine:
 пробивати, проломлювати, проламувати

kaprompa

Cerbostreĉa: kiel kaprompaj estas la devoj de urbestro! [61] tre granda estas la malfacileco ellerni la 33 kaprompantajn ŝlosilojn FK .
beloruse:
 галаваломны
ĉeĥe:
 krkolomný
france:
 ardu, épineux (très difficile)
germane:
 , Kopfzerbrechen bereitend  verflixt
hispane:
 escarpado, espinoso (muy difícil)
hungare:
 fejtörő, találós
itale:
 da rompicapo, difficilissimo
nederlande:
 hoofdbrekend
pole:
 uciążliwy, trudny
rumane:
 dificil
ruse:
 головоломный
slovake:
 krkolomný
ukraine:
 карколомний

kolrompa

[62](pri korpa lertaĵo)
Tre danĝera, tre riska: la perditoj ne kredis, ke tiom kolrompa entrepreno povus sukcesi [63]; ŝi stumblas, maltrafas la lastan ŝtupon, kaj post kolrompa cirklosalto ŝi retroviĝas kuŝanta sur la planko de la halo [64]; multminute li improvizis komence per kolrompa virtuozeco [65].
angle:
 fatal
beloruse:
 рызыкоўны, небясьпечны
bulgare:
 опасен, рискован, смъртоносен
ĉeĥe:
 krkolomný
france:
 casse-cou (adj., périlleux), périlleux
germane:
 halsbrecherich
hispane:
 peligroso
hungare:
 nyaktörő
itale:
 mortale, a rompicollo, a rotta di collo, da rompersi il collo
nederlande:
 fataal
pole:
 karkołomny
rumane:
 riscant
ruse:
 опасный, рискованный, гибельный
slovake:
 krkolomný
ukraine:
 карколомний

langrompilo, langorompilo

LIN Diro kun multaj malfacilaĵoj por elparolo, uzata kiel lingva ludo aŭ ekzerco, ekzemple „ĉu ŝi ĵus ruĝiĝis?“: la nomoj de internaciaj organizoj estas kelkfoje malfacile elparoleblaj, veraj langrompiloj [66]; Strč prst skrz krk estas ĉeĥa kaj slovaka langorompilo kun signifo „ŝovu fingron tra la kolo“ [67].
66. R. Harry: La Diplomato Kiu Ridis, 1997
67. Vikipedio, artikolo „Strč prst skrz krk“, 2009-07-21
beloruse:
 быстрамоўка, скорагаворка
bulgare:
 скоропоговорка
france:
 virelangue
germane:
 Zungenbrecher
hispane:
 trabalenguas
itale:
 scioglilingua
pole:
 łamaniec językowy
rumane:
 limbă străină

murrompilo

MIL Aparato por enbati muron, pordon, havanta ordinare grandan trabon kiel ĉefpecon: ni ne havas murrompilojn por rompi la pordojn [68]; la homoj de Judas alvokis la grandan Sinjoron de la universo, kiu en la tempo de Josuo neniigis Jeriĥon sen murrompiloj aŭ milit-maŝinoj [69].
68. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, ĉapitro 15a
69. trad. G. Berveling: II Makabeoj, 12:15
beloruse:
 сьценабітная прылада, таран
bulgare:
 таран
ĉeĥe:
 beran (nástroj)
france:
 bélier
germane:
 Rammbock
hispane:
 ariete (máquina bélica)
itale:
 ariete (macchina bellica)
pole:
 taran
rumane:
 berbec
slovake:
 baran (nástroj)
ukraine:
 таран, стінопробивна машина

senrompa

Kiu aperas aŭ daŭras unuece, sen rompoj: en […] senrompa vico [70]; la senrompa vojo de neologismoj kaj arĥaismoj [71]; senrompa disvolviĝo VivZam . VD:glata, kontinua, senintermita
70. H. Sienkewicz, trad. L. Zamenhof: Quo vadis?, 1933
71. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Sesa Kongreso Esperantista en Washington en la 15a de aŭgusto 1910
beloruse:
 працяглы, безупынны, бесьперапынны
bulgare:
 непрекъснат
ĉeĥe:
 nepřetržitý
france:
 continu, ininterrompu
germane:
 ununterbrochen
hispane:
 continuo, sin interrupción
itale:
 ininterrotto
pole:
 ciągły, nieprzerwany
rumane:
 continuu, neîntrerupt
slovake:
 nepretržitý

ŝiprompiĝo

Ŝippereo, ŝipdetruo: unu sola malĝusta ordono antaŭ la rifoj, unu sola hezito, kaj ili havus ŝiprompiĝon [72]; sur la insulo Malto […] Paŭlo alteriĝis post ŝiprompiĝo survoje al Romo [73]; mi foje spertis ŝiprompiĝon sur glacipecego [74].
72. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Historio el la dunoj
73. Monato, Gerrit Berveling: Paŭlo-jaro
74. P. Høeg, trad. S. Johansson: Portreto de la avangardo, [vidita en 2014]
beloruse:
 караблекрушэньне
france:
 naufrage
germane:
 Schiffsuntergang, Schiffsunglück
hispane:
 naufragio
pole:
 rozbicie statku
rumane:
 nava de rupere
ukraine:
 корабельна аварія, аварія корабля

ŝiprompulo

Tiu, kiu spertis ŝiprompiĝon: la du ŝiprompuloj, disbatitaj de emocioj kaj laciĝo, estis ripozintaj tiel trankvile kiel se ili enlitiĝis en la plej komforta ĉambro en la hotelo de la strato Montgomerio [75].
75. J. Verne, trad. -: La Lernejo por Robinsonoj, [vidita en 2019]
beloruse:
 ахвяра караблекрушэньня
france:
 naufragé (subst.)

administraj notoj

ŝip~ulo: Mankas dua fontindiko.