1ideal/o, 3idealism/o

idealo

1.
La plej alta perfekteco, kiun oni povas imagi sed neniam plene atingi: regis bruta gajeco, dum li kantis pri sia idealo [1]; amikeco de la viroj, amo de la virinoj estas ŝerco de la naturo, montranta al la homoj idealojn IK ; ŝi ne estis senkorpa anĝelo, ŝi ne estis supertera idealo, kiun ne tuŝas kaj ne renverŝas la blovoj de la teraj ventegoj, ĉar tia idealo ne ekzistas sur la tero Marta ; altrudante al ili per rajto de pugno siajn pure familiajn idealojn [2]; mia idealo estas lingvo neŭtrale-homa [3]; ĉiu esperantisto havas la rajton havi private ideojn kaj idealojn, kiajn li volas [4]; multaj el vi portas en sia koro la samajn idealojn, kiel mi [5]; samidealanoj [6].
2.
MAT[7] (de ringo `bb R`) Tia adicia subgrupo `bb I` de `bb R`, ke al ĝi apartenas ĉiuj produtoj `a xx b` (maldekstra idealo), `b xx a` (dekstra idealo), aŭ `a xx b` kaj `b xx a` (ambaŭflanka idealo) por ajna elemento `a` en `bb I` kaj `b` en `bb R`: en la ringo de entjeroj la obloj de `p` konsistigas ambaŭflankan idealon. VD:subringo;VD: Ecoj de idealo: ĉefa, maksimuma, prima.
1. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Malnova preĝeja sonorilo
2. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Dogmoj de Hilelismo
3. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Dogmoj de Hilelismo
4. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Nefermita letero al s-ro de Beaufront.
5. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Oka Kongreso Esperantista en Krakow en la 11a de aŭgusto 1912
6. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Sesa Kongreso Esperantista en Washington en la 15a de aŭgusto 1910
7. R. Hilgers: Yashovardhan: k.a.: EK-Vortaro de matematikaj terminoj, §165
angle:
1. ideal 2. ideal
beloruse:
 ідэал
ĉeĥe:
 ideál, vzor
france:
1. idéal (subst.) 2. idéal (subst., math.)
germane:
1. Ideal 2. Ideal
hispane:
1. ideal (subst.) 2. ideal (subst., mat.)
hungare:
1. eszmény, idealál 2. ideál
itale:
 ideale (sost.)
nederlande:
 ideaal
pole:
2. ideał
portugale:
1. ideal (subst.)
ruse:
 идеал
slovake:
 ideál
svede:
1. ideal
ukraine:
 ідеалізм

ideala

Konforma al la ideo, kiun ni havas pri perfekteco: idealaj formoj, virino, beleco, perfekteco; la plej ideala simpligita gramatiko FK ; vivi sen celo ideala VivZam ; la aktuala stato ŝajnas ideala [8]; marioneto, ne posedanta la idealajn mezurojn de manekeno [9]; la vetero estas ideala komunik-rimedo kun tute fremdaj homoj [10]. SIN:perfekta2, optimumaVD:definitiva
angle:
 ideal
beloruse:
 ідэальны
ĉeĥe:
 ideální, vzorný
france:
 idéal (adj.)
germane:
 ideal
hispane:
 ideal
hungare:
 eszményi, idealális
itale:
 ideale (agg.)
nederlande:
 ideaal
portugale:
 ideal (adj.)
ruse:
 идеальный
slovake:
 ideálny
svede:
 ideal

idealigi

(tr)
Doni al io aŭ iu idealan karakteron: ne estas bone tro idealigi la mondon kaj la homojn, ĉar tio preparas kruelajn elreviĝojn; la historio vidita de Josef Ŝemer estas ne malvera, sed tamen iomete idealigita [11]; la bona malnova tempo […] ― idilia nostalgia kaj idealiga esprimo [12].
11. Monato, Jean-Marc Leclercq: Israelo 60-jara (9), 2008
12. Monato, Petro De Smedt: Socia dokumento pri nia larmovalo, 2011
beloruse:
 ідэалізаваць
ĉeĥe:
 idealizovat
france:
 idéaliser
germane:
 idealisieren, verklären
hispane:
 idealizar
hungare:
 eszményít, idealalizál
itale:
 idealizzare
nederlande:
 idealiseren
portugale:
 idealizar
ruse:
  идеализировать
slovake:
 idealizovať
svede:
 idealisera

3idealismo

1.
Celado al idealo, al perfekteco; senzorgo pri la reala vulgara vivo: 27-jara junulo […] enhavanta la tutan aromon de la tiuaĝa idealismo [13]; idealisma sinteno [14]; danke al […] ilia idealisma agado entute, la movado daŭras malgraŭ ĉiuj persekutoj [15]. VD:spiritualismo
2.
(evitinde) FIL Ideismo.
3.
BELA Koncepto pri arto kiel tradukanto de ia idealo, ne kiel imitanto de la realo. ANT:realismo.
Rim.: La 3a OA registras idealism/o kun propra radiko, sed ni konsideras ĝin laŭregula derivaĵo de ideal/o.
beloruse:
 ідэалізм
france:
 idéalisme
germane:
 Idealismus
hispane:
 idealismo
hungare:
 idealizmus
itale:
 idealismo
nederlande:
 idealisme
portugale:
 idealismo
ruse:
 идеализм
svede:
 idealism

idealisto

1.
Homo, kiu celas al idealo, eventuale ne zorgante pri la krudaj faktoj de la vivo: li estas plej pura idealisto [16]; Zamenhof admiris la homecon de britaj idealistoj VivZam ; idealistoj el la generacio de Lidia kredis ke la Ligo de Nacioj povus gardi pacon kaj solvi internaciajn konfliktojn [17]. ANT:materialisto, realisto.
2.
(evitinde) FIL Ideisto.
16. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Sesa Kongreso Esperantista en Washington en la 15a de aŭgusto 1910
17. W. Heller, trad. B. Westerhoff: Lidia, la Vivo de Lidia Zamenhof, Filino de Esperanto, 2007
beloruse:
 ідэаліст
ĉeĥe:
 idealista
france:
 idéaliste
germane:
 Idealist
hispane:
 idealista
hungare:
 idealista
itale:
 idealista
nederlande:
 idealist
portugale:
 idealista
ruse:
 идеалист
slovake:
 idealista
svede:
 idealist

ĉefideala

MAT
(p.p. ringo) Tia, ke ĉiuj ĝiaj idealoj estas ĉefaj.
Rim.: Kelkaj aŭtoroj postulas krome, ke la ringo estu komutecaintegra.
angle:
 principal ideal (ring)
france:
 (anneau) principal
germane:
 Hauptideal-(ring)
hispane:
 ideal principal (anillo)
hungare:
 főideális (gyűrű)
itale:
 ideale principale (mat.)
pole:
 (pierścień) ideałów głównych
ruse:
 (кольцо) главных идеалов

senideala

Ne zorganta pri idealo, atenta nur pri la materia flanko de la mondo: eĉ en la nuna tre konsumisma kaj senideala mondo tio vere esperigas: la allogo de Esperanto kaj ĝia idealo daŭre vivas [18]; senideala senpartieco [19].
beloruse:
 безыдэйны
ĉeĥe:
 bez ideálů
france:
 terre-à-terre
hungare:
 eszmények nélküli, anyagias
itale:
 realista (concreto/pratico)
nederlande:
 materialistisch
ruse:
 безыдейный
slovake:
 bez ideálov

administraj notoj

pri ~isto:
    Cxu derivajxo? [MB]
  
ĉef~a: Mankas fontindiko.
ĉef~a: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.