*17princip/o

*principo

1.
La fonto, origino, prakaŭzo, fundamenta elemento el kiu io devenas: la laboro estas la principo de riĉiĝo; la atomoj estas la principo de la korpoj; la maniĥeanoj instruis la […] filozofian dogmon, laŭ kiu la mondo estas la faro de du kontraŭaj principoj, unu bona, la alia malbona Kandid .
2.
Fundamenta veraĵoregulo, sur kiu baziĝas rezonado, scienco, arto kc: [laŭ la] Lajbnica principo, […] nenio ekzistas aŭ okazas sen sufiĉa kialo Kandid ; mi montris en principo, kiamaniere la severa netuŝebleco de la Fundamento gardos ĉiam la unuecon de nia lingvo [1]; en Volapük, dank' al kelkaj fundamentaj eraroj en la principoj de la konstruo (ekzemple: vokaloj en la komenco aŭ fino de vorto ne povas esti uzataj, ĉar ili estas signoj gramatikaj), ĉiu nove bezonata vorto nepre devas esti kreita de la aŭtoro EE . VD:paradigmo1, teoremo
3.
Fundamenta regulo de konduto: starigo de moralaj principoj kaj vivreguloj inter la homoj Kandid ; tio estas ĝusta principo, ke oni devas kolekti siajn pensojn kaj mediti pri sia propra interna esenco [2]; [li] prenis de tie pastrinon, kio ofendas la principojn [3]; la momento, en kiu ni ektuŝus tiun principon (la neŝanĝeblon de la Fundamento), estus la komenco de nia morto [4]; en nia afero [neniam] regu la principo: kiu pli laŭte krias, tiu estas prava [5]; neŭtraleco estas la ĉefa principo de niaj kongresoj [6]; sur principoj de reciproka frateco, egaleco kaj justeco [7]; mi neniam havis la intencon paroli […] pri miaj privataj principoj kaj kredoj [8]; la principo, ke unuj regnanoj, eĉ se ili prezentas en la lando grandegan plimulton, ne havas moralan rajton altrudi sian lingvon aŭ religion al la aliaj regnanoj [9]; sinjorino Snitchey el principo rigardadis sinjoron Craggs kun okuloj suspektemaj BdV . VD:devizo, konvencio1, maksimo, normo2, sentenco
1. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Antaŭparolo
2. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Lino
3. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, Ĉapitro VI
4. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Antaŭparolo
5. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Oka Kongreso Esperantista en Krakow en la 11a de aŭgusto 1912
6. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Tria Kongreso Esperantista en Cambridge en la 12a de aŭgusto 1907
7. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Homaranismo
8. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Kion Zamenhof ne povis diri en Ĝenevo.
9. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Dogmoj de Hilelismo
angle:
 principle
beloruse:
1. пачатак, першапрычына 3. прынцып
ĉeĥe:
 princip, zásada
france:
1. fondement 3. principe
germane:
 Grundsatz, Prinzip
hispane:
1. principio (fuente) 3. principio (idea, ideal, regla)
katalune:
 principi
nederlande:
 principe, grondbeginsel
perse:
 اصل 1. اساس، مبدأ، منشأ
portugale:
 princípio (regra, lei)
ruse:
1. начало, первопричина 3. принцип
slovake:
 zásada
ukraine:
 конституційний принцип

principe

1.
Laŭ teoriaj principoj (kontraste kun „efektive“): tio, kio antaŭe estos principe decidita de ili kiel dezirinda EE ; principe la Lingva Komitato havas la rajton permesi en la lingvo ĉion, kion ĝi trovos necesa [10]; [ili ja] ne iras ĝis la lastaj konsekvencoj de tiu principe korekta elirpunkto Ret ; en fermitaj ejoj principe oni povas paroli iom pli rapide ol sur placoj kaj aliaj malfermitaj lokoj Ret ; tiu regulo, kompreneble, havas esceptojn, sed principe ĝi validas Ret ; principe la plej alta leĝo por mi estas „unueco inter la esperantistoj“, kvankam mi konfesas, ke praktike tio ŝajnas al mi ebla nur sur la bazo de la Bulonja Deklaracio [11].
2.
Koncernante la principojn, funde, esence: esplori principe la demandon, kian lingvon oni devas elekti [12]; oni ofte konkludas, ke internacia lingvo estas principe neebla, ĉar, ja, ne ekzistas ia „internacia nacio“ EeP ; se ni malkonsentas principe, kial paroli pri detaloj?
10. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, Dua Parto – Gramatiko
11. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, Tria Parto – Jurisprudenco
12. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Sesa Kongreso Esperantista en Washington en la 15a de aŭgusto 1910
beloruse:
 прынцыпова
ĉeĥe:
 principiálně, zásadně
france:
 en principe
germane:
 grundsätzlich, prinzipiell
katalune:
 en principi
nederlande:
 in principe, principieel
perse:
 اصولاً، اساساً
ruse:
 в принципе, принципиально
slovake:
 principiálne, zásadne
ukraine:
 принципово, у принципі

laŭprincipe

Laŭ siaj principoj: mia patro laŭprincipe traktis ilin fiere QuV .
germane:
 prinzipiell

samprincipano

Tiu, kiu agnoskas kaj sekvas la samajn principojn: tiujn ĉi principojn mi nun prezentos al vi en formo de Deklaracio, kiun mi kaj miaj samprincipanoj akceptis por ni [13]. VD:samideano
13. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Kion Zamenhof ne povis diri en Ĝenevo.
germane:
 Gleichgesinnter

administraj notoj

laŭ~e : Mankas dua fontindiko.
sam~ano : Mankas dua fontindiko.