tradukoj: be br cs de el en es fr grc hu id nl pl pt ru sk sv uk

*natur/o

*naturo

1.
Ĉio en la universo, precipe en la homa mondo, kio spontane estas, kion ne faris homa arto: la tri regnoj de la naturo BdV (mineraloj, vegetaĵoj, bestoj); la mirindaĵoj de la naturo [1]; la fortoj de la naturo [2]; [la] krudaj fortoj de la naturo [3]; belega virino, tiel bela, kiel povis krei nur la naturo [4]; la naturo sin montras ĉi tie en sia tuta grandeco [5]; venas la printempo […] tio estas la irado de la naturo [6]; la kuracistoj povas nur helpi la naturon; pentri laŭ naturo (kopiante la modelon mem, ne laŭ fantazio).
2.
Esenco de estulo aŭ aĵo, plej ofte konsiderata kontraste kun la ecoj akiritaj per homa laboro kaj arto: havi honestan, kruelan naturon; difekton de naturo ne kovros veluro PrV ; kutimo estas dua naturo PrV ; laŭ homa naturo [7]; poeto [ne] estas alia, ol la ordinaraj homoj, inter kiuj ofte troviĝas naturoj pli poetaj, ol estas eĉ kelkaj plej famaj poetoj [8]; ŝi estis sana, bonega naturo, kun perfekte nobla spirito kaj animo Fab3 ; kvazaŭ en ŝi du naturoj batalas pri regado, ŝi tremis, rigardis ĉirkaŭen, kvazaŭ ŝi vekiĝis el terura sonĝo [9].
a)
KRI En kristologio, ĉiu el la du principoj formantaj la personon de Jesuo la Kristo: la homa naturo kaj la dia naturo: ili vi fariĝu partoprenantoj en Dia naturo, forsaviĝinte el la putreco, kiu estas en la mondo per voluptemo [10].
VD:instinkto, karaktero, temperamento

natura

1.
Apartenanta al la naturo1 kaj konforma al ĝiaj leĝoj: studi la naturajn fenomenojn; tiu […] altaĵo ne estas natura monto [11]; per neevitebla natura reago [12]; mia onklo ne mortis per natura morto [13]; ĝi ne estas arta rozo, sed nur natura [14]; natura mineralakvo; reciproka fremdeco dividas inter si la naturajn filojn de sama lando [15]; Volapük pereis ĉefe pro […] manko de natura evoluipovo [16]; MAT natura entjero.
2.
Konforma al denaska ecaro de estulo aŭ aĵo kontraste kun artfariteco, kulturo, civilizo aŭ kun afekto aŭ komplikeco: sekvi siajn naturajn inklinojn; ni ne konas la naturan staton de l' prahomo; natura (neakirita, seninstrua) elokventeco, spirito; natura saĝo (kapablo ĝuste juĝi, komuna al ĉiuj normalaj homoj); la naturaj kaj la artaj lingvoj; ĉiu lingvo natura konstruiĝis blinde EE ; natura (senafekta) stilo; pro natura bezono li estas en la malvarmeta ĉambreto [17]; la lingvoj […] konstante kunpuŝiĝante […] perdas sian naturan riĉecon EE . VD:simpla, naiva
3.
Memkomprenebla, memsekva: ĝi estas tute natura, ke […] DL ; tio estas ja tute natura, respondis Stella, kiam ĉiuj miaj kavaliroj volas esti kelneroj por mi FK ; la ideo de Kolumbo […] ŝajnas al ni nun tiel simpla, tiel natura EE ; kiel grandega malhelpo tie ĉi aperos ne sole la reciproka envio de la popoloj, sed ankaŭ la tute natura timo de ĉiu nacio jam simple pro sia ekzistado EE .
4.
MUZ Kvalifikas noton ne modifitan de dieso aŭ bemolo: kruco metita apud numeron indikas, ke la tonalto de tiu noto estu suprenigita je duonduto (tial se ĝi normale estas bemola, ĝi fariĝas natura, kaj se ĝi estas normale natura, ĝi fariĝas diesa) [18].

nature

1.
Konforme al la ĝeneralaj leĝoj de la naturo.
2.
Konforme al la propra naturo de la koncernata estulo aŭ aĵo: la leporo estas nature timema.
3.
En maniero senarta, senafekta: nature sin esprimi.
4.
=memkompreneble nature mi ne respondis.

naturaĵo

Materia produkto de la naturo: pagi per naturaĵoj, ne per monoZ .

natureco

Karaktero de tio, kio estas parto de naturo, konforma al naturo, senartifika: ili ŝatas la naturecon kaj afablecon de la nov-skotianoj [19].

naturisto

1.
SCI Homo, kiu studas la sciencojn pri la ekstera naturo.
2.
Homo, kiu ŝatas sportumi kaj ripozi nude en la naturo: Naturista Vivo, organo de Internacia Naturista Organizo Esperantista (INOE) en 2001 aperos kvarfoje jare [20].

kontraŭnatura, eksternatura

Nekonforma al la normo de la naturo.

malnatura

1.
=artefarita justaj instituciaj aranĝoj […] devas finfine preni la formon de zorge, celkonscie, interkonsente kunmetitaj artefaritaj aranĝoj, emfaze malnaturaj [21].
2.
Ne konforma al la denaska aŭ normala ecaro de io, sed trudata, afektata, devojiĝinta: tiam kaj iam, troviĝadis ankaŭ virinoj, kiuj tiagrade forgesadis sian denaskan mildan naturon, ke ili kaptadis batalilojn. Sed tiuj malnaturaj esceptoj konfirmas nur la ĝeneralan regulon: la milito ne estas afero de la virinoj [22].

malnatureco

Karaktero de tio, kio ne akordas kun naturo; artefariteco: troviĝis ankaŭ kutimaj riproĉoj pri artefariteco kaj malnatureco, kiujn Jespersen refutis [23].

supernatura

Superanta la povon, la leĝojn de la naturo: okazis io ne normala, io pli malpli supernatura [24].

tradukoj

anglaj

~o: nature.

belorusaj

~o: прырода; ~a: прыродны, натуральны; ~e: натуральна; ~aĵo : натуральны прадукт; ~eco: натуральнасьць; ~isto 1.: натураліст; ~isto 2.: натурыст, нудыст; kontraŭ~a, ekster~a: ненатуральны, ненармальны; mal~eco: ненатуральнасьць, штучнасьць; super~a: звышнатуральны.

bretonaj

~o: natur; ~a: naturel; ~e 1.: ez-naturel; ~e 2.: dre natur; ~e 4.: evel-just; ~isto: naturour; super~a: dreistnatur.

ĉeĥaj

~o: nátura (hovor.), příroda, povaha, příroda; ~a: naturální, přirozený, přirozený, přírodní, samozřejmý; ~e: přirozeně; ~eco: přirozenost; ~isto: naturista; super~a: nadpřirozený.

francaj

~o: nature; ~a: naturel; ~e: naturellement; ~aĵo : produit naturel; ~eco: naturalité; ~isto 1.: naturaliste; ~isto 2.: naturiste, nudiste; kontraŭ~a, ekster~a: contre nature; mal~a 1.: artificiel; mal~a 2.: antinaturel, contre-nature; mal~eco: artificialité; super~a: surnaturel.

germanaj

~o: Natur; ~a: natürlich; ~e: natürlich; ~aĵo : Naturprodukt; super~a: übernatürlich.

grekaj

~o: φύση; ~a: φυσικός; ~e: φυσικά; ~isto: φυσιοδίφης; super~a: υπερφυσικός.

hispanaj

~o: naturaleza; ~a: natural; super~a: sobrenatural.

hungaraj

~o: természet; ~a: természeti, természetes; ~e: természetesen; ~aĵo : természeti termék; ~isto 1.: természettudós; ~isto 2.: nudista; kontraŭ~a, ekster~a: természetellenes; super~a: természetfeletti.

indoneziaj

~o: alam; ~a: alami, alamiah, natural; ~eco: [alami] kealamian; ~isto: naturalis; mal~a 1.: artifisial, buatan; super~a: supernatural.

malnovgrekaj

~o 2.a: φύσις.

nederlandaj

~o: natuur; ~a: natuurlijk; ~e: natuurlijk; ~aĵo : natuurlijk produkt; ~isto: naturist; kontraŭ~a, ekster~a: onnatuurlijk; super~a: bovennatuurlijk.

polaj

~o 1.: przyroda, natura; ~o 2.: natura.

portugalaj

~o: natureza; ~a: natural; ~e: naturalmente; ~isto: naturalista, naturista; super~a: sobrenatural.

rusaj

~o 2.a: естество; ~o: природа; ~a: природный, естественный; ~e: естественно; ~aĵo : натуральный продукт; ~isto 1.: натуралист; ~isto 2.: натурист, нудист; kontraŭ~a, ekster~a: противоестественный, ненатуральный; super~a: сверхъестественный.

slovakaj

~o: príroda; povaha; ~a: nenútený, neumelý, prirodzený; ~e: prirodzene; ~eco: prirodzenosť; ~isto: náturista; super~a: nadprirodzený.

svedaj

~o: natur; ~a: naturlig; ~isto 2.: naturist; super~a: övernaturlig.

ukrainaj

~o: природа.

fontoj

1. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Turgardisto Ole
2. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Ŝtono de la saĝuloj
3. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado en la Guildhall (Londono) en la 21a de aŭgusto 1907
4. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Kupra porko
5. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Ligo de amikeco
6. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Historio de la jaro
7. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Koboldo ĉe la butikisto
8. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Galoŝoj de feliĉo
9. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Filino de la marĉa reĝo
10. La Nova Testamento, II. Petro 1:4
11. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 35
12. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Oka Kongreso Esperantista en Krakow en la 11a de aŭgusto 1912
13. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 39
14. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Paŝtisto de porkoj
15. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Dua Kongreso Esperantista en Genève en la 28a de aŭgusto 1906
16. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Sepa Kongreso Esperantista en Antwerpen en la 21a de aŭgusto 1911
17. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Juĝistoj 3:24
18. Vikipedio, Figurita baso
19. D. Marcon: Vizito al Kanado, Inter Ni, 2000-06 (170)
20. Monato, numero 04/2001
21. P. Dasgupta: Novjara alparolo..., 2011-12-29
22. Lidia Zamenhof: Al pli bona estonteco, 1936
23. V. Barandovská-Frank: Dialogo kaj interkompreno en interlingvistika laboro de Otto Jespersen, AIS-IKU, 2011
24. Claude Piron: Lasu min paroli plu!, 7 „oni venis el alia mondo“

~e: Mankas fontindiko.
~e: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~aĵo: Mankas dua fontindiko.
~aĵo: Mankas verkindiko en fonto.
~eco: Mankas dua fontindiko.
~isto: Mankas dua fontindiko.
kontraŭ~a, ekster~a: Mankas fontindiko.
kontraŭ~a, ekster~a: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
mal~eco: Mankas dua fontindiko.
super~a: Mankas dua fontindiko.


ℛevo | datumprotekto | natur.xml | redakti... | traduki... | artikolversio: 1.35 2020/03/29 16:10:34