tradukoj: be bg cs de el en es fi fr he hu id nl pl pt ru sk tp tr vo zh

*nePV

*ne

1.
Partikulo esprimanta negon, foreston, mankon de la priparolata ago aŭ eco: abelujon ne incitu, amason ne spitu PrV ; al ĉevalo donacita oni buŝon ne esploras PrV ; al malriĉulo infanoj ne mankas PrV ; aĝo maljuna ne estas oportuna PrV ; agrabla estas gasto, se ne longe li restas PrV ; nedeviga [1]; nemovebla [2]; bone vivi […] ne laborante [3]; foriri ne manĝinte; preteriri ne rimarkante la florojn [4]; ricevi grizan haron, ne vidinte altaron PrV ; li venis neatendite [5]; oni ne povis ne ridi [6].
Rim.: Se la nego koncernas ne la tutan propozicion, sed iun frazparton, tiam „ne“ senpere antaŭu la parton, kiun ĝi koncernas kaj negas: ne ĉio utilas, kio brilas PrV ; tio ĉi ja estas ne mia kulpo FK ; vi ne devas diri tion ; vi devas ne diri tion ; ne vi devas diri tion; ne tion vi devas diri; ne tute bona ; tute ne bona ; [tiuj] honoroj […] apartenas ne al mi [7].
Rim.: Ĉe alia nea vorto (neniom, neniu, nenial, neniam, neniel, nenia, nenio, nenie, nenies) la vorto „ne“ estas forlasata FK .
2.
Modala vorto esprimanta kontraŭecon, malkonsenton, rifuzon: ĉu vi volas? respondu jes aŭ ne; mi opinias, ke ne; diru mem, ĉu hundo aŭ ĉevalo povas ridi? ne, plori ili povas, sed ridi ‐ tiun kapablon havas nur la homo [8].
Rim.: Same kiel ĉe jes1, en Esperanto ekzistas hezito en respondo de demandoj aŭ asertoj negaj: ĉu respondi laŭ la maniero de logikistoj, programistoj kaj orientanoj pri la tuta aserto, aŭ (laŭ la tradicio de la lingvoj okcidentaj) respondi tian demandon ignorante la negon (egale kiel la kontraŭan demandon pozitivan). Jen ekzemploj pri la respondo orienta-logikisma: — la poloj sekve ĝin eĉ ne defendos? — ho ne, ili kolektis jam soldatojn [9]; sed Sara malkonfesis, dirante: mi ne ridis, ĉar ŝi timis, ‐ sed Li diris: ne, vi ridis [10]; vi eble demandos: […] ĉu en ĉi tiu grava kaj solena momento li nenion pli havis por diri al ni? ho ne, miaj karaj amikoj, miaj karaj samideanoj kaj kunlaborantoj! multe, multe, tre multe mi volus hodiaŭ diri al vi, ĉar mia koro estas plena [11]; ankaŭ ne ekzistas tenso en la ĉina lingvo por verboj, tio certe estas surpriza por alilingvanoj, ĉu la ĉinoj ne havas la koncepton pri tempo? certe ne! [12]. Kp la rimarkon pri JES. [Sergio Pokrovskij]

*nea

1.
Rifuza, malkonsenta, nega: ĉu li donis al vi jesan respondon aŭ nean? [13]; nea gesto; nee skui la kapon; respondo nea ofte ŝuldiĝas al tio, ke la demando estas nea [14].
2.
GRA Nega: aldonante la prefikson „nen-“, ni ricevas vortojn neajn [15].

nei

(tr)
1.
Diri ne, respondi ne: se li diras jes, nu, tiam la diablo ĉion prenis, sed se li neas […] [16].
2.
Negi: nei sian kulpon, ŝuldon; nei la ekziston de Dio; diron oni neas, skribo ne pereas PrV ; neadi la eblecon de ekzistado de arta lingvo EE ; la junulo neas, ke li estas kuracisto [17]; ne neas li, ke li estas freneza Hamlet ; neado ne estas pravigo.

neo

Ago nei1: Antef balancis kaj turnis la kapon, kio povis same bone signifi jeson aŭ neon [18]; brita neo ne aŭtomate signifus entombigon de la ambicia konstitucia projekto [19].

neigi

(tr)
Negi: morgaŭ li, kiel neiganto kaj persekutanto de la altaj dioj, estis oferota [20]; ĝi estas fakto, kiun ne neigas mem civitanino Velikonskaja! [21]; la kulpo ne estas neigebla; lia akra vizaĝo neneigeble esprimis: „estas mi la mastro“ [22].

*neulo [23]

Homo kiu neas, malaprobas:
a)
Malaprobanto, malfavora voĉdonanto: ne plu okazas debato sed monologo de la neuloj [24]; bombardis jesuloj kaj neuloj unu la alian per veroj, duonveroj, kredoj, esperoj, mensogoj [25]; amasoj da jesuloj, portantaj skotajn flagojn, kantis, dancis kaj ridis, ‐ surstratiĝis ankaŭ amasoj da neuloj, portantaj la britan flagon [26].
b)
(ironie) Homo, kiu tro volonte neas kaj kritikas.
ANT:jesulo

fornei

Forkonfesi, malagnoski: vi ne forneu vian Dion [27].

kapnei

(ntr)
Signi sian neadon per movo de la kapo, ofte per balanco de ĝi dekstren kaj maldekstren: Levio kapneis [28]; mi ricevis nenion por miaj penoj krom alia kapneo [29]; la militisto kapneis: „ŝi ja estas krimulo laŭ iliaj leĝoj […][30].

Rim.: La tradicio uzi „ne“ kiel radikon ĝene kolizias kun la konsiderinde pli ofta kaj profunde enradikiĝinta prefiksa funkcio de „ne“. La vortoj neebla“, „neinda“, „neema“, „neemulo“, „nevorto“ ktp normale percepteblas kiel prefiksitaj, ne kiel „negebla“, „neginda“, „negema“, „negemulo“, „negvorto“ (kp „demandvorto“). Male, en „neado“ oni ial interpretas „ne“ radike. Tio estas malkohera kaj konfuza; eĉ Zamenhof mem, provante uzi la radikan „ne“, formis mallogikajn vortojn „neiganto“ (vd ekzemplon), „neigebla“ (por la sencoj „neganto“; „negebla“ ‐ la atribuo laŭ PIV2). Tio sola sufiĉas por montri, kiajn misprezentojn kaj pensotordojn kaŭzas la malprudenta emo kombini en tiu vorto la funkciojn prefiksan kaj verboradikan. (Oni povas indiki la Fundamentan vorton „jesigi“; sed tio ne estas simila, ĉar „jes“ ne estas uzata prefikse.) [Sergio Pokrovskij]

tradukoj

anglaj

~ 1.: no; ~ 2.: no; ~a: negative; ~i 1.: say no; ~i 2.: negate; ~igi: negate.

belorusaj

~: не; ~a: нэгатыўны; ~a: адмоўны; ~i 1.: адмаўляць; ~i 2.: адмаўляць; ~igi: адмаўляць.

bulgaraj

~: не.

ĉeĥaj

~: ne, nikoli, nikoliv; ~a: záporný; ~i: popírat, zapírat, zapřít; ~o: zápor; ~igi: popřít, zapřít; for~i: popřít, zapřít; kap~i: vyjádřit nesouhlas, zavrtět hlavou.

ĉinaj

~: 不 [bù].

finnaj

~ 2.: ei (en, et,...); ~a: kieltävä, kielteinen, epäävä; ~i: sanoa ei, kieltää, kiistää; ~o: kieltävä vastaus, kiistäminen; ~igi: kieltää, kiistää; kap~i: pudistaa päätään. ~movebla: kiinteä (paikallaan pysyvä) ; li venis ~atendite: saapua odottamatta; oni ~ povis ~ ridi: en voinut olla nauramatta; vi ~ devas diri tion: sinun ei tarvitse sanoa sitä; vi devas ~ diri tion: et saa sanoa sitä; ~ tute bona: ei aivan hyvä; tute ~ bona: ei lainkaan hyvä.

francaj

~: non, ne... pas; ~a: négatif; ~i 1.: dire non, répondre par non; ~i 2.: nier, dénier; ~o: non, réponse négative, négation ; ~igi: nier, dénier; ~ulo 1.a: désapprobateur (subst.); ~ulo 1.b: criticailleur; for~i: renier; kap~i: dire non , répondre par non . ~ado: négation, dénégation; ne~igeble: indéniablement; kap~o: non de la tête, réponse négative .

germanaj

~ 1.: nicht; ~ 2.: nicht, nein; ~a: verneinend; ~i 1.: verneinen; ~i 2.: abstreiten, verleugnen; ~o : Nein; ~igi : abstreiten; ~ulo : Neinsager; for~i : verleugnen; kap~i: kopfschütteln. diron oni ~as, skribo ne pereas: wer schreibt, der bleibt.

grekaj

~ 1.: δεν, μην; ~ 2.: όχι; ~a: αρνητικός ; ~i 1.: αρνούμαι.

hebreaj

~ 1.: אל, אין, בלי; ~: לא; ~a: שלילי; ~i 1.: להשיב בשלילה ; ~i 2.: לשלול \שלל\, להכחיש \כחש\; ~igi: לשלול \שלל\, להכחיש \כחש\.

hispanaj

~: no; ~a: negativo; ~i 1.: negar.

hungaraj

~ 1.: ne; ~ 2.: nem; ~a: nemleges, negatív; ~i 1.: tagad; ~i 2.: tagad; ~igi: tagad.

indoneziaj

~ 2.: tidak; kap~i: menggeleng.

nederlandaj

~ 1.: niet, geen; ~ 2.: nee; ~i 2.: ontkennen; ~igi: ontkennen.

polaj

~: nie; ~a: przeczący; ~i 1.: mówić "nie", przeczyć, zaprzeczać, odmawiać; ~i 2.: negować, przeczyć, zaprzeczać; ~o: nie, przeczenie, negacja; ~igi: negować, przeczyć, zaprzeczać; kap~i: kręcić głową (przeczyć).

portugalaj

~: não; ~a: negativo; ~i 1.: negar; ~i 2.: (re)negar; ~igi: (re)negar.

rusaj

~ 1.: не; ~ 2.: нет; ~a: отрицательный; ~i 1.: ответить отрицательно ; ~i 2.: отрицать; ~o: отрицание, отрицательный ответ; ~igi: отрицать; kap~i: отрицательно качать головой.

slovakaj

~: nie; ~a: záporný; ~i: negovať, nesúhlasiť, popierať, zapierať; ~o: zápor; ~igi: zaprieť; for~i: poprieť, zaprieť; kap~i: krútiť hlavou na znak nesúhlasu.

tokiponaj

~: ala.

turkaj

~: hayır.

volapukaj

~ 1.: nenik; ~: ne.

fontoj

1. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Homaranismo
2. La Nova Testamento, La agoj 27:41
3. Monato, Stefan Maul: Krimaj riĉuloj, 2008
4. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, La najtingalo
5. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Nokta ĉapo de fraŭlo
6. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Neĝa reĝino
7. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Kvina Kongreso Esperantista en Barcelona en la 6a de septembro 1909
8. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Galoŝoj de feliĉo
9. Ŝekspiro, trad. L. L. Zamenhof: Hamleto, reĝido de Danujo, 4:4
10. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 18:15
11. Zamenhof: La parolado antaŭ la Oka Kongreso Esperantista, Krakovo, 1912-08-11
12. Ĉu la ĉina lingvo malfacila?, China Radio International, 2004-07-27.
13. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 31
14. Monato, Espero, 2003
15. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 30
16. Frederiko Schiller, trad. L. L. Zamenhof: La rabistoj, Akto Dua
17. Monato, Laimius Stražnickas: Mirakloj en arbarprofundo, 2004
18. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, ĉap. 12
19. Monato, Marko Naoki Lins: Konstitucio ĉu la civitanoj decidu?, 2004
20. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Filino de la marĉa reĝo
21. V. Varankin: Metropoliteno, ĉap. 5
22. Deck Dorval: Urd Hadda murdita!, p. 14
23. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 4
24. J.-K. Rinaldo: por ke estu debato..., EU-konstitucio, 2005-04-09
25. Monato, Paul Gubbins: Aĉetunto, atentu!, 2014
26. Monato, Garbhan MacAoidh: Ne al sendependiĝo, 2014
27. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Josuo 24:27
28. Mihail Bulgakov, trad. Sergio Pokrovskij: La majstro kaj Margarita, ĉap. 26
29. Harry Harrison, trad. Reinhard Fössmeier k.a.: Naskiĝo de la rustimuna ŝtalrato, ĉap. 5
30. Monato, Espero, 2003


ℛevo | datumprotekto | ne.xml | redakti... | traduki... | artikolversio: 1.50 2020/05/01 14:10:23