*fru/e

*frue

En frua tempo: frue leviĝu kaj frue edziĝu PrV ; kiu pli frue venas, pli bonan lokon prenas PrV ; [la] horloĝo […] ĉiam iris tro frue, sed la maljunaj homoj diris, ke tio estas pli bona ol se ĝi irus tro malfrue [1]; pli aŭ malpli frue lingvo internacia nepre estos enkondukita EE ; ne pli frue ol (ne antaŭ) matene [li] venis hejmen [2]; ne pli frue ol kiam... (ne antaŭ kiam) [3]; oni ne devas tro frue fanfaroni. VD:laŭdi, moki, ridi, mano, urso, venko, vespero, triumfi.
afrikanse:
vroeë
albane:
fillim
amhare:
ቀድሞ
angle:
early, soon kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: first come, first served pli aŭ malpli ~e: sooner or later
arabe:
في وقت مبكر
armene:
վաղ
azerbajĝane:
erkən
beloruse:
рана kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: Рана ўстанеш - болей зробіш pli aŭ malpli ~e: раней ці пазьней
bengale:
প্রথম
birme:
စောစော
bosne:
rano
ĉeĥe:
brzy, včas, záhy, časně
dane:
tidligt
estone:
alguses
eŭske:
hasieran
filipine:
maagang
france:
tôt, de bonne heure kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: premier arrivé, premier servi pli aŭ malpli ~e: tôt ou tard
galege:
cedo
guĝarate:
પ્રારંભિક
haitie:
byen bonè
haŭse:
da wuri
hebree:
מוקדם, במוקדם pli aŭ malpli ~e: במוקדם או במאוחר
hinde:
शीघ्र
hispane:
temprano
hungare:
korán kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: kiszolgálás érkezési sorrendben pli aŭ malpli ~e: előbb vagy utóbb
igbe:
n’isi
irlande:
go luath
islande:
snemma
japane:
早い
jave:
awal
jide:
פרי
jorube:
tete
kanare:
ಆರಂಭಿಕ
kartvele:
დასაწყისში
kazaĥe:
ерте
kimre:
gynnar
kirgize:
эрте
kmere:
ដើម
koree:
초기
korsike:
principiu
kose:
kusasa
kroate:
rano
kurde:
latine:
mane
latve:
agri
laŭe:
ຕົ້ນ
litove:
anksti
makedone:
почетокот
malagase:
tany am-boalohany
malaje:
awal
malajalame:
നേരത്തെയുള്ള
malte:
kmieni
maorie:
wawe
marate:
लवकर
monge:
thaum ntxov
mongole:
эрт
nederlande:
vroegtijdig
nepale:
प्रारम्भिक
njanĝe:
oyambirira
okcidentfrise:
betiid
panĝabe:
ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ
paŝtue:
په لومړيو
pole:
wcześnie pli aŭ malpli ~e: wcześniej czy później
ruande:
kare
rumane:
devreme
ruse:
рано
samoe:
vave
sinde:
جي شروعات
sinhale:
මුල්
skotgaele:
tràth
slovake:
skoro, včas, čoskoro
slovene:
zgodaj
somale:
hore
ŝone:
mangwanani
sote:
pele
sunde:
awal
svahile:
mapema
svede:
tidigt
taĝike:
барвақт
taje:
ตอนต้น
tamile:
ஆரம்ப
tatare:
иртә
telugue:
ప్రారంభ
tibete:
སྔ་པོ་
turke:
pli aŭ malpli ~e: er geç
ukraine:
рано
urdue:
ابتدائی
uzbeke:
barvaqt
vjetname:
đầu
zulue:
zakuqala

*frua

Okazanta plej tuje, plej proksime de la taŭga, difinita deirtempo: neniu verko Esperanta eĉ el la plej frua tempo iam perdos sian valoron [4] en frua mateno [5]; Klaro de la frua mateno meditis IK ; ili leviĝis frumatene [6]; de la plej frua infaneco FK ; frua morto pro mistera malsano [7]; apud nia enirejo troviĝas delikataj fruktoj ĉiuspecaj, fruaj kaj malfruaj [8]. VD:juna.
angle:
early
beloruse:
раньні ~matene: зраньня, зранку, раніцаю
bulgare:
рано
ĉeĥe:
časný
france:
anticipé, hâtif (précoce), précoce (hâtif) ~matene: de bon matin
germane:
früh ~matene: frühmorgens de la plej ~a infaneco: seit frühester Kindheit
hebree:
מוקדם
hispane:
temprano, puntual
hungare:
korai ~matene: kora reggel
nederlande:
vroeg ~matene: vroeg in de ochtend
pole:
wczesny ~matene: wcześnie rano
portugale:
prematuro, antecipado, precoce
rumane:
~matene: dimineaţa devreme
ruse:
ранний
slovake:
ranný, skorý
svede:
tidig
turke:
~matene: erken saatte

frui

1.
Okazi aŭ alveni frue: ĉi-jare fruas la printempo, la legomoj; Anjo-la-Pesto ial kutimis ellitiĝi eksterordinare frue, sed ĉi-foje ŝi fruis supermezure [9].
2.
(senpersone) Proksime al la komenco de konvena periodo, kiam ĝi ĵus komenciĝis aŭ eĉ estas nur komenconta: ja fruas la intereso, kaj ne tiom oftas amasaj instaloj, sed estas jam granda progreso [10]; ankoraŭ tro fruas por diri... [11].
3.
(p.p. horloĝo) Montri ankoraŭ ne venintan tempon: la horloĝo fruas je kvin minutoj (tro rapidas kaj montras tempon kiu fakte estos post 5 minutoj).
9. Mihail Bulgakov, trad. Sergio Pokrovskij: La majstro kaj Margarita, ĉap. 24
10. Monato, Franck Arnaud: Mikrosofto ektimas Linukson, 2004
11. Marko Naoki Lins: Bruselo-Babelo: lingvo-kulturo en Eŭropa UnioMonato
angle:
be early, be fast (clock)
beloruse:
1. быць раньнім 2. рана (безасабовы сказ) 3. сьпяшацца (пра гадзіньнік)
ĉeĥe:
předbíhat se (o hodinách), předcházet se
france:
être en avance, être précoce (saison, végétation), être tôt, avancer (intr, horloge)
germane:
3. vorgehen
hebree:
להקדים, להיות מוקדם
hungare:
1. korán érkezik 2. korai, korán van 3. siet (óra)
pole:
być wcześnie 1. być wcześnie
ruse:
1. быть, выдаться ранним 2. рано (назывное предложение) 3. спешить (о часах)
slovake:
predbiehať (o hodinách)

malfrua

Okazanta nur post la taŭga, difinita limtempo: en la malfrua nokto (malfrue en la nokto); malfruaj rikoltoj (tro malfrue maturiĝintaj); por malfrua (tro malfrue veninta) gasto restas nur osto PrV ; la horloĝo iras tro malfrueZ (ĝi malfruas 3); pli bone malfrue ol neniam PrV . VD:kato, mustardo, momento, dento, ideo.
angle:
late, slow (clock) pli bone mal~e ol neniam: better late than never
beloruse:
позьні mal~e: позна pli bone mal~e ol neniam: лепш позна, чым ніколі
bulgare:
късен
ĉeĥe:
pozdní
france:
tardif mal~e: tard, avec retard pli bone mal~e ol neniam: mieux vaut tard que jamais
germane:
spät
hebree:
מאוחר
hungare:
késő, késői por mal~a (tro mal~e veninta) gasto restas nur osto: későn jött vendégnek csont a vacsorája mal~e: késik pli bone mal~e ol neniam: jobb későn, mint soha
nederlande:
laat
pole:
późny pli bone mal~e ol neniam: lepiej później niż wcale
ruse:
поздний
slovake:
neskorý
svede:
sen
tibete:
ཕྱི་པོ་
turke:
pli bone mal~e ol neniam: geç

*malfrue

1.
Post iu difinita aŭ kutima tempopunkto : li ĉiam alvenas malfrue ĉe la rendevuoj
2.
Plej proksime de la fino de difinita tempospaco: ŝia patrino insultis ŝin, kial ŝi revenis tiel malfrue de la fonto [12];
afrikanse:
laat
albane:
vonë
amhare:
ረፍዷል
arabe:
متأخر
armene:
ուշ
azerbajĝane:
gec
bengale:
দেরী
birme:
နောက်ကျ
bosne:
krajem
dane:
sent
estone:
hilja
eŭske:
berandu
france:
1. en retard 2. tard
galege:
tarde
guĝarate:
અંતમાં
haitie:
an reta
haŭse:
marigayi
hinde:
देर से
igbe:
oge
irlande:
déanach
islande:
seint
japane:
遅く
jave:
pungkasan
jide:
שפּעט
jorube:
pẹ
kanare:
ಕೊನೆಯ
kartvele:
ბოლოს
kazaĥe:
кеш
kimre:
hwyr
kirgize:
кеч
kmere:
ចុង
koree:
후반
korsike:
tardu
kose:
kade
kroate:
kasno
kurde:
dereng
latine:
quondam
latve:
vēlu
laŭe:
ທ້າຍ
litove:
vėlai
makedone:
крајот
malagase:
tara
malaje:
lewat
malajalame:
വൈകി
malte:
tard
maorie:
te mutunga
marate:
उशीरा
monge:
lig
mongole:
сүүлээр
nepale:
लेट
njanĝe:
mochedwa
okcidentfrise:
let
panĝabe:
ਦੇਰ
paŝtue:
په وروستيو
ruande:
bitinze
samoe:
tuai
sinde:
شهيد
sinhale:
අග
skotgaele:
anmoch
slovene:
pozno
somale:
dabayaaqadii
ŝone:
pakunopera
sote:
morao
sunde:
pamungkas
svahile:
marehemu
taĝike:
дер
taje:
ช่วงปลายเดือน
tamile:
தாமதமாக
tatare:
соң
telugue:
చివరి
ukraine:
пізно
urdue:
دیر سے
uzbeke:
kech
vjetname:
cuối
zulue:
sekwephuzile

malfruo

Stato de io aŭ iu malfrua: [la Hebreino] estas la kaŭzo de la malfruo de la leviĝo de Nilo [13]; [la leterportisto] kutime pasas ĝustatempe, tamen malfruo povas fojfoje okazi [14].
angle:
delay
beloruse:
затрымка, спазьненьне
ĉeĥe:
opožděnost
france:
retard
hebree:
איחור
hungare:
késés
pole:
spóźnienie
rumane:
întârziere
slovake:
pokročilosť času
turke:
gecikme

malfrui

1.
Okazi aŭ alveni tro malfrue: pardonu, ke mi malfruas; la karavano malfruas jam plenan tagon [15]; Izraelo malfruas kun la tributo (malfrue ĝin pagas) kaj pagas malpli kaj malpli [16]; la trajno malfruas je almenaŭ 5 [minutoj] [17].
2.
(senpersone) Proksime al la fino de konvena periodo, kiam ĝi finiĝas aŭ eĉ finis: ŝajnas, ke mi devas iri... malfruas [18].
3.
(p.p. horloĝo) Montri jam pasintan tempon: la horloĝo malfruas kvin minutojn (ne sufiĉe rapidas kaj montras pli fruan tempon) [19].
angle:
be late, be slow (clock)
beloruse:
1. пазьніцца, спазьняцца 2. позна (безасабовы сказ) 3. пазьніцца (пра гадзіньнік)
ĉeĥe:
opozdit se
france:
être en retard, être tard, être tardif (saison, végétation), retarder (intr.)
germane:
spät kommen, nachgehen (Uhr) (horloĝo)
hebree:
לאחר
hungare:
1. késik 2. késő van 3. késik (óra)
nederlande:
te laat zijn
pole:
spóźnić 1. spóźnić
ruse:
1. опоздать, опаздывать 2. поздно (назывное предложение) 3. отставать (о часах)
slovake:
oneskoriť sa
svede:
vara sen
turke:
geç kalmak

malfruigi

Fari, ke io okazas malfrue, kaŭzi prokraston: la malbona vetero malfruigis la rikoltojn; tiu akcidento malfruigis nian alvenon.
angle:
delay
beloruse:
запазьніць, затрымаць
ĉeĥe:
zpozdit
france:
mettre en retard, retarder (tr., causer un retard à)
germane:
verzögern
hebree:
לעכב
hungare:
késleltet
nederlande:
vertragen
pole:
opóźnić
ruse:
задержать
slovake:
oneskoriť
svede:
försena
turke:
geciktirmek

malfruiĝi

1.
Lasi sin fari (veni, fini laboron ktp) malfrue: la laboro malfruiĝas, la mendoj ne estas plenumataj ĝustatempe [20]; mi nur iom malfruiĝos al la tagmanĝo, sed tio ne estas grava [21]; (figure) kial malfruiĝas la radoj de liaj kaleŝoj? [22].
2.
(senpersone) Esti malfrue: jam malfruiĝis PIV1 .
20. E. Orzeszkowa, trad. Zamenhof: Marta.
21. E. Orzeszkowa, trad. Zamenhof: Marta.
22. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Juĝistoj 5:28
angle:
get, become late
beloruse:
1. спазьняцца, запазьніцца, затрымлівацца
france:
1. prendre du retard, être en retard, retarder (intr.) jam mal~iĝis: il se fait tard
germane:
1. spät kommen 2. spät sein
hebree:
להתאחר
hungare:
későre jár 1. (el)késik
nederlande:
1. te laat zijn
pole:
spóźnić się 1. spóźnić się
rumane:
a întârzia 1. a întârzia
ruse:
1. опаздывать, задерживаться
svede:
1. vara sen
turke:
1. gecikmek

frutempe

Je frua tempo: la Amerikanoj jam frutempe pensas pri akirado de novaj pecoj da tero FK ; la pli maljunan / Frutempe prenis for el la mizero / De nia domo ŝia bona sorto Ifigenio ; frutempa mort’ de mia filo Ifigenio .
germane:
frühzeitig

administraj notoj

mal~a: Mankas verkindiko en fonto.
mal~e: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
mal~i: Mankas verkindiko en fonto.
mal~igi: Mankas fontindiko.
mal~igi: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.