*fru/e

*frue

En frua tempo: frue leviĝu kaj frue edziĝu PrV ; kiu pli frue venas, pli bonan lokon prenas PrV ; [la] horloĝo […] ĉiam iris tro frue, sed la maljunaj homoj diris, ke tio estas pli bona ol se ĝi irus tro malfrue [1]; pli aŭ malpli frue lingvo internacia nepre estos enkondukita EE ; ne pli frue ol (ne antaŭ) matene [li] venis hejmen [2]; ne pli frue ol kiam... (ne antaŭ kiam) [3]; oni ne devas tro frue fanfaroni. VD:laŭdi, moki, ridi, mano, urso, venko, vespero, triumfi.
afrikanse:
 vroeë
albane:
 fillim
amhare:
 ቀድሞ
angle:
 early, soon kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: first come, first served. pli aŭ malpli ~e: sooner or later.
arabe:
 في وقت مبكر
armene:
 վաղ
azerbajĝane:
 erkən
beloruse:
 рана kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: Рана ўстанеш - болей зробіш. pli aŭ malpli ~e: раней ці пазьней.
bengale:
 প্রথম
birme:
 စောစော
bosne:
 rano
ĉeĥe:
 brzy, včas, záhy, časně
dane:
 tidligt
estone:
 alguses
eŭske:
 hasieran
filipine:
 maagang
france:
 tôt, de bonne heure kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: premier arrivé, premier servi. pli aŭ malpli ~e: tôt ou tard.
galege:
 cedo
guĝarate:
 પ્રારંભિક
haitie:
 byen bonè
haŭse:
 da wuri
hebree:
 מוקדם, במוקדם pli aŭ malpli ~e: במוקדם או במאוחר.
hinde:
 शीघ्र
hispane:
 temprano
hungare:
 korán kiu pli ~e venas, pli bonan lokon prenas: kiszolgálás érkezési sorrendben. pli aŭ malpli ~e: előbb vagy utóbb.
igbe:
 n’isi
irlande:
 go luath
islande:
 snemma
japane:
 早い
jave:
 awal
jide:
 פרי
jorube:
 tete
kanare:
 ಆರಂಭಿಕ
kartvele:
 დასაწყისში
kazaĥe:
 ерте
kimre:
 gynnar
kirgize:
 эрте
kmere:
 ដើម
koree:
 초기
korsike:
 principiu
kose:
 kusasa
kroate:
 rano
kurde:
 
latine:
 mane
latve:
 agri
laŭe:
 ຕົ້ນ
litove:
 anksti
makedone:
 почетокот
malagase:
 tany am-boalohany
malaje:
 awal
malajalame:
 നേരത്തെയുള്ള
malte:
 kmieni
maorie:
 wawe
marate:
 लवकर
monge:
 thaum ntxov
mongole:
 эрт
nederlande:
 vroegtijdig
nepale:
 प्रारम्भिक
njanĝe:
 oyambirira
okcidentfrise:
 betiid
panĝabe:
 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ
paŝtue:
 په لومړيو
pole:
 wcześnie pli aŭ malpli ~e: wcześniej czy później.
ruande:
 kare
rumane:
 devreme
ruse:
 рано
samoe:
 vave
sinde:
 جي شروعات
sinhale:
 මුල්
skotgaele:
 tràth
slovake:
 skoro, včas, čoskoro
slovene:
 zgodaj
somale:
 hore
ŝone:
 mangwanani
sote:
 pele
sunde:
 awal
svahile:
 mapema
svede:
 tidigt
taĝike:
 барвақт
taje:
 ตอนต้น
tamile:
 ஆரம்ப
tatare:
 иртә
telugue:
 ప్రారంభ
tibete:
 སྔ་པོ་
turke:
pli aŭ malpli ~e: er geç.
ukraine:
 рано
urdue:
 ابتدائی
uzbeke:
 barvaqt
vjetname:
 đầu
zulue:
 zakuqala

*frua

Okazanta plej tuje, plej proksime de la taŭga, difinita deirtempo: neniu verko Esperanta eĉ el la plej frua tempo iam perdos sian valoron [4] en frua mateno [5]; Klaro de la frua mateno meditis IK ; ili leviĝis frumatene [6]; de la plej frua infaneco FK ; frua morto pro mistera malsano [7]; apud nia enirejo troviĝas delikataj fruktoj ĉiuspecaj, fruaj kaj malfruaj [8]. VD:juna.
angle:
 early
beloruse:
 раньні ~matene: зраньня, зранку, раніцаю.
bulgare:
 рано
ĉeĥe:
 časný
france:
 anticipé, hâtif (précoce), précoce (hâtif) ~matene: de bon matin.
germane:
 früh ~matene: frühmorgens. de la plej ~a infaneco: seit frühester Kindheit.
hebree:
 מוקדם
hispane:
 temprano, puntual
hungare:
 korai ~matene: kora reggel.
nederlande:
 vroeg ~matene: vroeg in de ochtend.
pole:
 wczesny ~matene: wcześnie rano.
portugale:
 prematuro, antecipado, precoce
rumane:
~matene: dimineaţa devreme.
ruse:
 ранний
slovake:
 ranný, skorý
svede:
 tidig
turke:
~matene: erken saatte.
ukraine:
 ранній

frui

1.
Okazi aŭ alveni frue: ĉi-jare fruas la printempo, la legomoj; Anjo-la-Pesto ial kutimis ellitiĝi eksterordinare frue, sed ĉi-foje ŝi fruis supermezure [9].
2.
(senpersone) Proksime al la komenco de konvena periodo, kiam ĝi ĵus komenciĝis aŭ eĉ estas nur komenconta: ja fruas la intereso, kaj ne tiom oftas amasaj instaloj, sed estas jam granda progreso [10]; ankoraŭ tro fruas por diri... [11].
3.
(p.p. horloĝo) Montri ankoraŭ ne venintan tempon: la horloĝo fruas je kvin minutoj (tro rapidas kaj montras tempon kiu fakte estos post 5 minutoj).
9. Mihail Bulgakov, trad. Sergio Pokrovskij: La majstro kaj Margarita, ĉap. 24
10. Monato, Franck Arnaud: Mikrosofto ektimas Linukson, 2004
11. Marko Naoki Lins: Bruselo-Babelo: lingvo-kulturo en Eŭropa UnioMonato
angle:
 be early, be fast (clock)
beloruse:
1. быць раньнім 2. рана (безасабовы сказ) 3. сьпяшацца (пра гадзіньнік)
ĉeĥe:
 předbíhat se (o hodinách), předcházet se
france:
 être en avance, être précoce (saison, végétation), être tôt, avancer (intr, horloge)
germane:
3. vorgehen
hebree:
 להקדים, להיות מוקדם
hungare:
1. korán érkezik 2. korai, korán van 3. siet (óra)
pole:
 być wcześnie 1. być wcześnie
ruse:
1. быть, выдаться ранним 2. рано (назывное предложение) 3. спешить (о часах)
slovake:
 predbiehať (o hodinách)
ukraine:
 приходити, появлятися/з’являтися рано, спішити (про годинник)

malfrua

Okazanta nur post la taŭga, difinita limtempo: en la malfrua nokto (malfrue en la nokto); malfruaj rikoltoj (tro malfrue maturiĝintaj); por malfrua (tro malfrue veninta) gasto restas nur osto PrV ; la horloĝo iras tro malfrueZ (ĝi malfruas 3); pli bone malfrue ol neniam PrV . VD:kato, mustardo, momento, dento, ideo.
angle:
 late, slow (clock) pli bone mal~e ol neniam: better late than never.
beloruse:
 позьні mal~e: позна. pli bone mal~e ol neniam: лепш позна, чым ніколі.
bulgare:
 късен
ĉeĥe:
 pozdní
france:
 tardif mal~e: tard, avec retard. pli bone mal~e ol neniam: mieux vaut tard que jamais.
germane:
 spät
hebree:
 מאוחר
hungare:
 késő, késői por mal~a (tro mal~e veninta) gasto restas nur osto: későn jött vendégnek csont a vacsorája. mal~e: késik. pli bone mal~e ol neniam: jobb későn, mint soha.
nederlande:
 laat
pole:
 późny pli bone mal~e ol neniam: lepiej później niż wcale.
ruse:
 поздний
slovake:
 neskorý
svede:
 sen
tibete:
 ཕྱི་པོ་
turke:
pli bone mal~e ol neniam: geç.
ukraine:
 пізній

*malfrue

1.
Post iu difinita aŭ kutima tempopunkto : li ĉiam alvenas malfrue ĉe la rendevuoj
2.
Plej proksime de la fino de difinita tempospaco: ŝia patrino insultis ŝin, kial ŝi revenis tiel malfrue de la fonto [12];
afrikanse:
 laat
albane:
 vonë
amhare:
 ረፍዷል
arabe:
 متأخر
armene:
 ուշ
azerbajĝane:
 gec
beloruse:
 позна
bengale:
 দেরী
birme:
 နောက်ကျ
bosne:
 krajem
dane:
 sent
estone:
 hilja
eŭske:
 berandu
france:
1. en retard 2. tard
galege:
 tarde
guĝarate:
 અંતમાં
haitie:
 an reta
haŭse:
 marigayi
hinde:
 देर से
igbe:
 oge
irlande:
 déanach
islande:
 seint
japane:
 遅く
jave:
 pungkasan
jide:
 שפּעט
jorube:
 pẹ
kanare:
 ಕೊನೆಯ
kartvele:
 ბოლოს
kazaĥe:
 кеш
kimre:
 hwyr
kirgize:
 кеч
kmere:
 ចុង
koree:
 후반
korsike:
 tardu
kose:
 kade
kroate:
 kasno
kurde:
 dereng
latine:
 quondam
latve:
 vēlu
laŭe:
 ທ້າຍ
litove:
 vėlai
makedone:
 крајот
malagase:
 tara
malaje:
 lewat
malajalame:
 വൈകി
malte:
 tard
maorie:
 te mutunga
marate:
 उशीरा
monge:
 lig
mongole:
 сүүлээр
nepale:
 लेट
njanĝe:
 mochedwa
okcidentfrise:
 let
panĝabe:
 ਦੇਰ
paŝtue:
 په وروستيو
ruande:
 bitinze
samoe:
 tuai
sinde:
 شهيد
sinhale:
 අග
skotgaele:
 anmoch
slovene:
 pozno
somale:
 dabayaaqadii
ŝone:
 pakunopera
sote:
 morao
sunde:
 pamungkas
svahile:
 marehemu
taĝike:
 дер
taje:
 ช่วงปลายเดือน
tamile:
 தாமதமாக
tatare:
 соң
telugue:
 చివరి
ukraine:
 пізно
urdue:
 دیر سے
uzbeke:
 kech
vjetname:
 cuối
zulue:
 sekwephuzile

malfruo

Stato de io aŭ iu malfrua: [la Hebreino] estas la kaŭzo de la malfruo de la leviĝo de Nilo [13]; [la leterportisto] kutime pasas ĝustatempe, tamen malfruo povas fojfoje okazi [14].
angle:
 delay
beloruse:
 затрымка, спазьненьне
ĉeĥe:
 opožděnost
france:
 retard
hebree:
 איחור
hungare:
 késés
pole:
 spóźnienie
rumane:
 întârziere
slovake:
 pokročilosť času
turke:
 gecikme

malfrui

1.
Okazi aŭ alveni tro malfrue: pardonu, ke mi malfruas; la karavano malfruas jam plenan tagon [15]; Izraelo malfruas kun la tributo (malfrue ĝin pagas) kaj pagas malpli kaj malpli [16]; la trajno malfruas je almenaŭ 5 [minutoj] [17].
2.
(senpersone) Proksime al la fino de konvena periodo, kiam ĝi finiĝas aŭ eĉ finis: ŝajnas, ke mi devas iri... malfruas [18].
3.
(p.p. horloĝo) Montri jam pasintan tempon: la horloĝo malfruas kvin minutojn (ne sufiĉe rapidas kaj montras pli fruan tempon) [19].
angle:
 be late, be slow (clock)
beloruse:
1. пазьніцца, спазьняцца 2. позна (безасабовы сказ) 3. пазьніцца (пра гадзіньнік)
ĉeĥe:
 opozdit se
france:
 être en retard, être tard, être tardif (saison, végétation), retarder (intr.)
germane:
 spät kommen, nachgehen (Uhr) (horloĝo)
hebree:
 לאחר
hungare:
1. késik 2. késő van 3. késik (óra)
nederlande:
 te laat zijn
pole:
 spóźnić 1. spóźnić
ruse:
1. опоздать, опаздывать 2. поздно (назывное предложение) 3. отставать (о часах)
slovake:
 oneskoriť sa
svede:
 vara sen
turke:
 geç kalmak
ukraine:
 приходити/з’являтися/появлятися пізно, пізнити, відставати (про годинник)

malfruigi

Fari, ke io okazas malfrue, kaŭzi prokraston: la malbona vetero malfruigis la rikoltojn; tiu akcidento malfruigis nian alvenon.
angle:
 delay
beloruse:
 запазьніць, затрымаць
ĉeĥe:
 zpozdit
france:
 mettre en retard, retarder (tr., causer un retard à)
germane:
 verzögern
hebree:
 לעכב
hungare:
 késleltet
nederlande:
 vertragen
pole:
 opóźnić
ruse:
 задержать
slovake:
 oneskoriť
svede:
 försena
turke:
 geciktirmek
ukraine:
 затримувати, уповільняти

malfruiĝi

1.
Lasi sin fari (veni, fini laboron ktp) malfrue: la laboro malfruiĝas, la mendoj ne estas plenumataj ĝustatempe [20]; mi nur iom malfruiĝos al la tagmanĝo, sed tio ne estas grava [21]; (figure) kial malfruiĝas la radoj de liaj kaleŝoj? [22].
2.
(senpersone) Esti malfrue: jam malfruiĝis PIV1 .
20. E. Orzeszkowa, trad. Zamenhof: Marta.
21. E. Orzeszkowa, trad. Zamenhof: Marta.
22. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Juĝistoj 5:28
angle:
 get, become late
beloruse:
1. спазьняцца, запазьніцца, затрымлівацца 2. быць позьнім
france:
1. prendre du retard, être en retard, retarder (intr.) jam mal~iĝis: il se fait tard.
germane:
1. spät kommen 2. spät sein
hebree:
 להתאחר
hungare:
 későre jár 1. (el)késik
nederlande:
1. te laat zijn
pole:
 spóźnić się 1. spóźnić się
rumane:
 a întârzia 1. a întârzia
ruse:
1. опаздывать, задерживаться
svede:
1. vara sen
turke:
1. gecikmek
ukraine:
 запізнюватися, спізнюватися, затримуватися, затягуватися

frutempe

Je frua tempo: la Amerikanoj jam frutempe pensas pri akirado de novaj pecoj da tero FK ; la pli maljunan / Frutempe prenis for el la mizero / De nia domo ŝia bona sorto Ifigenio ; frutempa mort’ de mia filo Ifigenio .
beloruse:
 у раньнія часы, у раньні пэрыяд
germane:
 frühzeitig

administraj notoj

mal~a: Mankas verkindiko en fonto.
mal~e: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
mal~i: Mankas verkindiko en fonto.
mal~igi: Mankas fontindiko.
mal~igi: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.