*rapid/a PV

*rapida

1.
En nur mallonga tempo pasanta grandan distancon, faranta grandan laboron, progresanta multe kc: rapida, kiel la fulmo [1]; pli rapidaj ili estis ol agloj [2]; pli rapidaj ol leopardoj [3]; rapidaj senditoj [4]; [jen] fluis rapida rivero [5]; la veturado estis rapida kiel vento [6]; la flugado estis senteble malpli rapida ol ordinare [7]; tio estas komika birdo, ĝi faras rapidan frapon per la flugiloj, poste ĝi tenas ilin etenditaj senmove kaj tamen rapide flugas [8]; sagrapida ĉevalo [9]; en rapida trotado ili rajdis laŭ vojo [10]; parolado rapida, vigla kaj eleganta Marta ; pli rapida fariĝis ŝia spirado IK ; tro rapida riĉiĝo diablon ĝojigas PrV ; tro rapida laboro, tro malgranda valoro PrV ; tro rapida edziĝo ― porĉiama kateniĝo (decidita post jam mallonga tempo de konatiĝo) PrV ; tro rapida akcelo ne kondukas al celo PrV .
2.
Plenumata aŭ okazanta en mallonga tempo: per rapida gesto ŝi montris la ĝardenon IK ; per rapida movo la princo sidiĝis sur la benkon IK ; mi devas […] fari rapidan decidon! [11]; tiu ekkrio, kiu elsaltis el ŝia buŝo, estis rapida, obtuza, sed korŝiranta Marta ; per rapida abrupta voĉo [12]; li ĵetis rapidan ĉirkaŭrigardon sur la malriĉajn vestojn de la juna virino Marta ; ŝi faris al sia edzo rapidajn signojn BdV ; subite eksonis rapidaj paŝoj [13]; rapidaj batoj [14]. VD:neatendita, subita, tuja
afrikanse:
vinnig
albane:
shpejtë
amhare:
ፈጣን
angle:
fast, quick, rapid
arabe:
بسرعة
armene:
արագ
azerbajĝane:
tez
beloruse:
хуткі, шпаркі, борзды
bengale:
দ্রুত
birme:
လျင်မြန်စွာ
ĉeĥe:
chvatný, rychlý, velmi rychlý
dane:
hurtigt
estone:
kiire
eŭske:
azkarra
filipine:
mabilis
france:
rapide
galege:
rápido
germane:
1. schnell 2. schnell, rasch
guĝarate:
ઝડપી
haŭse:
sauri
hinde:
तेजी
hispane:
rápido, -a, veloz
hungare:
gyors, sebes
indonezie:
cepat
irlande:
tapa
islande:
hratt
japane:
速い
jave:
cepet
jide:
פעסט
jorube:
sare
kanare:
ವೇಗವಾಗಿ
kartvele:
სწრაფი
kazaĥe:
жылдам
kimre:
cyflym
kirgize:
орозо
kmere:
មានល្បឿនលឿន
koree:
빠른
korsike:
viloci
kose:
ngokukhawuleza
kroate:
brzo
kurde:
latine:
ieiunium
latve:
ātrs
laŭe:
ໄວ
litove:
greitai
makedone:
брзо
malagase:
fifadian-kanina
malaje:
cepat
malajalame:
ഉപവാസം
malte:
malajr
maorie:
nohopuku
marate:
जलद
mongole:
хурдан
nederlande:
snel, vlug
nepale:
छिटो
okcidentfrise:
gau
panĝabe:
ਫਾਸਟ
paŝtue:
روژه
pole:
prędki, szybki
portugale:
2. rápido
ruande:
byihuse
ruse:
быстрый, скорый
samoe:
anapogi
sinde:
روزو
sinhale:
වේගයෙන්
skotgaele:
luath
slovake:
náhlivý, veľmi rýchly
slovene:
hitro
somale:
dhakhso u
ŝone:
kutsanya
sote:
ka tieo
sunde:
gancang
svahile:
haraka
svede:
snabb, rask 1. snabb
taĝike:
зуд
taje:
อย่างรวดเร็ว
tamile:
வேகமாக
tatare:
тиз
telugue:
ఫాస్ట్
tibete:
མགྱོགས་པོ་
ukraine:
швидко
urdue:
تیزی سے
uzbeke:
tez
vjetname:
nhanh chóng
zulue:
bambelela

rapide

En rapida maniero: rapide savu vin tien [15]; rapide ŝi elverŝis el sia kruĉo en la trinkujon, kaj kuris denove al la puto [16]; kiamaniere vi tiel rapide trovis [ĝin] [17]? nia literaturo kreskas tiel senhalte kaj rapide, ke multaj malgrandaj nacioj jam nun povas nin envii [18]; rapide iras la vortoj, sed ne rapide la faroj PrV ; bona famo sin trenas testude, malbona kuras rapide PrV ; pensrapide, cervrapide (vd rapidega) Rob ; kiu donas rapide, donas duoble PrV .
15. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 19:22
16. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 24:20
17. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 27:20
18. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Kvara Kongreso Esperantista en Dresden en la 17a de aŭgusto 1908
germane:
schnell, rasch
hispane:
rápidamente, velozmente, aprisa
nederlande:
snel

rapido

1.
Rapideco: sen rapido, sed ankaŭ sen senordo, sin starigis […] la kvarvicaj kolonoj de la egiptaj lancistoj kaj hakilistoj [19]; la mono forfluis kiel akvo inter fingroj […] kun tia rapido ili baldaŭ povos esti tute skrapitaj HsT ; li scios eligi de ili ĉiujn sekretojn […] sed gardeme, por per rapido ne veki suspektojn QuV ; la lingvo helpa de la homaro devas esti por ĉiuj facila, ― rapido, logiko devas regi ĝian fundamenton VivZam .
2.
FIZ Fizika grando, esprimanta la rilaton inter la longo trairata de punkto aŭ korpo kaj la daŭro de tiu trairado: la rapido de la sono, de la lumo; la rapido de moviĝanta punkto egalas al la unua derivaĵo de ĝia pozicio rilate al tempo; la dimensioj de rapido estas `LT^-1`; aŭtoj preterveturas min rapide, ili povas atingi 90-kilometran rapidon LGA ; ĉiuj rajdis for en longa vico, ire aŭ trote, sed baldaŭ ili forgesis la ordonojn pri modera rapido, pli kaj pli instigante siajn ĉevalojn ili galope flugis antaŭen InfanTorent2 . VD:metro en sekundo
Rim.: La rapido „30km/h“ esprimiĝas per la frazo „ (po) 30 kilometroj(n) hore“ aŭ „(po) 30 kilometroj(n) en horo“ aŭ „(po) 30 kilometroj(n) por horo“ aŭ „(po) 30 kilometroj(n) je horo“. La Akademio malkonsilas la uzadon de la prepozicio po, por esprimi la rilaton indikitan per la frakci-streko (ne *30 kilometroj(n) po hore*).
afrikanse:
spoed
albane:
shpejtësi
amhare:
ፍጥነት
angle:
velocity
arabe:
السرعة
armene:
արագություն
azerbajĝane:
sürət
beloruse:
хуткасьць
bengale:
গতি
birme:
အရှိန်
ĉeĥe:
rychlost
dane:
hastighed
estone:
kiirus
eŭske:
abiadura
filipine:
bilis
france:
2. célérité (phys.), vitesse (grandeur physique)
galege:
velocidade
germane:
1. Schnelligkeit, Eile 2. Geschwindigkeit
guĝarate:
ઝડપ
haŭse:
gudun
hinde:
गति
hispane:
2. Rapidez (magnitud física)
hungare:
2. sebesség
irlande:
luas
islande:
hraða
japane:
スピード
jave:
kacepetan
jide:
גיכקייַט
jorube:
iyara
kanare:
ವೇಗ
kartvele:
სიჩქარე
kazaĥe:
жылдамдық
kimre:
cyflymder
kirgize:
ылдамдык
kmere:
ល្បឿន
koree:
속도
korsike:
vilucitati
kose:
isantya
kroate:
brzina
kurde:
zûbûnî
latine:
celeritate
latve:
ātrums
laŭe:
ຄວາມໄວ
litove:
greitis
makedone:
брзина
malagase:
hafainganam-pandeha
malaje:
kelajuan
malajalame:
വേഗം
malte:
veloċità
maorie:
tere
marate:
गती
mongole:
хурд
nederlande:
2. snelheid
nepale:
गति
okcidentfrise:
faasje
panĝabe:
ਦੀ ਗਤੀ
paŝtue:
سرعت
pole:
prędkość
ruande:
umuvuduko
rumane:
viteză
ruse:
скорость
samoe:
saosaoa
sinde:
رفتار
sinhale:
වේගය
skotgaele:
luaths
slovake:
rýchlosť
slovene:
hitrost
somale:
xawaaraha
ŝone:
havukavu
sote:
lebelo
sunde:
kagancangan
svahile:
kasi
taĝike:
суръат
taje:
ความเร็ว
tamile:
வேக
tatare:
тизлек
telugue:
వేగం
ukraine:
швидкість
urdue:
رفتار
uzbeke:
tezlik
vjetname:
tốc độ
zulue:
isivinini

rapidi

(ntr)
Peni por iri ien aŭ por iel ajn agi en mallonga tempo: ŝi […] rapidis reveni [20]; ŝi rapidis transkuri la straton [21]; Abraham rapidis en la tendon al Sara [22]; infanoj […] rapidas el la lernejo [23]; [ili] kuris kaj rapidis tien kaj reen VojaĝImp ; starinte kelkajn minutojn en pensoj [li] vekiĝis kaj rapidis for BdV ; mi devas senprokraste forrapidi, nia afero estas eksterordinare urĝa Iŝtar ; ni rapidos trankviligi tiujn ĉi sinjorojn EE ; mi rapidas respondi la demandon RdE ; kun konfido neniam rapidu PrV ; rapidi por fini sian taskon; ne rapidu koleri [24]; rapidu malrapide PrV . SUB:galopi, hasti, kuri, urĝiĝi
afrikanse:
haastig
albane:
nxitim
amhare:
ፍጠን
angle:
be fast, hurry
arabe:
عجل
armene:
շտապել
azerbajĝane:
tələsmək
beloruse:
сьпяшацца
bengale:
ত্বরা
birme:
အလျင်စလို
ĉeĥe:
mít naspěch, pospíchat, spěchat, spěchat
dane:
skynde
estone:
kiirustama
eŭske:
presarik
filipine:
magmadali
france:
se dépêcher, se hâter, se presser
galege:
acelerar
germane:
eilen, sich beeilen, stürmen (eilen), rennen (eilen), schnellen, rasen for~i: forteilen, sich eilig entfernen eile mit Weile
guĝarate:
ઉતાવળ કરવી
haŭse:
hanzarta
hinde:
जल्दी करो
hispane:
apresurarse, darse prisa, apurarse (americanismo)
hungare:
siet
islande:
drífa
japane:
急ぐ
jave:
cepet-cepet
jide:
ייַלן
jorube:
nsoro
kanare:
ಯದ್ವಾತದ್ವಾ
kartvele:
იჩქარეთ
kazaĥe:
асығу
kimre:
frys
kirgize:
шашуу
kmere:
ប្រញាប់
koree:
서둘러
korsike:
fala
kose:
khawuleza
kroate:
požuriti
kurde:
lezdan
latine:
festinate
latve:
steigā
laŭe:
ໄດ້
litove:
skubėti
makedone:
брза
malagase:
faingana
malaje:
terburu-buru
malajalame:
ധൃതികൂട്ടുക
maorie:
hohoro
marate:
धांदल
mongole:
яарах
nederlande:
zich haasten, opschieten
nepale:
हतार
panĝabe:
ਛੇਤੀ ਖਿਝ
paŝtue:
بيړه
pole:
spieszyć się
ruande:
ihute
rumane:
a grăbi
ruse:
спешить, торопиться
samoe:
tili
sinde:
جلدي
sinhale:
කඩිමුඩියේ
skotgaele:
greasadh
slovake:
náhliť sa domov
slovene:
pohiti
somale:
degdegay
ŝone:
kurumidza
sote:
potlaka
sunde:
rurusuhan
svahile:
haraka
taĝike:
шитоб
taje:
รีบ
tamile:
அவசரம்
tatare:
ашык
telugue:
అత్యవసరము
tibete:
མགྱོགས་པོ་ཤོག་
ukraine:
поспішати
urdue:
جلدی
uzbeke:
shoshilmoq
vjetname:
nhanh
zulue:
shesha

rapideco

Eco de iu aŭ io rapida: skribadi kun la rapideco de la pensado FK ; atendu min tie ĉi! ― diris Marion kun maltrankvila rapideco ; du kaleŝoj kun furioza rapideco pretergalopis [25]; kiel ŝoviĝado de limako en komparo kun la rapideco de la radio de lumo [26]; ni […] konas ja preskaŭ ĉiuj la rapidecon de la vaporforta veturado, ni elprovis ĝin aŭ sur fervojo, aŭ sur ŝipo sur la maro [27]; la afero konsistas ne en rapideco, sed en certeco EE ; mi en rapideco decidis Hamlet .
angle:
speed
beloruse:
хуткасьць
ĉeĥe:
rychlost
france:
rapidité
germane:
Eile, Schnelligkeit
hispane:
rapidez (característica), velocidad
hungare:
gyorsaság
indonezie:
kecepatan
nederlande:
snelheid
pole:
szybkość
rumane:
rapiditate, viteză
ruse:
скорость, быстрота
slovake:
rýchlosť

rapidigi, plirapidigi

(tr)
Igi rapida, peli, akceli: [ili] pli rapidigis la paŝojn por pli frue atingi la celon [28]; mi komencis ricevi multon da leteroj kun demandoj kaj kun petoj rapidigi l' aferon DL ; la impresoj de la Bulonja kongreso nur rapidigis nian decidon publikigi nian Deklaracion [29]; ŝi batalis kontraŭ […] sia koro, penante kvietigi ĝian rapidigitan frapadon Marta ; plirapidigi la marŝon [30].
angle:
speed up
beloruse:
паскорыць
ĉeĥe:
popohnat, zrychlit
france:
accélérer (tr.), hâter
germane:
beschleunigen, antreiben
hispane:
apresurar, dar velocidad, apurar (americanismo)
hungare:
felgyorsít, meggyorsít
indonezie:
mempercepat
nederlande:
versnellen (tr.)
pole:
przyspieszać
ruse:
ускорить, ускорять
slovake:
zrýchliť

rapidiĝi

(ntr)
Iĝi rapida, agi en pli kaj pli mallonga tempo: ŝi sentas, ke ŝia koro rapidiĝas [31]; ŝia pulso viviĝis, ŝia spiro aktiviĝis kaj rapidiĝis ChL ; mi pli rapidiĝis eliri ol eniri Rob ; oni ordinare ne tiel rapidiĝas, dume tie ĉi ŝajnis plej grave en plej mallonga tempo trakuri VojaĝImp ; samtempe, kun la plirapidiĝo, la voĉo plifortiĝos, kio kontribuos al kreo de ekscito Ret ; la gravita rapidiĝo VaK .
beloruse:
паскарацца
france:
s'accélérer
germane:
sich beschleunigen
hispane:
acelerarse, hacerse más y más rápido
nederlande:
versnellen (intr.)

rapidumo

TEK Ĉiu el la diversaj reĝimoj de de plurapida (kaj/aŭ plurdirekta) transmisiilo: pasi de la dua al la tria rapidumo; li bezonis nek iam ajn tuŝi la levilon por la rapidumoj, nek iel precize direkti sian taksion [32]; suprenirante, luktegi kun rapidumaro kaj gaspedalo por melki ĝis plejlasta povero […] muĝantan motoron [33]; la bremsosistemo funkcius nur depende de regilo fiksita per tri sekurpecoj tiamaniere ligitaj al la rapidumstango ke ĉiufoje kiam oni metas tiun sur retroiran pozicion, unu el la eroj malkroĉiĝas ChB .
angle:
reag
beloruse:
перадача (трансмісіі)
ĉeĥe:
převod, rychlostní stupeň (auta)
france:
rapport (de boîte de vitesse), vitesse (rapport)
germane:
Gang
hispane:
velocidad (de motor)
hungare:
sebességfokozat
indonezie:
gigi (motor)
nederlande:
versnelling, verzet
pole:
bieg (pojazd)
rumane:
viteză
ruse:
передача (трансмиссии)
slovake:
rýchlostný stupeň

malrapida

Bezonanta longan tempon por sia agado: [ŝi] ĉiuminute elrigardadis tra la fenestro kaj malbenadis la neelporteble malrapidan, laŭ ŝia opinio, iradon de la vagonaro FK ; oni aŭdis malrapidajn, egalajn paŝojn IK ; [ŝi] ĵetis malrapidan rigardon en la tutan ĉambron kaj poste, farinte kelke da paŝoj, sidiĝis sur la kanapeto Marta ; la Sinjoro ne malrapidas pri la promeso, kiel iuj malrapidecon kalkulas, sed paciencas al vi [34]. VD:testude
34. La Nova Testamento, II. Petro 3:9
afrikanse:
stadig
albane:
i ngadalshëm
amhare:
ቀርፋፋ
angle:
slow
arabe:
بطيئة
armene:
դանդաղ
azerbajĝane:
yavaş
bengale:
ধীর
birme:
နှေးသော
ĉeĥe:
pomalý
dane:
langsom
estone:
aeglane
eŭske:
motela
filipine:
mabagal
france:
lent
galege:
lento
germane:
langsam
guĝarate:
ધીમી
haŭse:
jinkirin
hinde:
धीमी
indonezie:
lama, lambat, pelan
irlande:
mall
islande:
hægur
japane:
遅い
jave:
alon
jide:
פּאַמעלעך
jorube:
o lọra
kanare:
ನಿಧಾನ
kartvele:
ნელი
kazaĥe:
баяу
kimre:
araf
kirgize:
жай
kmere:
យឺត
koree:
느린
korsike:
lentu
kose:
olucothayo
kroate:
spor
kurde:
hêdî
latine:
tardus
latve:
lēni
laŭe:
ຊ້າ
litove:
lėtai
makedone:
бавен
malagase:
miadana
malaje:
perlahan
malajalame:
സ്ലോ
malte:
bil-mod
maorie:
puhoi
marate:
मंद
mongole:
удаан
nepale:
ढिलो
okcidentfrise:
stadich
panĝabe:
ਹੌਲੀ
paŝtue:
ورو
ruande:
gahoro
samoe:
telegese
sinde:
آهستي
sinhale:
මන්දගාමී
skotgaele:
slaodach
slovake:
pomalý
slovene:
počasen
somale:
gaabis ah
ŝone:
nonoka
sote:
ea liehang
sunde:
alon
svahile:
polepole
taĝike:
оҳиста
taje:
ช้า
tamile:
மெதுவாக
tatare:
әкрен
telugue:
నెమ్మదిగా
tibete:
ག་ལེ་
ukraine:
повільно
urdue:
سست
uzbeke:
sekin
vjetname:
chậm
zulue:
wephuza

malrapidi

(ntr)
Agi malvigle, malintense, laŭ trankvila takto: la vagonaro malrapidas, eĉ haltas tempon [35]; ne malrapidu, ne restas tempo BdV ! ĉar li malrapidis, tial la viroj kaptis lian manon [36]; ili ne malrapidante disiris FK . SUB:lami2
35. Raymond Schwartz: La Stranga Butiko, Vagonrestoracio
36. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 19:16
angle:
slow down
france:
être lent, trainer (être lent)
germane:
schleichen (langsam)

rapidega, flugrapida, ventrapida, fulmrapida, sagrapida

Tre rapida: ĉiu fordonis sin al sia kurado, kiel ĉevalo, kiu flugrapide kuras en la batalon [37]; la kozako sur sia malgranda ĉevalo galopis rapidege sur la ebenaĵo [38]; sur sia sagrapida ĉevalo li galopis super la velure verdaj herbejoj [39]; la cerbo de Karlo laboras fulmrapide kaj en ekscito LGA ; ili ambaŭ ekspiris kaj ventrapide komencis revivigi la ekscitajn detalojn LGA ; kiel dronanto en fulmrapidaj bildoj rememoras sian tutan vivon, tiel li rememoris Ligian [40]; Popov fulmrapide tralegis la rezolucion, traglutante nelegeblajn lokojn Metrop ; la oratoro devas fulmrapide decidiĝi ĉu kapti tiun novan ideon por la fino de sia parolado kaj rezigni pri la preparita fino Ret ; Martina!“, mi pensas fulmrapide [41].
37. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeremia 8:6
38. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Ĝardeno de la paradizo
39. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Ŝtono de la saĝuloj
40. H. Sienkewicz, trad. L. Zamenhof: Quo vadis?, 1933
41. U. Matthias: Fajron sentas mi interne, 1990
france:
foudroyant (très rapide)
germane:
fulm~e tralegi: überfliegen (Text) blitzschnell, pfeilschnell, in Windeseile, rasend schnell, wie im Fluge
nederlande:
bliksemsnel
pole:
błyskawiczny

lumrapido, lumrapideco

AST Praktika mezurunuo egala al la rapideco de la lumo en vakuo (299 792 km/s): kvazaŭ je 30-obla lumrapideco, kio fizike ne eblas [42]; lumrapida vojaĝo tra interretaj vojoj [43].
angle:
velocity of light
beloruse:
хуткасьць сьвятла
ĉeĥe:
rychlost světla
france:
vitesse de la lumiére
germane:
Lichtgeschwindigkeit
itale:
velocitá della luce
nederlande:
lichtsnelheid
pole:
prędkość światła
portugale:
velocidade da luz
rumane:
viteza luminii
slovake:
rýchlosť svetla
turke:
ışık hızı

administraj notoj

~eco: Mankas verkindiko en fonto.