1kultur/o

kulturi

(tr)
1.
Flegi la naturajn rimedojn kaj kondiĉojn por homa utilo.
a)
AGR Prilabori la teron, por fari ĝin fruktodona, plugi, sterki kaj tiel plu: kulturi kampon; la kamparano kulturas la teron [1]; Tio estas bele dirita, respondis Kandid, sed ni devas kulturi nian ĝardenon [2].
b)
Speciale flegi vivaĵojn, aparte vegetaĵojn por favori kaj perfektigi ilian evoluon: kulturi florojn [3]; oni kulturis plej belajn rozojn, kies oleon oni dissendis [4]; kulturado de grenoj kaj legomoj [5]; malgranda ĝardeno, en kiu oni kulturis malgrandajn aloojn, palmojn, oranĝarbojn kaj cedrojn [6].
Rim.: Rilate al bestoj oni prefere diras bredi.
VD:eduki, nutri, zorgi
2.
Perfektigi spiritan evoluon de homo per edukado: la esperantismo enhavas ankoraŭ ideon internan, kiu ne estas deviga por ĉiuj, sed kiun memvole kulturas en si ĉiuj esperantistoj idealistoj [7]; kulturi la komunan senton VivZam ; ĉu ne parolis greke la tuta mondo kulturita en epoko aleksandra VivZam ? kulturaĵo de malvirtuloj estas peko [8]. VD:civilizi, klerigi
angle:
culture
beloruse:
2. адукоўваць 1.a культываваць, апрацоўваць (зямлю), урабляць (зямлю) 1.b культываваць
ĉeĥe:
chovat, kultivovat, obdělat, obdělávat, pěstovat, vypěstovat, vzdělávat
france:
cultiver
germane:
2. heranbilden, veredeln, kultivieren 1.a anbauen, bebauen, kultivieren 1.b züchten, hegen
hispane:
cultivar
hungare:
2. kulturál, nevel, kiművel 1.a művel 1.b nevel, gondoz, termeszt, tenyészt
nederlande:
2. beschaven 1.a bebouwen 1.b kweken
pole:
uprawiać, kształcić, hodować, chować
rumane:
cultiva, forma, crește
ruse:
2. просвещать 1.a культивировать, обрабатывать (землю), возделывать 1.b культивировать
slovake:
obrábať, pestovať, vypestovať, vzdelávať
tibete:
འདེབས་

kultura

1.
Kulturita: por la plimulto de la kulturaj popoloj estis enkondukita jam longe unu kondiĉa kolekto da mezuroj, unu kondiĉa alfabeto EE ; cent milionoj da kulturaj amerikanoj estas fremduloj en sia hejmo, homoj sen patrujo, ĉar ankoraŭ antaŭ kelkaj jarcentoj iliaj prapatroj loĝis ne en Ameriko [9].
2.
Rilata al kulturo, havanta kulturon: egaligo kultura ŝanĝus tion post kelkaj generacioj VivZam ; fama kultura ĉefurbo [10]; li daŭre partoprenis en la sveda kultura vivo [11].
9. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Pri la homaranismo
10. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Kvara Kongreso Esperantista en Dresden en la 17a de aŭgusto 1908
11. Hjalmar Söderberg, trad. Sten Johansson: La Kiso kaj dek tri aliaj noveloj, antaŭparolo
beloruse:
культурны
france:
cultivé, culturel
germane:
kulturell, kultiviert
hungare:
művelési, művelődési, kulturális
nederlande:
beschaafd
pole:
kulturalny, światły
rumane:
culturale, clar
ruse:
культурный

1kulturo

1.
Flego, bonteno de la naturaj kondiĉoj: la vjetnama agrokulturo travivis veran revolucion [12].
a)
AGR=terkulturo
b)
Flegado de vivaĵoj, precipe vegetaĵoj por favori kaj perfektigi ilian evoluon: kulturo de legomoj, floroj.
2.
Prizorgo de homaj artoj, de ilia progreso, komunigo kaj transdono: en vilaĝo de montaroj, for de l' bruo de l' kulturo [13]; ili rajtas havi propran centron de kulturo VivZam ; parlamenta diskutkulturo [14].
a)
Prizorgado kaj perfektigado en spirita evoluo de homo: ĉiuj dezirantoj povu ĉerpi kulturon kaj eduki siajn infanojn en senŝovinisma spirito neŭtrale-homa [15]; scienco kaj kulturo [16].
Rim.: Kulturo estas ĉefe spirita, civilizo estas ankaŭ materia; kulturo postulas komprenon kaj senton pri belartoj, sed civilizo postulas krome la mildiĝon de sociaj rilatoj kaj la teĥnikan progreson de vivrimedoj.
b)
HIS Tuto de transgeneraciaj moroj, artoj, ideoj kaj vivmanieroj flegataj de iu popolo: la tutan nian altan kulturon kaj civilizacion ni dankas nur al […] la posedado de lingvo EE ; la azteka kulturo [17]; oni diris al mi: dank' al tradukado, la plej malproksimaj kulturoj nun alireblas al ĉiu [18]. VD:tradicio
beloruse:
культура
ĉeĥe:
chov, kultura, pěstování, vzdělanost
france:
culture
germane:
1.a Anbau, Kultivierung 1.b Züchtung, Zucht, Hege 2.a Heranbildung, Veredelung, Kultivierung
hispane:
cultivo
hungare:
1.a földművelés 1.b nevel, gondoz, tenyészt, termeszt 2.a kiművelés, művelődés, kultúra
nederlande:
1.a bebouwen (z.nw.) 1.b teelt 2.a beschaving, cultuur
pole:
kultura, uprawa
rumane:
cultură
ruse:
1.a культивация, возделывание 1.b культивация, уход 2.a культура
slovake:
chov, kultúra, pestovanie, vzdelanosť

brulkulturo

AGR Kulturmetodo, en kiu oni preparas novajn kampojn per bruligo de la natura vegeta kovraĵo: por multaj brulkulturoj ĉirkaŭ ĉi tiu monto li faligis kaj bruligis arbojn [19]. VD:brulsarki
19. A. Kivi, trad. I. Ekström: Sep fratoj, 1947
angle:
slash-and-burn cultivation, shifting cultivation, swiddening
france:
agriculture sur brulis
germane:
Brandrodung
pole:
wypalanie terenów
rumane:
arde zone

fizika kulturo, korpkulturo

SPO Korpa ekzercado, gimnastika aŭ alia: neni[o…] faros el homo superhomon, tion oni ne povas atingi sole per la fizika kulturo [20]; li ŝanĝis sian fakon al la alia – korpkultura [21].
20. Lidia Zamenhof: La vojo al superhomo, La Praktiko, 1936:12 (60)
21. Monato, Laimius Stražnickas: Mia estrino estas vampiro, 2007
france:
culture physique
germane:
Körperkultur
hungare:
testkultúra
pole:
kultura fizyczna
rumane:
cultură fizică, educație fizică
ruse:
физическая культура

ĝardenkulturo

HOR Intensa kulturo de vegetaĵoj en ĝardenoj: estas belaj la floroj de la kampoj kaj arbaroj […] tamen la ĝardenkulturo povas perfektigi ilian belecon [22]; bone konata ĝardenkulturisto […] estis elektita kiel la ĉefinstruisto por ĝardenkulturo [23].
angle:
horticulture
france:
horticulture
germane:
Gartenkultur
hebree:
גננות
hungare:
kertművelés
pole:
ogrodnictwo
portugale:
horticultura
rumane:
horticultură, grădinărit

kontraŭkulturo

POL Kulturo, arta movado, modo, rigardata kiel kontraŭa al la kutimoj de la ĉirkaŭa socio: la verko venis el la plumo de kontraŭkulturema ekstremisto eŭska [24]; granda procento de Idistoj estas eks-Esperantistoj ‐ ĉiu kulturo havas sian kontraŭkulturon, ĉu ne [25]? VD:subkulturoANT:konformismo
24. Monato, Donald Broadribb: Ne al ĉiuj plaĉos ĉi literatura gemeto, 2003
25. K. Lendon: Pretendoj martenaj, soc.culture.esperanto, 1998-10-12
france:
contre-culture
germane:
Gegenkultur
pole:
kontrkultura
rumane:
contracultură

plurkultureco

POL Kunekzisto de pluraj kulturoj en sama socio, socia diverseco, bunteco2: Itala Esperantista Junularo invitas […] al evento kiu celas prezenti plurkulturecon en lernejoj [26]; plurkultureco havu limojn, opiniis 60 % de la enketitoj [27].
26. Tejo: Semajno de Kulturo Internacia, 2008-05-14
27. Monato, Marko Naoki Lins: Toleremo ankoraŭ ne tolerata, 2005
france:
multiculturalisme
germane:
Pluralismus, Multikulti
pole:
wielokulturowość
rumane:
multiculturalism

senkultura

1.
(pri vegetaĵo, besto, pejzaĝo) Nekulturita, kruda, sovaĝa: al ĉi tiu senkultura bordo nin sendis Apolono kun espero Ifigenio .
2.
(pri homo) Nekulturita, bruta, malklera, kruda: senkulturaj ekscentraj esperantistoj [28]; fiartefaritaĉaĵo, kiu senkulturigus la homaron [29]!
28. Marjorie Boulton: Ne nur leteroj de plum-amikoj, kie komencu komencanto?
29. Monato, Thierry Salomon: La mondolingvo, 2003
beloruse:
1. дзікі, няўроблены 2. некультурны, бескультурны, неадукаваны
france:
inculte
germane:
1. ungepflegt, roh 2. kulturlos, unkultiviert
hungare:
2. műveletlen, kulturálatlan
nederlande:
1. wild 2. onbeschaafd
pole:
2. niekulturalny
rumane:
2. nepoliticos
ruse:
1. дикий, невозделанный 2. некультурный, бескультурный

senkulturejo

AGR Senkultivejo: li longpaŝe supreniris laŭ la senkulturejo [30]; la vojo kondukis tra senkulturejo [31].
30. V. Català, trad. J. Ventura i Freixas: Soleco, 1967
31. Stanisław Sosabowski, https://eo.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Sosabowski
beloruse:
неўзаранае поле, няўробленая зямля
ĉeĥe:
neobdělané pole, úhor
france:
friche
germane:
Brache
pole:
ugór, odłóg
rumane:
țelină, pământ abandonat
slovake:
neobrobené pole, úhor

subkulturo

POL Kulturo aŭ moroj de eta homgrupo, parte similantaj, parte malsimilantaj la kulturon de la ĉirkaŭa socio: junularaj subkulturoj [32]; usona subkulturo kolaa, burgera kaj dolara [33]; la verkaro de Tolkien [estas] bazo de aparta subkulturo [34].
beloruse:
субкультура
france:
sous-culture
germane:
Subkultur
pole:
subkultura
rumane:
subcultură

terkulturo

AGR Prilaborado pri tero, por igi ĝin fruktodona; kulturo, agrikulturo: Egipto jam posedis altan socian organizon, terkulturon, metiojn kaj literaturon [35]; nordaj landoj plu subvencias sian terkulturon en grado, kiu malhelpas disvolviĝon [36]; la dioksina skandalo en majo 1999 la belga terkultura industrio forte suferis [37].
france:
travail de la terre
germane:
Ackerbau
pole:
rolnictwo, agrokultura, uprawa ziemi
rumane:
agricultură
tibete:
ཞིང་ལས་

terkulturisto

AGR Persono profesie laboranta en la kulturado de tero, kreskigo de vegetaĵoj, bredado de bestoj; agrikulturisto, kampisto: egipta popolo dividiĝis en du klasojn: terkulturistoj kaj metiistoj [38]; terkulturisto en la tria mondo devas vivi per enspezo de 500 dolaroj jare [39]; ĉu vi aŭdis pri terkulturisto, kiu printempe semas siajn kampojn, sed aŭtune, kiam la greno maturiĝis, ne rikoltas ĝin [40]?
france:
cultivateur, agriculteur
germane:
Bauer, Feldarbeiter
pole:
rolnik
rumane:
fermier, agricultor

administraj notoj

brul~o: Mankas dua fontindiko.