*pens/i

*pensi

(x)
1.  
Formi, kunligi kaj volvi ideojn en la spirito: mi pensas, do mi ekzistas; li nur ripetas, kion aliaj pensis antaŭ ol li; malpia penso [1]; la pensmaniero de malvirtuloj [2]; [ili] ne pensas pri danĝero [3]; kiu multe babilas, pensas malmulte PrV ; ilia koro pensas pri perfortaĵo [4]; ŝi pensas pri kampo kaj aĉetas ĝin [5]; ŝerce dirite, cele pensite PrV ; ŝi estis ĉiam silenta kaj enpensa [6]. SUB:fantazii, imagi, mediti, kontempli, revi
2.  
Opinii: laŭ […] la inĝenieroj tiu ĉi fervojo estas konstruota en la daŭro de du jaroj, sed mi pensas, ke ĝi estos konstruata pli ol tri jarojn [7]; Volapük ne estis venkita de Esperanto, kiel multaj personoj pensas tute erare [8]; mi kredeble ne povos veni, ĉar mi pensas, ke mi mem havos hodiaŭ gastojn [9]; ĉiu, kiu ŝin vidis, povis pensi, ke li vidas la patrinon [10]; Eli pensis, ke ŝi estas ebria [11]; li pensis, ke ŝi estas publikulino, ĉar ŝi kovris sian vizaĝon [12]; mi pensis, ke eble mi mortos pro ŝi [13]; kion vi pensas pri mia projekto VdE ?
angle:
think
ĉeĥe:
domnívat se, myslet, myslit, mínit, zamýšlet
france:
penser
germane:
denken 1. nachdenken
hispane:
1. pensar 2. creer
hungare:
1. gondol, gondolkodik, gondolkozik 2. vél, vélekedik, tart (vél)
katalune:
1. pensar 2. creure
nederlande:
denken
portugale:
1. pensar
ruse:
1. мыслить 2. думать
slovake:
domnievať sa, myslieť, zamýšľať
volapuke:
tikön

penso Vikipedio

1.  
Tio, kion oni pensas en iu momento; rezulto de la ago pensi: parolo anĝela, sed penso pri ŝtelo PrV ; ĉiuj pensoj kaj intencoj de iliaj koroj estas nur malbono [14]; la pensoj de feliĉuloj [15]; li staris dum tridek sekundoj sen respondi, sed liaj pensoj ne estis atingeblaj [16]; la pensomondo de […] artistoj [17]. SUB:ideo, opinio, vidpunkto2
2.  
Pensado: la penso de la homa koro estas malbona jam de lia juneco [18]; boligi la kaldronon de l' ideoj en la kuirejo de la penso [19].
ĉeĥe:
myšlenka, nápad
france:
pensée
germane:
1. Gedanke 2. Denken
slovake:
myšlienka

pensado   Vikipedio

Kapablo pensi: mia scio estas bazita sur mia propra pensado [20]; leĝoj de pensado EE ; konscia pensado (vd introspekto) Marta ; tiu proceso de la homa moviĝado, pensado kaj sentado, kiu estas nomata vivo Marta ; eterna nokto sen pensado kaj sonĝado (morto) ŝin atendis [21].
ĉeĥe:
myšlení, přemýšlení
france:
noèse, pensée
germane:
Denken
hispane:
pensamiento
hungare:
gondolkodás
katalune:
pensa, pensament
nederlande:
het denken
ruse:
мышление
slovake:
myslenie

pensaĵo  

(malofte) Interaranĝo de pensoj1: elpensaĵo FK ; bedaŭrinde la fonto de la pensaĵo ne plu troviĝas en la reto [22]; la ideoj estas la atomoj de la pensaĵo, kaj la pensaĵo estas kombinaĵo de ideoj [23].
france:
noème, pensée
germane:
Gedanke
hispane:
idea, concepto
hungare:
gondolat
katalune:
idea, concepte
nederlande:
gedachte
portugale:
ideia
ruse:
мысль

pensema

Ema al pensado; videble pripensanta: vizaĝo pensema, honesta kaj milda Marta ; saĝa, modesta, pensema, studema, neniam laŭta, kvankam obstineta, li ĉiam evitis suferigi iun ajn VivZam ; lia rigardo estis pensema kaj revema [24]; Karlo estis tre pensema knabeto kaj jam havis siajn precizajn ideojn pri multaj aferoj [25].
24. Monato, Julian Modest: Nina kaj la knabo, 2008
25. E. Privat: Karlo, 1926
ĉeĥe:
přemýšlivý
france:
réfléchi
germane:
nachdenklich
slovake:
premýšľavý

pensero

Nekompleta elemento de penso, de rezono: mia menso forvagas, ke ĝi saltetas de pensero al pensero [26]; mi estis kaj mense kaj fizike tro elĉerpita […] kaj neniel povis ekhavi la ideon ke mi ordigu la disajn penserojn [27].
26. Internaciaj metaforoj / Pri aliaj lingvoj / Forumo
27. Okada H., trad. Konisi G.: Notoj pri la Delto, 1992
france:
élément de pensée
germane:
Gedankenfetzen

pensisto, pensulo   Vikipedio

Homo, kiu profunde pensas: la maljuna pensulo predikis amon, pacon, kaj studadon VivZam ; konstatoj de seriozaj pensuloj [28]; unu el la ĉefpensuloj de la dua duono de la dudeka jarcento [29]; lando de poetoj kaj pensuloj [30]; Gersom Scholem [estis] fama nemulte ortodoksa berlina jud-asimilita pensisto [31].
ĉeĥe:
mudrlant, přemýšlivý čl.
france:
penseur
germane:
Denker lando de poetoj kaj ~uloj: Land der Dichter und Denker
hispane:
pensador
hungare:
gondolkodó
katalune:
pensador
nederlande:
denker
ruse:
мыслитель
slovake:
premýšľavý človek

pensiga

Liveranta temon por pensi, inspiranta pensaĵojn: pensiga raporto [32]; la datreveno ne estu gaja afero, sed pensiga, solena ceremonio [33]; rakontaro sukcesa, leĝera, sed kelkfoje pensiga [34]; [li] trovis mian analizon tiel pripensiga, ke li tradukis ĝin [35].
ĉeĥe:
nutící k zamyšlení
france:
profond (qui inspire la réflexion), qui donne à penser
germane:
bedenkenswert, nachdenkenswert, zum Denken anregend
hispane:
profundo, que induce a reflexión
hungare:
elgondolkoztató
katalune:
profund, que indueix a reflexió
nederlande:
tot nadenken stemmend
ruse:
наводящий на размышление, заставляющий задуматься
slovake:
nútiaci k zamysleniu

pensigi  

(tr)
Inspiri, trudi, elvoki pensaĵon, ideon, supozon: tio pensigas nin pri la homo, kiu diris: „Ne aĉetu libron por Johano, ĉar li jam havas unu“ [36]; jam tre virineca, ĉar, dum ŝi mem ne pensis, ŝi pensigis la aliajn [37]; kaŝiteco povus pensigi, ke mi kaŝas min kontraŭ la batoj, aŭ ke mi hontas kaj timas konfesi publike miajn principojn [38]; li pensigis ilin, ke ili silentigis min, la ĉefmalamikon, por ĉiam [39]; tion ni faras por tio, ke la formo „okupis“ ne pensigu, ke mia okupiteco jam pasis [40].
36. F. R. Banham: Recenza relativeco, Nica Literatura Revuo, 3:4
37. trad. A. Nurak: Memorindaj diroj, Nica Literatura Revuo, 4:4
38. L. L. Zamenhof: [Kion Zamenhof ne povis diri en Ĝenevo], Nica Literatura Revuo, 4:6
39. H. A. Luyken: Pro Iŝtar, ĉapitro 16a
40. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, Respondo 48a, Oficiala Gazeto, 1913, p. 293
angle:
suggest
france:
évoquer, faire penser
germane:
zum Denken anregen, erinnern an
hispane:
hacer pensar
hungare:
meggondolkodtat, gondolkozásra késztet, sugall
katalune:
fer pensar
ruse:
внушить мысль, навести на мысль, надоумить, заставить думать

antaŭpensi

(tr)
Pripensi antaŭ la ago: antaŭpensita krimo; mi tute ne povis antaŭpensi ion similan [41]; natura lingvo […] estiĝas neantaŭpensite [42].
france:
élaborer (préméditer), préméditer
germane:
bedenken, durchdenken, vorher nachdenken
hispane:
planear (hacer un plan) antaŭ~ita: preconcebido
hungare:
előre elgondol, kitervel
katalune:
planejar antaŭ~ita: preconcebut
nederlande:
tevoren bedenken
ruse:
предумышлять, замыслить

antaŭpripensi

(tr)
Anticipe pripensi: vi lin venĝu, antaŭpripensanta FK ; mi povas bone kompreni, ke la sanktaj viroj, konfuzite de tia terura okazintaĵo, ne zorge antaŭpripensis tian deziresprimon [43].
france:
réfléchir d'avance
hispane:
reflexionar por adelantado
hungare:
előre megfontol
katalune:
reflexionar per endavant

*elpensi [44]  

(tr)
1.  
Krei per pensado ion novan: eĉ plej freneza imago ne povus elpensi ion similan; maŝinoj elpensitaj de specialistoj [45]; li elpensis la kartludadon Fab3 ; la aerostatoj estas jam elpensitaj [46]; la elpensinto de tiu supo [47]; li ne elpensis la filozofian ŝtonon PrV ; li pulvon ne elpensis (li ne estas tre inteligenta) PrV ; VD:eltrovi, inventi, malkovri
Rim.: Krom tiuj aprobaj sencoj, „elpensi“ ankaŭ povas havi la sencon de fantazii (aproban aŭ mallaŭdan):
2.  
Inventi fantazion, pretekston, mensogon ks: ili kaptiĝu per la artifikoj, kiujn ili elpensis [48]; ho, vi povas tuj elpensi ian fabelon [49]! deliranto aplikas propran logikon: tiun de raciecigo de fantazi[i]taj elpensoj [50]; klaĉuloj en najbara vilaĝo volonte donas detalojn, plejparte elpensitajn [51]; oni ne volis kredi min kaj trudis al mi konfesi pri mensogo, dum por mi estis ne elpensaĵoj, sed simpla vero [52]; Roman' antikva, aĵ' klasika, / Elstare dika, dika, dika ― / Sen elpensaĵo romantika, / Nur kun edifo kaj prudent' [53].
ĉeĥe:
vymyslet
france:
inventer li pulvon ne elpensis: il n'a pas inventé l'eau chaude el~aĵo: invention
germane:
ausdenken, erfinden el~aĵo: Ausgedachtes, Erfindung
hispane:
inventar, idear
hungare:
kitalál, kigondol
katalune:
inventar, idear
nederlande:
bedenken
portugale:
inventar el~aĵo: invenção
ruse:
выдумать el~aĵo: выдумка
slovake:
vymyslieť

enpensema, enpensiĝema  

Ema enpensiĝi, absorbiĝi en pensado: li […] gapis kun oblikve klinita kapo, kiel profunde enpensema kokido [54]; belo splende brilis en viaj okuloj ridantaj kaj elfuĝemaj, kaj vi, ĝojplena kaj enpensema, vin levis sur la sojlon de juneco [55]; kaŝa objekto de enpensiĝemaj romantikuloj [56]. VD:revema
54. Mo Yan, trad. Vejdo: Travidebla Ruĝa Rafano, 2012
55. Giacomo Leopardi: Al Silvia
56. Vikipedio, Blue in Green
france:
pensif
germane:
nachdenklich

enpensiĝi  

Esti absorbita en penso: ĉiu timas enpensiĝi serioze eĉ unu minuton pri la mokata ideo EE ; enpensiĝinte li sidis en sia malgranda ĉambro [57]; la gefianĉoj sidis […] tute enpensiĝinte [58]. VD:mediti
france:
se concentrer, méditer (réfléchir), réfléchir (méditer)
germane:
nachdenken, meditieren, in Gedanken versinken, in sich gehen
hispane:
embobarse, abstraerse
hungare:
gondolataiba mélyed, elgondolkodik
katalune:
embadalir-se, abstreure's
nederlande:
in gedachten verzinken
ruse:
задуматься

liberpensulo   Vikipedio

Ateismano: religie li estis liberpensulo, sed en la fino de sia vivo li aliĝis al la tutmonda Bahai-movado [59]; ceteran parton de ĉiu religio [li povus] rigardadi kiel morojn de lia gento, se li estas liberpensulo [60]; subtenantoj de la scienco kaj liberpensuloj asertas, ke la problemo devas esti rigardata el nure fizika vidpunkto [61]. VD:ateisto, framasono, intelektulo, klerulo, libertinismo
59. Privat Edmond: Aventuroj de pioniro, ĉapitro 51a, p. 116a
60. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Kion Zamenhof ne povis diri en Ĝenevo
61. Monato, Roberto Pigro: Ŝtonĵeto sen cenzuro, 2015
ĉeĥe:
volnomyšlenkář, čl. neuznávající dogmata
france:
libre-penseur (subst.)
germane:
Freigeist, Freidenker
hispane:
librepensador
hungare:
szabadgondolkodó
katalune:
lliurepensador
ruse:
свободомыслящий (сущ.)
slovake:
voľnomyšlienkar

postpenso

Penso venanta post la koncerna okazo, pli malfrue aŭ tro malfrue: verŝajne mi ne estos la sola, kiu trovos la postpensojn de la poeto ne nepre plibonigoj [62]; vi ne havas tempon por la postpenso [63].
france:
réflexion après coup

prempenso  

Obsedo: kvazaŭ posedita de ia prempenso [64].
ĉeĥe:
vtíravá myšlenka
france:
obsession
germane:
Besessenheit, Obsession
hispane:
obsesión
hungare:
rögeszme, kényszerképzet
katalune:
obsessió
nederlande:
obsessie
ruse:
навязчивая идея
slovake:
vtieravá myšlienka

*pripensi [65]  

(tr)
Uzi siajn spiritajn fortojn pri aparta temo por atingi juĝon aŭ decidon; profundigi sian penson pri farota ago: virtulo pripensas respondon [66]; li respondis sen pripenso [67]; niaj samideanoj havu okazon pripensi la aferon kaj eble esprimi ian utilan opinion [68]; ne pripensu malbonon kontraŭ via proksimulo [69]; pripensu malrapide kaj agu decide PrV ; tia grava afero postulis pripenson BdV ; nepripensita parolo [70].
VD:mediti
ĉeĥe:
promyslit, přemýšlet, rozvážit, usoudit, uvážit, zvážit
france:
considérer, réfléchir (à qc) nepri~ita: irréfléchi
germane:
durchdenken, überlegen, überdenken, darüber nachdenken nepri~ita: unüberlegt, unbedacht
hispane:
meditar, reflexionar
hungare:
meggondol, megfontol nepri~ita: meggondolatlan
katalune:
reflexionar, meditar, rumiar
nederlande:
overdenken nepri~ita: onbedachtzaam
ruse:
обдумать
slovake:
premyslieť, rozmyslieť, uvážiť

pripensema  

Momente aŭ karaktere inklina al pripenso, al konsiderado de demando: pripensema kaj prudenta homo [71]; vi estas facilanima knabo, […t]iel nepripensema [72]; kiam mi demandas al Marina, kion Saĥarov laŭ ŝi pensus pri la politika evoluo de la lastaj jaroj, ŝi silentiĝas kaj aspektas pripensema [73].
VD:meditema
71. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Kion la patro faras, estas ĉiam ĝusta
72. Frederiko Schiller, trad. L. L. Zamenhof: La rabistoj, Akto Tria
73. K. Kniivilä: Homoj de Putin, 2016
france:
pensif
germane:
bedacht, überlegt

pripensinda  

Kiun pripensi estas bone, profite: [tiu revo] restis por li ĉiam pripensinda: […] la ideo pri unu homa lingvo VivZam ; koncerne mia enua vivo, ĝi ne estis pripensinda [74]; jen kelkaj pripensindaj ideoj, kiujn mi proponas al diskuto de ĉiuj Lanti .
VD:interesa
74. D. Defo, trad. A. Krafft: Robinsono Kruso, 1908
france:
digne de considération
germane:
bedenkenswert, überlegenswert
hispane:
merecedor de atención
katalune:
mereixedor d'atenció

revpensi

(ntr)
Akcepti agrablan iluzion kiel veron kaj premison: [tiaj frazoj] ne priskribas la realon, sed preskribas ĝin laŭ meĥanismo, kiun angloj nomas wishful thinking ― revpensado [75].
75. J. Camacho: La liturgio de l' foiro, 1999
france:
s'illusionner, prendre ses désirs pour des réalités
germane:
Wunschdenken
hispane:
soñar despierto rev~ado: pensamiento desiderativo (que expresa deseo)
hungare:
ábrándozik, álmodozik
katalune:
somiar despert rev~ado: pensament desideratiu
ruse:
предаваться иллюзиям, строить иллюзии

senpripensa  

Aganta aŭ okazanta sen pripenso, sen plano, facilanime: de senpripensa rekomendo venas ploro kaj plendo PrV ; malserioza kaj senpripensa karaktero (frivola, vanta). kiam finiĝos viaj senpripensaj fieksperimentoj [76]?
ĉeĥe:
bezmyšlenkovitý, lehkovážný, nepředložený, nerozvážný, nerozvážný, ukvapený, zbrklý
france:
écervelé, étourdi senpri~a: irréfléchi
germane:
unbedacht, unüberlegt
hungare:
senpri~a: meggondolatlan
slovake:
nepremyslený, nerozmyslený, nerozvážny

administraj notoj

pri rev~i:
    Mi ne klare komprenas la sencdiferencon disde "iluziigi sin".
    [MB]
  
prem~o: Mankas dua fontindiko.
rev~i: Mankas dua fontindiko.