*kovr/i PV

*kovri

(tr)
1.
Tute surmeti per...:
a)
(iu) Garni ion per io, kion oni metas aŭ etendas sur ĝin: [li] alportis kovritan pladon [1]; kun klinita kapeto [sub] la lana tuko, per kiu ŝi sin kovris, ŝi eniris Marta ; mi bele kovris mian liton per multkoloraj teksaĵoj [2]; la lana ĉemizo estis superkovrita per refaldita blanktola kolumo [3]; la popolo eniradis en la korton […] kovritan per ŝtona planko [4]; li kovris la domon per traboj kaj tabuloj el cedroj [5]; [ŝi] kovris longan tablon kaj donis al ili grandan pladon da griaĵo [6]; tablo kovrita (per riĉaj pladoj) faras amikojn PrV . VD:drapiri, sterni, tapeti, envolvi, vesti, vindi
b)
(io) Garni ion, estante metita aŭ etendita sur ĝi: junko kovris mian kapon [7]; ŝiaj oraj haroj ekbrilis […] kaj kiel mantelo kovris ŝin tutan [8]; nigra lana tuko kovris ŝiajn harojn Marta ; pargeto kovrita de ŝvelmola tapiŝo Marta ; la tablo estis kovrita per blindige blanka tablotuko [9]. VD:tegi.
c)
(iu) Dismeti, disĵeti ion sur ion, laŭ pli malpli granda kvanto: pro la multo de siaj ĉevaloj li kovros vin per polvo [10]; [la] muroj estis kovritaj per portretoj [11]; la peco da pano […] estis kovrita de tavoleto da butero Marta ; ŝi kovradis ilin per kisoj [12]. VD:ŝuti.
d)
(io) Esti dismetita, disĵetita sur io, laŭ pli malpli granda kvanto: la ĉerizarboj estis plene kovritaj de sukaj nigraj, preskaŭ varmegaj ĉerizoj [13]; la erikejo estis kovrita de floranta eriko [14]; la lepro kovris lian tutan korpon [15]; la stratojn kovris dika tavolo da neĝo Marta ; la aero resonadis de […] siblantaj sagoj, kiuj elverŝiĝis super ŝi kiel ĉion ŝutkovranta hajlego [16]; vojon batitan herbo ne kovras PrV ; floroj kaj kronoj kovris la ĉerkon [17]; la akridoj […] kovros la supraĵon de la tero [18]; ebenaĵo […] kovrita de kreskaĵoj de la dezerto [19]; fingroj kovritaj de kaloj [20]; la montoj estis kovritaj de neĝo [21]; esprimo de mortiga ofendo kovris ŝian vizaĝon Marta ; [li estis] kovrita de malvarma ŝvito [22]; ŝi estas kovrita de honto kaj de malhonoro [23].
2.
Kaŝi per surmeto.
a)
(iu) Kaŝi metante sur ion: ŝi kovris al si per la manoj la orelojn BdV ; kovru al vi la okulojn per via […] manplato Marta ; paroli per vortoj kovritaj (subkomprenigantaj tion, kion oni ne volas klare esprimi; vd aludi) PrV . ŝi penis kovri sian eksciton BdV ; kiu kovras kulpon, tiu serĉas amikecon [24]; amo kovras ĉiujn pekojn [25]. VD:kamufli, ŝirmi, ŝtopi, vuali
b)
(io) Kaŝi metite sur io: nuboj kovris la ĉielon, fariĝis mallume [26]; la esprimon de ŝiaj okuloj oni ne povis vidi, ĉar ili estis kovritaj per okulvitroj Marta ; [ĉambro] kovrita de krepusko Marta ; (figure) miajn okulojn kovris la maltrankvilo pri la edzino [27]; nebuloj […] kovras la rigardon Ifigenio ; malĝoj’ kaŝita tamen ĉiam kovras mistere vian koron Ifigenio .
3.
Kompensi: necesis kovri la deficitojn el la kapitala konto EeP ; la pogranda profito ne povas kovri la koston KrM ; la ceteraj 10 % estis utiligataj por kovri la elspezojn EeP ; bedaŭro kaj ĉagreno ŝuldon ne kovras PrV ; ni devas nin demandi, […] ĉu la utilo de la ŝanĝo kovrus la malutilon [28].
4.
(figure) Enteni, inkluzivi, trakti: la respondantaj kolornomoj de diversaj lingvoj tipe ne kovras precize la saman „kampon“ aŭ parton de la spektro [29]; la tri verkoj „Sveda antologio“, „Sveda novelaro“ kaj „Sveda poemaro“ kovras grandan kaj varian terenon [30]; la ĉi-supra formulo fare de Ziko […] neniam kovris la tutan idean mem-difinon de la Esperantaj movado kaj komunumo [31].
1. Jakob Grimm, Wilhelm Grimm, trad. Kazimierz Bein: Elektitaj Fabeloj de Fratoj Grimm, Doktoro Ĉioscia
2. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 7:16
3. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Nokta ĉapo de fraŭlo
4. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, Ĉapitro VIII
5. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 6:9
6. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Malgranda Niko kaj granda Niko
7. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jona 2:5
8. Jakob Grimm, Wilhelm Grimm, trad. Kazimierz Bein: Elektitaj Fabeloj de Fratoj Grimm, Paŝtistino de anseroj apud puto
9. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Knabineto kun alumetoj
10. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeĥezkel 26:10
11. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, Ĉapitro IX
12. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Elfo de la rozo
13. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Historio de la jaro
14. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Historio el la dunoj
15. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Levidoj 13:13
16. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Filino de la marĉa reĝo
17. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Malnova strata lanterno
18. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Eliro 10:5
19. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XXIV
20. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro I
21. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Kupra porko
22. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Ĉapitro XII
23. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeremia 15:9
24. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 17:9
25. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 10:12
26. Jakob Grimm, Wilhelm Grimm, trad. Kazimierz Bein: Elektitaj Fabeloj de Fratoj Grimm, Fiŝkaptisto kaj lia edzino
27. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Ĉapitro XI
28. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 4. Vortaroj
29. John Wells: Lingvistikaj aspektoj de Esperanto, UEA, 1989. P. 65.
30. Marjorie Boulton: Ne nur leteroj de plumamikoj, 1984
31. Jouko Lindstedt: La justa solvo, La Ondo de Esperanto, 2001:1
afrikanse:
dekking
albane:
mbuluar
amhare:
ሽፋን
angle:
cover, bedeck paroli per vortoj ~itaj: speak guardedly
arabe:
غطاء
armene:
կազմ
azerbajĝane:
qapaq
beloruse:
накрываць, закрываць, пакрываць, укрываць
bengale:
কভার
birme:
အဖုံး
ĉeĥe:
krýt, přikrýt, zakrývat, zaplňovat
dane:
dæksel
estone:
kate
filipine:
pabalat
france:
couvrir paroli per vortoj ~itaj: parler à mots couverts
galege:
cuberta
germane:
abdecken, zudecken, bedecken, verdecken, verhüllen, überziehen 3. decken (Kosten) paroli per vortoj ~itaj: ein Blatt vor den Mund nehmen, durch die Blume sprechen
guĝarate:
કવર
hinde:
कवर
hispane:
cubrir
hungare:
fed, lefed, takar, betakar, borít, beborít
irlande:
chlúdach
islande:
kápa
japane:
カバー
jave:
tutup
jide:
דעקן
jorube:
ideri
kanare:
ಕವರ್
kartvele:
საფარი
katalune:
cobrir
kazaĥe:
қақпақ
kimre:
clawr
kirgize:
жабуу
kmere:
គម្រប
koree:
덮개
korsike:
cupertine, iamme
kose:
isiciko
kroate:
poklopac
kurde:
lihêv
latve:
vāks
laŭe:
ການປົກຫຸ້ມຂອງ
litove:
dangtis
makedone:
покритие
malagase:
fonony
malaje:
perlindungan
malajalame:
മൂടി
malte:
kopertura
marate:
कव्हर
mongole:
хамгаалах
nepale:
आवरण
okcidentfrise:
cover
panĝabe:
ਦੇ ਕਵਰ
paŝtue:
پوښ
pole:
zakrywać, przykrywać, obłożyć, okrywać, kryć, pokryć
portugale:
cobrir
ruande:
igifuniko
rumane:
acoperi, inveli, disimula
ruse:
закрыть, накрыть, покрыть, укрыть
samoe:
ufi
sinde:
ڪپڙا
sinhale:
ආවරණය
skotgaele:
còmhdach
slovake:
pokrývať, prikryť, prikryť, zahaliť, zakryť
slovene:
pokrov
somale:
dabool
ŝone:
pabutiro
sote:
sekoahelo
sunde:
tutup
taĝike:
Сарпӯши
taje:
ปก
tamile:
கவர்
tatare:
каплау
telugue:
కవర్
tibete:
ཁེབས་གཅོད་རྒྱག་
ukraine:
кришка
urdue:
کور
uzbeke:
qoplama
vjetname:
bìa
zulue:
embesa

kovro

1.
Io, kio kovras: sur la neĝa kovro brilis grandaj diamantoj [32]; ĝi estas lia sola kovro, ĝi estas la vesto por lia korpo [33]; dekkelke da libroj, kies diverskoloraj kovroj (vd bindaĵo) vidiĝis malantaŭ la klaraj vitroj Marta ; [ŝi] paŝadis per malpeza piedo sur lanuga herbokovro Marta ; faru tapiŝojn el kapra lano kiel kovron super la tabernaklo [34]; sub ombroriĉaj arboj ĝi kuŝas, sub kovro de kanoj kaj en ŝlimo [35]; ŝi faras al si kovrojn: delikata tolo kaj purpuro estas ŝiaj vestoj [36]; ŝi vidis pentritajn virojn sur la muro […], kun longaj kapkovroj sur siaj kapoj [37]; ŝi […] havis nenian alian kovron sur si krom siaj longaj nigraj haroj [38]; la ĉirkaŭkovro de mumio [39]; SPO kovro estas movo de defendo permesanta protekti sin de atako (bato) per lokigado de armilo aŭ de parto de la korpo [40]. VD:tavolo, tego, tegmento, sternaĵo, vesto.
2.
MAT[41] (de aro E) Familio de subaroj, kies kunaĵo inkluzivas E. SUB:dispartigo;VD:kvazaŭkompakta.
angle:
1. cover, covering
ĉeĥe:
kryt, pokrytí, pokrývka, příkrov
france:
1. couverture (ce qui couvre, ce dont on se couvre), couvert (des arbres) 2. recouvrement (math.)
germane:
1. Bedeckung, Decke, Deckung, Überzug 2. Überdeckung
hungare:
1. takarás, fedés 2. fedés
katalune:
1. coberta
pole:
1. pokrycie 2. pokrycie (zbioru zbiorami)
rumane:
pătură, acoperire, valtrap
ruse:
1. покрытие, покров, убор 2. покрытие (покрывающее семейство)
slovake:
kryt, pokrývka, príkrov

kovraĵo

Objekto aŭ substanco, kiu kovras: ŝiaj haroj estas donitaj al ŝi kiel kovraĵo [42]; ili […] tiris peceton de ĉifona kurteno sur sin kiel kovraĵeton [43]; en ĉiuj salonoj kaj koridoroj estis sternitaj drapaj kovraĵoj, por ke oni ne aŭdu la paŝojn [44]; neprofundaj tranĉeoj, kun plata kovraĵo Metrop ; arde varmegaj vaportuboj, kies protektkovraĵoj jam delonge […] deŝiriĝis MortulŜip ; ho Ateno! […] – forprenu la kovraĵon, per kiu Eroso kovris la okulojn de ĉi tiu knabo – aŭ li rompos al si la kapon kontraŭ kolono en la templo de Venuso QuV ; li kovris sin per plumkovraĵo, kiu obee sekvis la formon de la korpo, kaj la kapo ripozis sur pluraj dikaj plumkusenoj KKr ; li vane knedis kaj tordadis la restantajn litkovraĵojn, la kuseno jam delonge malaperis sub la lito KKr . SIN:kovroVD:blendo, kiraso, protekto, ŝelo1, ŝirmilo1
beloruse:
пакрыцьцё
hungare:
burkolat, fedőréteg, takaróréteg
pole:
nakrycie, okrycie, powłoka, przykrywka
rumane:
care acoperă, acoperire, capac
ruse:
покрытие, покров, убор

*kovrilo

Ĉio, kion oni uzas por kovri ion ajn, kaj precipe:
a)
Movebla parto, kiun oni metas aŭ mallevas sur malfermaĵon de vazo, kesto, kofro ktp, por ĝin fermi: kia la poto, tia la kovrilo PrV ; ĉiu nefermita vazo, sur kiu ne estas kovrilo kun ŝnureto, estas malpura [45]; kovriloj por poŝhorloĝoj Marta ; en tiu momento oni forportis la ĉerkon […], kaj oni albatis la kovrilon [46]; la fortepianon oni malfermis, la interna flanko de la kovrilo estis ornamita per pejzaĝo [47]; la vilaĝano levis iomete la kovrilon (de la kesto) kaj enrigardis [48]; subite desaltis la kovrilo de la flartabakujo [49].
b)
Protekta dika teksaĵo aŭ ledaĵo: la sekvantan tagon li prenis la litkovrilon, kaj trempis ĝin en akvo kaj etendis ĝin sur lia vizaĝo, kaj li mortis [50]; eniris malriĉa maljuna homo, kiu estis envolvita en granda ĉevalkovrilo [51]; li portis […] specon de kovrilo sur la dorso kaj brusto [52]; li portis duonbotojn, rigidan kolkovrilon kaj pudritan perukon [53]; vi devas nur bone prepari mian liton kaj bati tiel la plumkovrilon, ke la plumoj flugu [54]; ŝia edzo [ne] povosciis etendi siajn piedojn konforme al la litkovrilo [55]; la neĝa nubo pretigos al vi molan liton, ĝi metos tutan litotukon, molan litkovrilon ĉirkaŭ viajn piedojn [56]; puf-seĝoj […] kun bluaj atlasaj kovriloj FK ; defleksinte pordkovrilon, tremante […] eniris brunvizaĝa sklavo FK . VD:tapiŝo.
c)
TIP Antaŭa kaj malantaŭa plato de bindaĵo: avineto havas preĝolibron kun dikaj arĝentaj kovriloj [57]; la patro […] mallevis la rigardon kaj tamburetis per la fingropintoj sur la kovrilo de la libro InfanTorent2 ; en 1887 Zamenhof aperigis en Varsovio 28-paĝan, grizkovrilan libreton, la Unua Libro por Rusoj EeP .
d)
ARKI Panelo, kiu estas adaptita ekstere aŭ interne kaj povas malfermiĝi kontraŭ la fenestro1; ŝutro: la fenestrokovriloj estis fermitaj, tamen tra ili briletis lumo [58]; ni devas fermi la fenestrajn kovrilojn, por ke la suno ne enlumu [59]; bela dometo kun ses frontaj fenestroj […] kun verdaj gajaspektaj fenestrokovriloj Marta .
e)
(figure) Ĉio, kio kovras reale aŭ metafore: peza neĝa kovrilo kuŝis sur la verdaj kampoj [60]; la krepusko jam komencis sterni sian kovrilon IK ; mia koro estas maltrankvila, kvazaŭ mi havus kovrilon sur la okuloj [61]; iam defalos la kovrilo de viaj okuloj [62]; mi neniam kovrilon (ŝirmilon, pretekston) faris el la pastra rajto Ifigenio .
Rim.: Kovro kaj kovraĵo estas pli ĝeneralaj ol kovrilo, kiu montras apartan ilon aŭ rimedon por difinita celo kaj kiun oni kutime povas depreni kaj remeti laŭbezone.
angle:
1.a (pot) lid 1.b (bed) cover, blanket, counterpane 1.c (book) cover 1.d (window) shutter
beloruse:
покрыўка
ĉeĥe:
desky knihy, kryt, poklop, pokrývka
france:
1.a couvercle 1.b couverture (literie) 1.c couverture (de livre) 1.d volet (de fenêtre)
germane:
Abdeckung 1.a Deckel 1.b Decke, Bettdecke 1.c Einband, Umschlag 1.d Laden, Fensterladen
hispane:
1.a tapa, cubierta 1.b manta, colcha, cobertor 1.c portada, cubierta
hungare:
1.a fedél 1.b takaró, ágytakaró 1.c borítólap, könyvborító 1.d ablaktábla, spaletta
katalune:
1.a tapa, coberta 1.b manta 1.c tapes (d'un llibre), coberta
pole:
wieko, okładka, pokrowiec, poszwa, pokrywka
rumane:
capac, înveliș, copertină de duvet, caz, pătură, fețe de pernă
ruse:
покрытие 1.a крышка 1.b покрывало, одеяло 1.c обложка 1.d ставень 1.e пелена, покрывало, прикрытие
slovake:
deka, pokrývka, prikrývka, veko, vrchnák
tibete:
ཕོ་ཁེབ་

ĉirkaŭkovri

Envolve kovri: li disŝiris siajn vestojn kaj ĉirkaŭkovris sin per sako [63]; la kaptitan fiŝon ili tuj ĉirkaŭkovras per malseka argilo kaj kaŝas ĝin en glaciejo FK ; ŝi malfermis malgrandan ligpakaĵon, elprenis el ĝi ian objekton, ĉirkaŭkovris ĝin per la tuko kaj eliris Marta ; vi fariĝos pala kaj malvarma, ĝis via haŭto ĉirkaŭkovros nur skeleton [64]; unu el la potencaj reĝoj de la malproksima antikveco, ĉirkaŭita de granda lukso, kuŝas en mumia ĉirkaŭkovro [65]; tiam defalis la rana ĉirkaŭkovro, ŝi estis la juna belulino [66].
angle:
envelop, wrap up
beloruse:
агарнуць, ухутаць
france:
envelopper, emmailloter
germane:
einwickeln, umwickeln
hispane:
recubrir
hungare:
bebugyolál, beburkol, begöngyöl
katalune:
recobrir
pole:
owijać, zawijać
rumane:
înfășura, împacheta
ruse:
закутать, укутать

*malkovri

(tr)
1.
Malgarni ion de tio, kio ĝin kovris: li levis la ĉapelon kaj malkovris belan frunton kun profunda sulko inter la brovoj IK ; li malkovris la manon, ke la serpento tie mordu FK ; ĉu vi kovros ĝin tie ĉi sub malkovrita ĉielo, kiel mi ordonis […] BdV ? Mi admiras la naturon, / Se ĝis super la genuo / Ĝi malkovras belan kruron [67]; foriĝis antaŭ ili unu ŝtono de la planko, malkovrante truon, tra kiu ili malsupreniris [68]; la akvo tre malleviĝis kaj malkovris ĉiutage novajn terajn pecojn [69]; kaj la reĝo Nebukadnecar sendis al la satrapoj […], ke ili venu al la solena malkovro de la statuo [70].
2.
Malkaŝi, konigi ion kaŝitan: ĉu […] la dioj ordonas al mi malkovri mian animon FK ? Allah […] nur al la kredantoj, per la buŝo de la profeto, malkovris la misterojn (revelacii) FK ; [li] havis bonan influon sur la ĉagrenon de la kliento kaj inklinigis lin esti malkovrita kaj pli parolema BdV ; La plano de l’ junulo malkovriĝas, / Kaj per kruela morto nun la reĝo / La atencinton punas Ifigenio ; ĉio malkovriĝis! malbenita lakeo IK ! malkovri antaŭ iu sian koron PrV .
3.
Fine trovi ion kaŝitan aŭ nekonatan: malkovri, kiu estas la pseŭdonima aŭtoro DL ; mi demandis, esperante iom malkovri la sekreton FK ; oni devas ankaŭ esplori la internon de Labirinto kaj malkovri, tra kie eniris [li] [71]; ŝin observis de nuko ĝis kalkanoj kun tiu atento speciala al kuracisto, kiam li studas la simptomojn de la malsano, kiun li penas malkovri ChL ; kie Viktoro vidis nur vantecan kontentiĝon, la markizo malkovris alian senton KPr .
4.
Esti la unua, kiu ekvidas aŭ ektrovas ion ĝis tiam nekonata: ni estis en la templo kvin, laborantaj por malkovri la misterojn de la naturo [72]; Kristoforo Kolumbo [postulis ke] li estos farita vicreĝo de la nove malkovrotaj landoj FK ; oni nomas ĝin Przewalskii laŭ la nomo de ĝia rusa malkovrinto [73]; kajero [pri] malkovro de planedoj ekstere de nia sunsistemo kaj evoluo de la steloj [74]. VD:elpensi, eltrovi, inventi.
angle:
1. unveil, bare 2. reveal 3. uncover, unmask 4. discover
beloruse:
адкрываць
ĉeĥe:
objevit, odhalit, odkrýt
france:
4. découvrir, révéler
germane:
aufdecken 1. enthüllen, entblößen, abdecken 2. verraten (Geheimnis), (sich) erklären, (sich) öffnen 3. herausfinden 4. entdecken
hispane:
descubrir
hungare:
1. felfed, kitakar 2. felfed, kitár 3. felfedez, megtalál 4. talál, felfedez
katalune:
descobrir
pole:
odkryć, odsłaniać, wyjawiać, wykrywać
portugale:
descobrir
rumane:
descoperi, dezvălui, detecta
ruse:
открыть, открывать
slovake:
objaviť, odhaliť, odkryť
tibete:
རྙེད་པ་

administraj notoj