*person/o
*persono
- 1.
-
Homa individuo konsiderata kiel
konscia, respondeca kaj havanta devojn kaj rajtojn:
ĉiu amas ordinare personon, kiu estas simila al
li
[1];
oni vivas ne kun mono sed kun persono
PrV
;
konsideri personojn ĉe juĝado estas ne bone
[2];
ne batas bastono sen persono
PrV
;
en la domo estas tro malmulte da personoj por tuta ŝafido
[3];
kiam ŝi venos, ŝi prezentos sin kiel alian personon
[4];
vi prave parolas kaj instruas, kaj ne akceptas ies personon
(personecon), sed instruas laŭ vero
[5];
li estis persono tre prudenta
[6];
la gardisto plene transiris en la personon kaj pensmanieron de la leŭtenanto
[7];
altrangaj personoj
[8];
se ili volis miksi mian personon en tiel malpuran aferon […],
ili estas friponoj, de kiuj mi devas min gardi
[9];
la personoj, kiuj ne komprenas la uzadon de la
artikolo […]
[10].
historiaj personoj
Rim.: Kontraste al „homo“, „persono“ akcentas la identecon, individuan karakteron, rolon kaj rangon en la socio. Alivorte, persono estas la bildo, kiun havas la ekstera socio pri iu homo. - 2.
-
Imagita rolanto de rakonto, romano, teatraĵo, filmo
aŭ alia verko fikcia:
personoj:
Anton Antonoviĉ Skvoznik-Dmuĥanonskij, urbestro,
Anna Andrejevna, lia edzino […]
Revizoro
;
mia unua heroo estis Brunĉjo Urso,
ĉefpersono
de ilustrita felietono por infanoj, kiu aperas ĉiuvespere
en la gazeto
[11];
romanpersono.
figuro1
- 3.
Hipostazo: unu sola Dio en tri personoj; en Kristo kunekzistas du personoj distingitaj, unu homa alia dia [12]; la Sankta Triunuo ja estas unu dio, kvankam tri personoj apartenas al ĝi [13].
- 4.
Konjugacia aŭ pronoma formo servanta por distingi la personon, kiu parolas, tiun, al kiu oni parolas, kaj tiun, pri kiu oni parolas: „mi“ estas la pronomo de la unua persono; „ci“ signifas la duan personon de l’ ununombro [14].
1.
L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 13
2. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 24:23
3. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Eliro 12:4
4. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 14:5
5. La Nova Testamento, Luko 20:21
6. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Elinjo-fingreto
7. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Galoŝoj de feliĉo
8. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, La najtingalo
9. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XII
10. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 27
11. W. F. Hermans: La elektrilo de Wimshurst
12. Vikipedio, Hipostazo (filozofio)
13. Vikipedio, Dio
14. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 8. Personaj pronomoj
2. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 24:23
3. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Eliro 12:4
4. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, I. Reĝoj 14:5
5. La Nova Testamento, Luko 20:21
6. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Elinjo-fingreto
7. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Galoŝoj de feliĉo
8. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, La najtingalo
9. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XII
10. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 27
11. W. F. Hermans: La elektrilo de Wimshurst
12. Vikipedio, Hipostazo (filozofio)
13. Vikipedio, Dio
14. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 8. Personaj pronomoj
- afrikanse:
- persoon
- albane:
- person
- amhare:
- ሰው
- angle:
- person 2. character
- arabe:
- شخص
- armene:
- մարդ
- azerbajĝane:
- şəxs
- beloruse:
- 1. пэрсона, асоба 4. асоба
- bengale:
- ব্যক্তি
- birme:
- လူ
- bosne:
- osoba
- ĉeĥe:
- osoba, osobnost, persona, postava
- dane:
- person,
- estone:
- inimene
- eŭske:
- pertsona
- filipine:
- tao
- france:
- personne
- galege:
- persoa
- germane:
- 1. Person 2. fiktive Person 4. Person
- guĝarate:
- વ્યક્તિ
- haitie:
- moun
- haŭse:
- mutum
- hinde:
- व्यक्ति
- hispane:
- persona
- hungare:
- személy
- igbe:
- onye
- irlande:
- duine
- islande:
- maður
- japane:
- 人
- jave:
- wong
- jide:
- מענטש
- jorube:
- eniyan
- kanare:
- ವ್ಯಕ್ತಿ
- kartvele:
- პირი
- kazaĥe:
- адам
- kirgize:
- адам
- kmere:
- មនុស្សម្នាក់
- koree:
- 사람
- korsike:
- persona
- kose:
- umntu
- kroate:
- osoba
- kurde:
- şexs
- latine:
- aliquis
- latve:
- persona
- laŭe:
- ບຸກຄົນ
- litove:
- asmuo
- makedone:
- лице
- malagase:
- olona
- malaje:
- orang
- malajalame:
- വ്യക്തി
- malnovgreke:
- 3. πρόσωπον
- malte:
- persuna
- maorie:
- tangata
- marate:
- व्यक्ती
- monge:
- tus neeg
- mongole:
- хүн
- nederlande:
- persoon
- nepale:
- व्यक्ति
- njanĝe:
- munthu
- okcidentfrise:
- persoan
- panĝabe:
- ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ
- paŝtue:
- شخص
- perse:
- شخص
- pole:
- osoba 1. osoba ĉef~o: osoba, bohater (np. książki). 3. hipostaza
- portugale:
- pessoa 1. pessoa ĉef~o: personagem. 3. hipóstase 4. hipóstase
- ruande:
- umuntu
- rumane:
- persoana 1. persoana ĉef~o: persoana.
- ruse:
- 1. лицо(особа), особа, персона ĉef~o: главный герой. 2. персонаж 3. лицо (Св. Троицы) 4. лицо (глагола)
- samoe:
- tagata
- sinde:
- ماڻهو
- sinhale:
- පුද්ගලයා
- skotgaele:
- neach
- slovake:
- osobnosť, zjav
- slovene:
- oseba
- somale:
- qof
- ŝone:
- munhu
- sote:
- motho
- sunde:
- jelema
- svahile:
- mtu
- taĝike:
- одам
- taje:
- คน
- tamile:
- நபர்
- tatare:
- кеше
- telugue:
- వ్యక్తి
- tibete:
- མི་
- tokipone:
- jan
- turke:
- kişi
- ukraine:
- людина
- urdue:
- شخص
- uzbeke:
- shaxs
- vjetname:
- người
- zulue:
- umuntu
*persona [15]
- 1.
-
Propra al persono; rilata al difinita persono kaj ne al aliaj:
persona opinio, aludo;
ĉion rigardi tra sia persona vitro
PrV
;
estante nun tre okupita por iom rebonigi mian
personan situacion Z
;
ĝi donas al la afero kvazaŭ personan karakteron
[16];
kelkaj […] rigardas ĝin de punkto de vidado pure persona
[17];
la obeado al la personaj gustoj en tiel komuna afero, kiel la nia, estas tre malutila
[18];
pri la situacio en tiuj landoj mi nenion povas diri pro manko de persona sperto
[19];
li prezentas personan perspektivon pri la situacio en sia krizoplena lando
[20].
individua, propra.
Rim.: Individua kontrastas kun kolektiva. Persona kontrastas kun anonima, neoriginala, ĉiesa. - 2.
Rilata al persono4: pronomoj personaj: mi, vi, li, ŝi, ĝi (pri objekto aŭ besto), si, ni, vi, ili, oni FK .
15.
L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Universala Vortaro,
person'a
16. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Oka Kongreso Esperantista en Krakow en la 11a de aŭgusto 1912
17. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 3. Etimologio
18. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 3. Etimologio
19. Monato, Donald Broadribb: Malvarma milito kaj la orienta bloko
20. Monato, Useni Kalumbi: Paco revenu ...
16. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Oka Kongreso Esperantista en Krakow en la 11a de aŭgusto 1912
17. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 3. Etimologio
18. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, 3. Etimologio
19. Monato, Donald Broadribb: Malvarma milito kaj la orienta bloko
20. Monato, Useni Kalumbi: Paco revenu ...
- angle:
- 1. personal
- beloruse:
- 1. пэрсанальны, асабісты, асабовы
- france:
- personnel (adj.)
- germane:
- 1. persönlich 2. Personalpronomen
- hispane:
- 1. personal
- hungare:
- 1. személyi, személyes, peszonál- 2. személyes névmás
- nederlande:
- 1. persoonlijk (bn.) 2. persoonlijk voornaamwoord
- perse:
- 1. شخصی
- pole:
- 1. osobisty
- rumane:
- 1. personale
- ruse:
- 1. личный, персональный
- tibete:
- སྒེར་
- tokipone:
- 1. jan
- turke:
- 1. şahsi, kişisel, özel
- ukraine:
- особистий, власний, індивідуальний, персональний, особовий
persone
-
Per sia propra persono:
persone viziti iun;
mi konas lin persone;
vi persone iru meze de ili
[21];
la studento eniris tra la malantaŭa pordo, por persone aĉeti
por si sian kandelon kaj fromaĝon, li havis neniun por sendi,
kaj tial li iris mem
[22];
mi devis trovi la posedanton, persone paroli kun li
IK
;
mia lingvo mi nomas tiun lingvon, kiun mi persone plej bone scias kaj plej volonte uzas
[23];
la gratuloj apartenas kompreneble ne al mi persone, sed al la tuta batalantaro Esperantista,
kaj mi estas nur la centra punkto
[24].
mem
21.
trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, II. Samuel 17:11
22. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Koboldo ĉe la butikisto
23. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Kion Zamenhof ne povis diri en Ĝenevo.
24. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Tria Kongreso Esperantista en Cambridge en la 12a de aŭgusto 1907
22. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, Koboldo ĉe la butikisto
23. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Kion Zamenhof ne povis diri en Ĝenevo.
24. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Tria Kongreso Esperantista en Cambridge en la 12a de aŭgusto 1907
- angle:
- personally
- beloruse:
- пэрсанальна, асабіста, асабова
- ĉeĥe:
- osobně
- france:
- personnellement
- germane:
- persönlich
- hungare:
- személyesen
- nederlande:
- persoonlijk (bw.)
- perse:
- شخصاً
- pole:
- osobiście
- rumane:
- persoana
- ruse:
- лично
- slovake:
- osobne
- turke:
- şahsen, şahsi olarak
Persone
- germane:
- persönlich, höchstselbst
- ukraine:
- особисто, персонально
personaĵo
- 1.
- Individua trajto, apartaĵo kiu povas servi por rekoni aŭ karakterizi iun ― en legitimilo, serĉa ordono, en biografia priskribo ktp: la polico diskonigis la personaĵojn de la bandito: alta, blonda, proksimume 30-jara, kun cikatro sur la dekstra vango; „mi postulas restituon de miaj normalaj personaĵoj“, subite stertoris kaj ekgruntis la eksporko [27].
- 2.
- (evitinde) Persono2; animita objekto kun trajtoj de persono: la plej juna filino de la islama profeto Mohamedo, respektata personaĵo en islamo [28]; la Maskita Kukumo estas bildstria personaĵo kreita de Mandryka [29].
- angle:
- ~aĵoj: signalement. 1. personal trait
- france:
- ~aĵoj: caractéristique personnelle, signe distinctif.
- germane:
- ~aĵoj: Personenbeschreibung. 1. Merkmal
- pole:
- ~aĵoj: dane osobowe. 1. cechy osobiste
- rumane:
- ~aĵoj: datele personale. 1. caracteristicile personale
- ruse:
- ~aĵoj: особые приметы, личные данные. 1. особая примета, характерная черта
personaro
-
Aro de personoj:
[Volapuko] devis konstante dependi de la decidoj de
unu persono
aŭ de facile inter si malpaconta personaro
[30].
- a)
PIV1 Tuto de la personoj servantaj aŭ oficantaj en iu entrepreno: fuĝis el la restoracio ĉiuj klientoj kaj la tuta personaro [31]; danki al la tuta personaro, kiu vivigas la magazinon, danki al la abonantoj kaj legantoj, kiuj ebligas al ĝi daŭri [32]; pluraj ŝtatoj promesis apogi ĝin per mono kaj materialo – ne tiom per personaro aŭ tekniko [33]; ĝenas la atestoj de la homhelpa personaro de kiu oni atendis ke ili estu, kiel la tri simietoj, blindaj, surdaj kaj mutaj [34].
- b)
PIV1 Tuto de la personoj ludantaj en iu teatraĵo, filmo: mi estas feliĉa direktoro, mia personaro ne rezonas, la publiko ankaŭ ne [35].
dungitaro, etato 2
30.
L. L. Zamenhof: Paroloj, Malferma parolado de la 7-a UK en Antwerpen
(1911-08-21)
31. Mihail Bulgakov, trad. Sergio Pokrovskij: La majstro kaj Margarita, Epilogo
32. Monato, Claude Piron: Funkcio kreas organon
33. Monato, Garvan Makaj: Vojaĝo unudirekta
34. M. Lemoine, trad. V. Lutermano: Centrameriko, 1980-aj jaroj, le Monde diplomatique, 2008-09
35. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Pupludisto
31. Mihail Bulgakov, trad. Sergio Pokrovskij: La majstro kaj Margarita, Epilogo
32. Monato, Claude Piron: Funkcio kreas organon
33. Monato, Garvan Makaj: Vojaĝo unudirekta
34. M. Lemoine, trad. V. Lutermano: Centrameriko, 1980-aj jaroj, le Monde diplomatique, 2008-09
35. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Pupludisto
- ĉeĥe:
- osobní zájmeno
- france:
- groupe de personnes homhelpa ~aro: personnel humanitaire. 1.a personnel (ensemble des employés), effectif (ensemble des employés) 1.b casting, distribution (ensembles des interprètes)
- germane:
- Personal
- nederlande:
- groep personen
- pole:
- kadra, obsada, personel homhelpa ~aro: wolontariat. 1.b obsada
- rumane:
- dotare
- slovake:
- osadenstvo, personál
- ukraine:
- персонал, особовий склад, склад діючих осіб, діючі особи
personeco
Tio, kio konsistigas la personon; propra kaj memstara ecaro: tiu lernanto havas jam karakterizan personecon; la memoro estas nepra kondiĉo de la personeco; impresanta estis lia personeco, modesta pri si mem, sed obstina pri la celo VivZam ; estas tre dezirinde, ke la senpersoneco kaj memstareco de nia afero ĉiam pli kaj pli fortiĝu [36]; edukado celu plenan disvolvon de la homa personeco [37]; la ĉefa merito de granda romanisto estas la potenco krei personecojn, kaj Becky Sharp, la protagonistino de la romano, estas inter la plej superaj kreaĵoj de la angla literaturo [38].
36.
L.L. Zamenhof: Lingvo Internacia
37. Monato, Ipfelkofer Jomo: Per edukado por edukado
38. Monato, W. H. Simcock: Esti homa kaj literaturema
37. Monato, Ipfelkofer Jomo: Per edukado por edukado
38. Monato, W. H. Simcock: Esti homa kaj literaturema
- angle:
- personality
- beloruse:
- асоба, асабістасьць, асабовасьць
- ĉeĥe:
- osobitost
- france:
- personnalité
- germane:
- Persönlichkeit
- hispane:
- personalidad
- hungare:
- személyiség
- nederlande:
- persoonlijkheid
- perse:
- شخصیت
- pole:
- osobowość
- rumane:
- personalitate
- ruse:
- личность
- slovake:
- osobnosť
- tibete:
- གཤིས་ཀ་
- turke:
- kişilik, şahsiyet
- ukraine:
- особистість
personigo
- 1.
Speco de tropo, stilfiguro prezentanta abstraktan nocion aŭ senvivan fenomenon kiel vivan estaĵon, aŭ atribuanta al ili ecojn aŭ konduton de vivulo: kutime odorigas la frazon […] personigo de objektoj ([…] lampo palpebrumis sur la tablo, la motoro singultis ktp.) [39]; la dioj estis […] personigoj, metaforoj de homaj kvalitoj, kaj pozitivaj kaj negativaj, pri kiuj la respekto, la adoro ŝuldata laŭas la gravecon de tiuj kvalitoj en la homa vivo: milito, fekundo, lojalo, sekuro, sano, gastamo kaj cetere [40]; en la komenco ekzistis du uloj, la (laŭsupoze) personigo de Bono, nomita Ormuzdo, kiu loĝas sur la luno, kaj la (laŭsupoze) personigo de Malbono, nomita Arimano [41]; A. Tolstoj […] neordinare uzas personigon: „La historio estis spronita, la historio ekgalopis, kaj sub ĝiaj oraj hufoj ektintis la kranioj de la stultuloj“ [42].
alegorio
prozopopeo
- 2.
-
Adaptado de io al la personaj apartaĵoj de individuo, persono:
personigo de reklamaj trudleteroj;
personigo de la agordoj en retumilo.
39.
M. Malovec: Gramatiko de Esperanto, Ĉap. 9a
40. Monato, David Kelso: Kompreno en kunteksto ...
41. Monato, Donald Broadribb: Socipolitika satiro
42. J. Muraŝkovskij kaj I. Muraŝkovska: Kien fluas roj' Castalie?, Literatura Skatolo/Survoje
40. Monato, David Kelso: Kompreno en kunteksto ...
41. Monato, Donald Broadribb: Socipolitika satiro
42. J. Muraŝkovskij kaj I. Muraŝkovska: Kien fluas roj' Castalie?, Literatura Skatolo/Survoje
- angle:
- 1. personification 2. personalization
- ĉeĥe:
- personifikace
- france:
- 1. prosopopée, personnification
- germane:
- Personifizierung 1. Prosopopöie
- hungare:
- 1. megszemélyesítés
- nederlande:
- 1. prosopopeia, personificatie
- perse:
- 1. شخصنمایی، انساننمایی، تشخیص (استعاره)
- pole:
- 1. uosobienie, personifikacja 2. personalizacja
- portugale:
- 1. prosopopéia
- rumane:
- 1. întruchiparea 2. personalizare
- ruse:
- 1. прозопопея, олицетворение, персонификация 2. индивидуализация
- slovake:
- personifikácia
- ukraine:
- персоніфікація, уособлення, втілення
fizika personoPIV2
- beloruse:
- фізычная асоба
- ĉeĥe:
- fyzická osoba
- slovake:
- fyzická osoba
jura persono
En civila juro: organizaĵo, entrepreno aŭ alia homgrupo posedanta civiljurajn rajtojn kaj devojn, simile al natura persono: LEJL havas rajtojn de jura persono, sian bilancon, sigelon, ĉek- kaj ŝparkonton en banko [43]; JEI (Japana Esperanto-Instituto) akiris al si la kvalifikon de fondusa jura persono [44]; en 1945 Unuiĝintaj Nacioj estis fondataj, kies fonda akto sin apogas sur la nacio kiel jura persono kaj ne rekonas la diversecon de popoloj ene de unu nacio [45]; kontribuanta membro aŭ jura persono (= organizo, institucio) ne havas devon lerni Esperanton kaj povas loĝi ekster Ĉeĥa Respubliko [46].
43.
Statuto de la Litova esperantista junulara ligo, Art. 4.1
44. Hejmpaĝo de JEI
45. K. Smidéliusz: Ĉu Esperanta retaĵo inter indiĝenaj popoloj?, Kajeroj el la Sudo, numero 46
46. Pri ĈEA
44. Hejmpaĝo de JEI
45. K. Smidéliusz: Ĉu Esperanta retaĵo inter indiĝenaj popoloj?, Kajeroj el la Sudo, numero 46
46. Pri ĈEA
- angle:
- juridical person
- beloruse:
- юрыдычная асоба
- ĉeĥe:
- právnická osoba
- france:
- personne civile, personne morale
- germane:
- juristische Person
- hungare:
- jogi személy
- perse:
- شخص حقوقی
- pole:
- osoba prawna
- rumane:
- persoană juridică
- ruse:
- юридическое лицо
- slovake:
- právnická osoba
natura persono
En civila juro: homo, individuo kiun oni rigardas kiel subjekton de juro posedantan devojn kaj rajtojn: membroj de la Asocio povas esti: (a) Esperanto-organizaĵoj; (b) Individuaj membroj, konsistantaj el naturaj personoj kaj juraj personoj [47].
Rim.:
Fakte „natura persono“ estas sinonimo de
persono1;
la epiteto „natura“ servas por neprigi ĉi tiun
propran, naturan sencon kontraste al alia kategorio de la
juraj subjektoj,
jura persono ―
termino heredita el la Romia tradicio, kiu emis redukti ĉiujn
civilajn rilatojn al la rilatoj inter personoj (kaj kiam temis
pri organizaĵoj ― prezenti tiujn organizaĵojn
kiel kvazaŭajn personojn, per jura fikcio).
[Sergio Pokrovskij]
- angle:
- natural person
- beloruse:
- фізычная асоба
- ĉeĥe:
- fyzická osoba
- france:
- personne physique
- germane:
- natürliche Person
- perse:
- شخص حقیقی
- pole:
- osoba fizyczna
- rumane:
- persoană fizică
- ruse:
- физическое лицо
- slovake:
- fyzická osoba
administraj notoj
pri
~aro :
fizika ~o: Mankas dua fontindiko.
fizika ~o: Mankas verkindiko en fonto.
jura ~o: Mankas verkindiko en fonto.
natura ~o: Mankas dua fontindiko.
La distingo inter sencoj a) kaj b) ŝajnas al mi iom arbitra eble influita de nacia lingvo. Ambaŭfoje temas pri dungitoj de entrepreno, ĉu komerca aŭ arta. [WD]~a : Mankas verkindiko en fonto.
fizika ~o: Mankas dua fontindiko.
fizika ~o: Mankas verkindiko en fonto.
jura ~o: Mankas verkindiko en fonto.
natura ~o: Mankas dua fontindiko.