*rad/o

*rado

TEK Ronda disko turniĝanta ĉirkaŭ centra akso: li falis sub la radojn de veturanta vagonaro [1]; la sonado de bruantaj radoj [2]; la veturilo preskaŭ sensone rulas, ĉar la radoj estas […] vestitaj per kaŭĉukaj ringoj VojaĝImp ; la radoj turniĝas la ŝoveliloj venkas la kontraŭstaron de la akvo, la ŝipo veturas [3]; [tie] troviĝis granda rado, metita sur horizontala akso, kun multo da malgrandaj siteloj sur la ĉirkaŭo [4]; inter la bruantaj radoj de fabriko [5]; rompiĝos la kruĉo ĉe la fonto, kaj falos la rado en la puton (kp argano)) [6]; grandaj, kiel radoj de muelilo [7]; la justeco […] kondamnos vin nur al morto per la rado [8]; rado malbona knaras plej multe (kp barelo malplena) PrV ; ĵeti bastonon en la radon (malhelpi) PrV ; (figure) [esti] la kvina rado ĉe veturado PrV (tute seninflua, senutila); (figure) la rado (ŝanĝiĝoj) de la sorto; (figure) rado de doloro kaj de ĝojo en mia kor’ ruliĝas Ifigenio .
angle:
wheel
beloruse:
кола
bulgare:
колело
ĉeĥe:
kolo
france:
roue
germane:
Rad
hispane:
rueda
hungare:
kerék
indonezie:
roda
nederlande:
wiel, rad
portugale:
roda
ruse:
колесо
slovake:
koleso
svede:
hjul
tibete:
འཁོར་ལོ་

radaro

TEK Tuto de la radoj funkciigantaj aparaton: ĉu vi devas movi viajn krurojn per radaroj [9]? (figure) ĵeti nur sableron en la radaron de la financa spekulado [10]; (figure) la sekreta radaro de la vivo [11]. VD:transmisio
HOM:radaro
9. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Urbo de Imperiestroj
10. Diversaj aŭtoroj: Le Monde diplomatique en Esperanto 2011-2013, Tri jarojn post la financa kraŝo
11. Diversaj aŭtoroj: Le Monde diplomatique en Esperanto 2005-2007, Henry Ford, inspirinto de Adolf Hitler
ĉeĥe:
radar, radiolokátor
france:
rouage
germane:
Fahrwerk, Räderwerk
hungare:
hajtómű, kerékhajtás
nederlande:
raderwerk
ruse:
система колёс, колёсный механизм
slovake:
radar, rádiolokátor

radumi

(tr)
Torture mortigi iun, rompante al li membrojn kaj lasante lin kuŝi sur rado: la reprezentantoj de rezistmovado estis ekzekutitaj (unu senkapigita per lignotabulo kaj la alia radumita) [12].
beloruse:
калесаваць
ĉeĥe:
lámat kolem, mučit vplétáním do kola, umučit vpletením do kola
france:
rouer (supplicier), faire subir le supplice de la roue
germane:
rädern
hungare:
kerékbe tör
nederlande:
radbraken
ruse:
колесовать (казнить)
slovake:
lámať v kolese

radradio

TEK Radio de rado: kiel la aranĝo de radoj de veturilo: iliaj aksoj kaj aksingoj kaj radradioj kaj radrondoj, ĉio estis fandita [13]; kial la diaro de vi […] ne rompas en pecetojn la radiojn de via rado Hamlet !
beloruse:
сьпіца
ĉeĥe:
loukoť, paprsek kola
france:
rayon (de roue)
germane:
Speiche
hungare:
küllő
indonezie:
jari-jari
nederlande:
spaak
ruse:
спица
slovake:
spica

radringo

TEK Ringo el fero aŭ elasta substanco, per kiu oni provizas la randon de veturila rado.
beloruse:
шына (кола)
ĉeĥe:
obruč kola
germane:
Radreifen
hungare:
kerékabroncs
indonezie:
ban
nederlande:
band (v.e.wiel)
ruse:
шина
slovake:
obruč kolesa

radrondo

TEK Cirkla ekstera parto de rado.
beloruse:
вобад
ĉeĥe:
disk kola, obruč, okruží, ráfek kola
germane:
Felge
hungare:
keréktalp, kerékpánt, felni
indonezie:
pelek
nederlande:
velg
ruse:
обод
slovake:
disk kolesa, obruč, okružie, ráfik kolesa

dentrado

TEK Rado, kies rondo estas provizita per dentoj.
beloruse:
зубчастае кола
ĉeĥe:
ozubené kolo
france:
roue dentée
germane:
Zahnrad
hispane:
rueda dentada
hungare:
fogaskerék
indonezie:
roda gigi
nederlande:
tandrad
ruse:
зубчатое колесо, шестерня, шестерёнка
slovake:
ozubené koleso
svede:
kugghjul

inertorado, inerciradoPIV1

TEK Peza rado, kies inerteco ebligas kontraŭstari momentajn rezistojn, reguligi rapidon kaj povas eĉ servi kiel ĉefa energifonto.
beloruse:
махавік
france:
volant d'inertie
germane:
Schwungrad
hungare:
lendkerék
ruse:
маховик

padelrado

TEK Cirkla aranĝo de padeloj por transformi turniĝon al fluo aŭ fluon al turniĝo: Du trogĉenoj elmarigis la nafton, tamen eblus aliaj metodoj: pumpiloj, rulbendoj, padelradoj [14]. TUT:muelilo, turbino, ventolilo, pumpilo.
14. Monato, Christian Bertin: Ĉu revo iam fariĝos realo?, 2003
ĉeĥe:
kolo na spodní vodu, lopatkové kolo
france:
turbine
germane:
Flügelrad
hispane:
hélice
hungare:
lapátkerék
nederlande:
schoepenrad
ruse:
лопастное колесо, крыльчатка, гребное колесо
slovake:
lopatkové koleso
svede:
skovelhjul, vattenhjul

spektoradego

SPO granda staranta rado en amuzparko, kiu turnas seĝojn aŭ vagonetojn, vidigante al la sursidantoj la ĉirkaŭaĵon: tie troviĝis ruĝa malgranda spekto-radego el aĉaj lignoj, bambuoj kaj ŝnuroj [15].
15. Hemmi Yô, trad. Doi ĉieko: Homoj manĝantaj, „manĝi rubmanĝaĵon“, p. 16a
bulgare:
виенско колело
france:
grande roue
germane:
Riesenrad
hungare:
óriáskerék
indonezie:
kincir raksasa, komidi putar
portugale:
roda-gigante
ruse:
колесо обозрения

administraj notoj

~umi: Mankas dua fontindiko.
~ringo: Mankas fontindiko.
~ringo: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~rondo: Mankas fontindiko.
~rondo: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
dent~o: Mankas fontindiko.
dent~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
inerto~o, inerci~o: Mankas dua fontindiko.
inerto~o, inerci~o: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
padel~o: Mankas dua fontindiko.
spekto~ego: Mankas dua fontindiko.