*rad/o

*rado

TEK Ronda disko turniĝanta ĉirkaŭ centra akso: li falis sub la radojn de veturanta vagonaro [1]; la sonado de bruantaj radoj [2]; la veturilo preskaŭ sensone rulas, ĉar la radoj estas […] vestitaj per kaŭĉukaj ringoj VojaĝImp ; la radoj turniĝas la ŝoveliloj venkas la kontraŭstaron de la akvo, la ŝipo veturas [3]; [tie] troviĝis granda rado, metita sur horizontala akso, kun multo da malgrandaj siteloj sur la ĉirkaŭo [4]; inter la bruantaj radoj de fabriko [5]; rompiĝos la kruĉo ĉe la fonto, kaj falos la rado en la puton (kp argano)) [6]; belegaj floroj tiel grandaj kiel muelradoj [7]; grandaj, kiel radoj de muelilo [8]; la justeco […] kondamnos vin nur al morto per la rado [9]; rado malbona knaras plej multe (kp barelo malplena) PrV ; ĵeti bastonon en la radon (malhelpi) PrV ; (figure) [esti] la kvina rado ĉe veturado PrV (tute seninflua, senutila); (figure) la rado (ŝanĝiĝoj) de la sorto; (figure) rado de doloro kaj de ĝojo en mia kor’ ruliĝas Ifigenio .
afrikanse:
 wiel
albane:
 rrotë
amhare:
 ጎማ
angle:
 wheel
arabe:
 عجلة
armene:
 անիվ
azerbajĝane:
 tam
beloruse:
 кола
bengale:
 চাকা
birme:
 ဘီး
bosne:
 kotača
bulgare:
 колело
ĉeĥe:
 kolo
dane:
muel~o: møllehjul.
estone:
 rool
eŭske:
 gurpila
filipine:
 gulong
france:
 roue
galege:
 roda
germane:
 Rad muel~o: Mühlrad.
guĝarate:
 વ્હીલ
haitie:
 wou
hinde:
 पहिया
hispane:
 rueda
hungare:
 kerék
indonezie:
 roda
irlande:
 roth
islande:
 hjól
japane:
 ホイール
jave:
 setir
jide:
 ראָד
jorube:
 kẹkẹ
kanare:
 ಚಕ್ರ
kartvele:
 წინა
kazaĥe:
 дөңгелек
kimre:
 olwyn
kirgize:
 дөңгөлөк
kmere:
 កង់
koree:
 
korsike:
 ruota
kose:
 ivili
kroate:
 kotača
kurde:
 teker
latine:
 rotam
latve:
 ritenis
laŭe:
 ຂັບລົດ
litove:
 ratų
makedone:
 на тркала
malagase:
 kodiarana
malaje:
 roda
malajalame:
 ചക്രം
malte:
 rota
maorie:
 wira
marate:
 चाक
monge:
 log
mongole:
 дугуй
nederlande:
 wiel, rad
nepale:
 पाङ्ग्रा
njanĝe:
 gudumu
okcidentfrise:
 tsjil
panĝabe:
 ਚੱਕਰ
paŝtue:
 څرخ
portugale:
 roda
ruande:
 ipine
ruse:
 колесо
samoe:
 uili
sinde:
 ڦيٿي
sinhale:
 රෝද
skotgaele:
 cuibhle
slovake:
 koleso
slovene:
 kolo
ŝone:
 vhiri
sote:
 pale
sunde:
 gilinding
svahile:
 gurudumu
svede:
 hjul
taĝike:
 чарх
taje:
 ล้อ
tamile:
 சக்கர
tatare:
 тәгәрмәч
telugue:
 చక్రం
tibete:
 འཁོར་ལོ་
ukraine:
 колеса
urdue:
 وہیل
uzbeke:
 g’ildirak
vjetname:
 bánh xe
zulue:
 sondo

radaro

TEK Tuto de la radoj funkciigantaj aparaton: ĉu vi devas movi viajn krurojn per radaroj [10]? (figure) ĵeti nur sableron en la radaron de la financa spekulado [11]; (figure) la sekreta radaro de la vivo [12]. VD:transmisio
HOM:radaro
10. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Urbo de Imperiestroj
11. Diversaj aŭtoroj: Le Monde diplomatique en Esperanto 2011-2013, Tri jarojn post la financa kraŝo
12. Diversaj aŭtoroj: Le Monde diplomatique en Esperanto 2005-2007, Henry Ford, inspirinto de Adolf Hitler
ĉeĥe:
 radar, radiolokátor
france:
 rouage
germane:
 Fahrwerk, Räderwerk
hungare:
 hajtómű, kerékhajtás
nederlande:
 raderwerk
ruse:
 система колёс, колёсный механизм
slovake:
 radar, rádiolokátor
ukraine:
 радіолокатор, радар

radumi

(tr)
Torture mortigi iun, rompante al li membrojn kaj lasante lin kuŝi sur rado: li estis radumita sur la ĉefa placo en septembro 1602 [13]; la reprezentantoj de rezistmovado estis ekzekutitaj (unu senkapigita per lignotabulo kaj la alia radumita) [14].
beloruse:
 калесаваць
ĉeĥe:
 lámat kolem, mučit vplétáním do kola, umučit vpletením do kola
france:
 rouer (supplicier), faire subir le supplice de la roue
germane:
 rädern
hungare:
 kerékbe tör
nederlande:
 radbraken
ruse:
 колесовать (казнить)
slovake:
 lámať v kolese
ukraine:
 колесувати

radradio

TEK Radio de rado; spoko: kiel la aranĝo de radoj de veturilo: iliaj aksoj kaj aksingoj kaj radradioj kaj radrondoj, ĉio estis fandita [15]; kial la diaro de vi […] ne rompas en pecetojn la radiojn de via rado Hamlet !
beloruse:
 сьпіца
ĉeĥe:
 loukoť, paprsek kola
france:
 rayon (de roue)
germane:
 Speiche
hungare:
 küllő
indonezie:
 jari-jari
nederlande:
 spaak
ruse:
 спица
slovake:
 spica

radringo

TEK Ringo el fero aŭ elasta substanco, per kiu oni provizas la randon de veturila rado: per preniloj [ili] kaptas radringon, kiu staris por varmigo en la fajro, kaj poste kun granda urĝo komencas meti ĝin sur radon HsT ; kiam pasintece ĉarfaristoj konstruis aŭ riparis la lignajn radojn de ĉaroj, ili tre varmigis ferajn radringojn, kiujn ili poste aplikis [16]; statistiko do eksterordinara tamen diras malmulton pri poezio: la grava demando estas ne, ĉu poetoj aŭ libroj estas multnombraj, kvazaŭ temus pri produktado de radringoj, sed ĉu la poemoj estas arte valoraj LPl . SUB:pneŭo
beloruse:
 шына (кола)
ĉeĥe:
 obruč kola
germane:
 Radreifen
hungare:
 kerékabroncs
indonezie:
 ban
nederlande:
 band (v.e.wiel)
ruse:
 шина
slovake:
 obruč kolesa
ukraine:
 обід (колеса)

radrondo

TEK Cirkla ekstera parto de rado: iliaj radrondoj estis altaj [17]; cikloido estas la kurbo difinita per […] punktoj sur la radrondo de cirklo ruliĝanta laŭ rekto [18]. VD:nabo
beloruse:
 вобад
ĉeĥe:
 disk kola, obruč, okruží, ráfek kola
germane:
 Felge
hungare:
 keréktalp, kerékpánt, felni
indonezie:
 pelek
nederlande:
 velg
ruse:
 обод
slovake:
 disk kolesa, obruč, okružie, ráfik kolesa
ukraine:
 обід (колеса)

dentrado

TEK Rado, kies rondo estas provizita per dentoj: al iu krutega pinto de la Alpoj […] oni konstruis dentradan fervojon VaK ; la ŝipo sube moviĝas sur dentradaj reloj MortulŜip ; por la supreniĝo oni uzas nek dentradojn, nek dentrelojn, sed zigzagojn kaj rondojn [19]; (figure) ĉiu homo havas potencialon esti valora ano de la socio, tamen dume oni estas dentradoj en sistemo [20].
19. Monato, Marta Solís: Unika fervojo en Andoj, 2005
20. Monato, Evgeni Georgiev: Piratoj hoj!, 2012
beloruse:
 зубчастае кола
ĉeĥe:
 ozubené kolo
france:
 roue dentée
germane:
 Zahnrad
hispane:
 rueda dentada
hungare:
 fogaskerék
indonezie:
 roda gigi
nederlande:
 tandrad
ruse:
 зубчатое колесо, шестерня, шестерёнка
slovake:
 ozubené koleso
svede:
 kugghjul

inertorado, inerciradoPIV1

TEK Peza rado, kies inerteco ebligas kontraŭstari momentajn rezistojn, reguligi rapidon kaj povas eĉ servi kiel ĉefa energifonto: la [kur]tapiŝon movas elektra motoro aŭ ĝi estas provizita per inercirado [21]; la akompanado imitas la radŝpinilon per daŭre turniĝaj sesdekononotaj figuroj de la dekstra mano, en la maldekstra mano oni aŭdas kvazaŭe la piedon, tretantan la pedalon por la inercirado [22].
beloruse:
 махавік
france:
 volant d'inertie
germane:
 Schwungrad
hungare:
 lendkerék
ruse:
 маховик
ukraine:
 махове колесо, маховик

padelrado

TEK Cirkla aranĝo de padeloj por transformi turniĝon al fluo aŭ fluon al turniĝo: simpla maŝino, konsistanta de padelrado kaj kliko [23]; du trogĉenoj elmarigis la nafton, tamen eblus aliaj metodoj: pumpiloj, rulbendoj, padelradoj [24]. TUT:muelilo, turbino, ventolilo, pumpilo.
ĉeĥe:
 kolo na spodní vodu, lopatkové kolo
france:
 turbine
germane:
 Flügelrad
hispane:
 hélice
hungare:
 lapátkerék
nederlande:
 schoepenrad
ruse:
 лопастное колесо, крыльчатка, гребное колесо
slovake:
 lopatkové koleso
svede:
 skovelhjul, vattenhjul
ukraine:
 лопатеве колесо

spektoradego

SPO granda staranta rado en amuzparko, kiu turnas seĝojn aŭ vagonetojn, vidigante al la sursidantoj la ĉirkaŭaĵon: tie troviĝis ruĝa malgranda spekto-radego el aĉaj lignoj, bambuoj kaj ŝnuroj [25]; allogaĵoj estas krom spektoradego kaj onda fervojo ofte teatroprezentoj [26].
bulgare:
 виенско колело
france:
 grande roue
germane:
 Riesenrad
hungare:
 óriáskerék
indonezie:
 kincir raksasa, komidi putar
portugale:
 roda-gigante
ruse:
 колесо обозрения

spindelrado

TEK Parto de transmisiilo en formo de spindelo, kun kaĝeto el du ĝis multaj dentoj aŭ stangetoj, turniĝanta orte al kronrado.

spindelrado (supre) kaj kronrado
CC-BY-SA-3.0  [27]
angle:
 fusee
france:
 fusée (horlogerie)
germane:
 Spindelrad

ŝpinrado

TEKS La rado de radŝpinilo, metonimie ankaŭ la tuta aparato: la maljunulino sidis en sia domo kaj turnis ŝpinradon [28]; festofajroj en la formo de ŝpinrado [29]; kaverna fajrejo kaj ŝpinrado, ĉe kiu klinita oldulino […] sidis dorse al mi, silente ŝpinante [30].
germane:
 Rad eines Spinnrades
ukraine:
 прядка

administraj notoj

spindel~o: Mankas dua fontindiko.
spindel~o: Mankas verkindiko en fonto.