*rad/o

*rado

TEK Ronda disko turniĝanta ĉirkaŭ centra akso: li falis sub la radojn de veturanta vagonaro [1]; la sonado de bruantaj radoj [2]; la veturilo preskaŭ sensone rulas, ĉar la radoj estas […] vestitaj per kaŭĉukaj ringoj VojaĝImp ; la radoj turniĝas la ŝoveliloj venkas la kontraŭstaron de la akvo, la ŝipo veturas [3]; [tie] troviĝis granda rado, metita sur horizontala akso, kun multo da malgrandaj siteloj sur la ĉirkaŭo [4]; inter la bruantaj radoj de fabriko [5]; rompiĝos la kruĉo ĉe la fonto, kaj falos la rado en la puton (kp argano)) [6]; belegaj floroj tiel grandaj kiel muelradoj [7]; grandaj, kiel radoj de muelilo [8]; la justeco […] kondamnos vin nur al morto per la rado [9]; rado malbona knaras plej multe (kp barelo malplena) PrV ; ĵeti bastonon en la radon (malhelpi) PrV ; (figure) [esti] la kvina rado ĉe veturado PrV (tute seninflua, senutila); (figure) la rado (ŝanĝiĝoj) de la sorto; (figure) rado de doloro kaj de ĝojo en mia kor’ ruliĝas Ifigenio .
afrikanse:
wiel
albane:
rrotë
amhare:
ጎማ
angle:
wheel
arabe:
عجلة
armene:
անիվ
azerbajĝane:
tam
beloruse:
кола
bengale:
চাকা
birme:
ဘီး
bosne:
kotača
bulgare:
колело
ĉeĥe:
kolo
dane:
muel~o: møllehjul
estone:
rool
eŭske:
gurpila
filipine:
gulong
france:
roue
galege:
roda
germane:
Rad muel~o: Mühlrad
guĝarate:
વ્હીલ
haitie:
wou
hinde:
पहिया
hispane:
rueda
hungare:
kerék
indonezie:
roda
irlande:
roth
islande:
hjól
japane:
ホイール
jave:
setir
jide:
ראָד
jorube:
kẹkẹ
kanare:
ಚಕ್ರ
kartvele:
წინა
kazaĥe:
дөңгелек
kimre:
olwyn
kirgize:
дөңгөлөк
kmere:
កង់
koree:
korsike:
ruota
kose:
ivili
kroate:
kotača
kurde:
teker
latine:
rotam
latve:
ritenis
laŭe:
ຂັບລົດ
litove:
ratų
makedone:
на тркала
malagase:
kodiarana
malaje:
roda
malajalame:
ചക്രം
malte:
rota
maorie:
wira
marate:
चाक
monge:
log
mongole:
дугуй
nederlande:
wiel, rad
nepale:
पाङ्ग्रा
njanĝe:
gudumu
okcidentfrise:
tsjil
panĝabe:
ਚੱਕਰ
paŝtue:
څرخ
portugale:
roda
ruande:
ipine
ruse:
колесо
samoe:
uili
sinde:
ڦيٿي
sinhale:
රෝද
skotgaele:
cuibhle
slovake:
koleso
slovene:
kolo
ŝone:
vhiri
sote:
pale
sunde:
gilinding
svahile:
gurudumu
svede:
hjul
taĝike:
чарх
taje:
ล้อ
tamile:
சக்கர
tatare:
тәгәрмәч
telugue:
చక్రం
tibete:
འཁོར་ལོ་
ukraine:
колеса
urdue:
وہیل
uzbeke:
g’ildirak
vjetname:
bánh xe
zulue:
sondo

radaro

TEK Tuto de la radoj funkciigantaj aparaton: ĉu vi devas movi viajn krurojn per radaroj [10]? (figure) ĵeti nur sableron en la radaron de la financa spekulado [11]; (figure) la sekreta radaro de la vivo [12]. VD:transmisio
HOM:radaro
10. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, La Urbo de Imperiestroj
11. Diversaj aŭtoroj: Le Monde diplomatique en Esperanto 2011-2013, Tri jarojn post la financa kraŝo
12. Diversaj aŭtoroj: Le Monde diplomatique en Esperanto 2005-2007, Henry Ford, inspirinto de Adolf Hitler
ĉeĥe:
radar, radiolokátor
france:
rouage
germane:
Fahrwerk, Räderwerk
hungare:
hajtómű, kerékhajtás
nederlande:
raderwerk
ruse:
система колёс, колёсный механизм
slovake:
radar, rádiolokátor

radumi

(tr)
Torture mortigi iun, rompante al li membrojn kaj lasante lin kuŝi sur rado: li estis radumita sur la ĉefa placo en septembro 1602 [13]; la reprezentantoj de rezistmovado estis ekzekutitaj (unu senkapigita per lignotabulo kaj la alia radumita) [14].
beloruse:
калесаваць
ĉeĥe:
lámat kolem, mučit vplétáním do kola, umučit vpletením do kola
france:
rouer (supplicier), faire subir le supplice de la roue
germane:
rädern
hungare:
kerékbe tör
nederlande:
radbraken
ruse:
колесовать (казнить)
slovake:
lámať v kolese

radradio

TEK Radio de rado; spoko: kiel la aranĝo de radoj de veturilo: iliaj aksoj kaj aksingoj kaj radradioj kaj radrondoj, ĉio estis fandita [15]; kial la diaro de vi […] ne rompas en pecetojn la radiojn de via rado Hamlet !
beloruse:
сьпіца
ĉeĥe:
loukoť, paprsek kola
france:
rayon (de roue)
germane:
Speiche
hungare:
küllő
indonezie:
jari-jari
nederlande:
spaak
ruse:
спица
slovake:
spica

radringo

TEK Ringo el fero aŭ elasta substanco, per kiu oni provizas la randon de veturila rado: per preniloj [ili] kaptas radringon, kiu staris por varmigo en la fajro, kaj poste kun granda urĝo komencas meti ĝin sur radon HsT ; kiam pasintece ĉarfaristoj konstruis aŭ riparis la lignajn radojn de ĉaroj, ili tre varmigis ferajn radringojn, kiujn ili poste aplikis [16]; statistiko do eksterordinara tamen diras malmulton pri poezio: la grava demando estas ne, ĉu poetoj aŭ libroj estas multnombraj, kvazaŭ temus pri produktado de radringoj, sed ĉu la poemoj estas arte valoraj LPl . SUB:pneŭo
beloruse:
шына (кола)
ĉeĥe:
obruč kola
germane:
Radreifen
hungare:
kerékabroncs
indonezie:
ban
nederlande:
band (v.e.wiel)
ruse:
шина
slovake:
obruč kolesa

radrondo

TEK Cirkla ekstera parto de rado: iliaj radrondoj estis altaj [17]; cikloido estas la kurbo difinita per […] punktoj sur la radrondo de cirklo ruliĝanta laŭ rekto [18]. VD:nabo
beloruse:
вобад
ĉeĥe:
disk kola, obruč, okruží, ráfek kola
germane:
Felge
hungare:
keréktalp, kerékpánt, felni
indonezie:
pelek
nederlande:
velg
ruse:
обод
slovake:
disk kolesa, obruč, okružie, ráfik kolesa

dentrado

TEK Rado, kies rondo estas provizita per dentoj: al iu krutega pinto de la Alpoj […] oni konstruis dentradan fervojon VaK ; la ŝipo sube moviĝas sur dentradaj reloj MortulŜip ; por la supreniĝo oni uzas nek dentradojn, nek dentrelojn, sed zigzagojn kaj rondojn [19]; (figure) ĉiu homo havas potencialon esti valora ano de la socio, tamen dume oni estas dentradoj en sistemo [20].
19. Monato, Marta Solís: Unika fervojo en Andoj, 2005
20. Monato, Evgeni Georgiev: Piratoj hoj!, 2012
beloruse:
зубчастае кола
ĉeĥe:
ozubené kolo
france:
roue dentée
germane:
Zahnrad
hispane:
rueda dentada
hungare:
fogaskerék
indonezie:
roda gigi
nederlande:
tandrad
ruse:
зубчатое колесо, шестерня, шестерёнка
slovake:
ozubené koleso
svede:
kugghjul

inertorado, inerciradoPIV1

TEK Peza rado, kies inerteco ebligas kontraŭstari momentajn rezistojn, reguligi rapidon kaj povas eĉ servi kiel ĉefa energifonto: la [kur]tapiŝon movas elektra motoro aŭ ĝi estas provizita per inercirado [21]; la akompanado imitas la radŝpinilon per daŭre turniĝaj sesdekononotaj figuroj de la dekstra mano, en la maldekstra mano oni aŭdas kvazaŭe la piedon, tretantan la pedalon por la inercirado [22].
beloruse:
махавік
france:
volant d'inertie
germane:
Schwungrad
hungare:
lendkerék
ruse:
маховик

padelrado

TEK Cirkla aranĝo de padeloj por transformi turniĝon al fluo aŭ fluon al turniĝo: simpla maŝino, konsistanta de padelrado kaj kliko [23]; du trogĉenoj elmarigis la nafton, tamen eblus aliaj metodoj: pumpiloj, rulbendoj, padelradoj [24]. TUT:muelilo, turbino, ventolilo, pumpilo.
ĉeĥe:
kolo na spodní vodu, lopatkové kolo
france:
turbine
germane:
Flügelrad
hispane:
hélice
hungare:
lapátkerék
nederlande:
schoepenrad
ruse:
лопастное колесо, крыльчатка, гребное колесо
slovake:
lopatkové koleso
svede:
skovelhjul, vattenhjul

spektoradego

SPO granda staranta rado en amuzparko, kiu turnas seĝojn aŭ vagonetojn, vidigante al la sursidantoj la ĉirkaŭaĵon: tie troviĝis ruĝa malgranda spekto-radego el aĉaj lignoj, bambuoj kaj ŝnuroj [25]; allogaĵoj estas krom spektoradego kaj onda fervojo ofte teatroprezentoj [26].
bulgare:
виенско колело
france:
grande roue
germane:
Riesenrad
hungare:
óriáskerék
indonezie:
kincir raksasa, komidi putar
portugale:
roda-gigante
ruse:
колесо обозрения

spindelrado

TEK Parto de transmisiilo en formo de spindelo, kun kaĝeto el du ĝis multaj dentoj aŭ stangetoj, turniĝanta orte al kronrado.

spindelrado (supre) kaj kronrado
CC-BY-SA-3.0  [27]
angle:
fusee
france:
fusée (horlogerie)
germane:
Spindelrad

ŝpinrado

TEKS La rado de radŝpinilo, metonimie ankaŭ la tuta aparato: la maljunulino sidis en sia domo kaj turnis ŝpinradon [28]; festofajroj en la formo de ŝpinrado [29]; kaverna fajrejo kaj ŝpinrado, ĉe kiu klinita oldulino […] sidis dorse al mi, silente ŝpinante [30].
germane:
Rad eines Spinnrades

administraj notoj

spindel~o: Mankas dua fontindiko.
spindel~o: Mankas verkindiko en fonto.