*ĉeval/o FK

*ĉevalo

1.
ZOO Iu el grandaj neparhufuloj kun larĝaj hufoj, longa hararo sur la kresto de la kolo kaj harvosto, kaj kiuj estas uzataj ekde la antikva epoko kiel rajd- kaj tir-bestoj: la veturigisto haltigas la ĉevalojn, kaj la sinjorino rapide elrampas el la kaleŝo FK ; (figure) lia forta ĉevalo flugas kun rapideco de sago FK ; frapis la hufoj de ĉevaloj [1]; galopantaj ĉevaloj [2]; berberaj ĉevaloj Hamlet ; kurĉevaloj [3]; ĉarĉevaloj [4]; ŝarĝoĉevalo [5]; ĉiuj ĉevaloj kaj ĉaroj de Faraono kaj liaj rajdantoj kaj lia militistaro atingis ilin [6]. kiam vi iros milite kontraŭ vian malamikon kaj vi vidos ĉevalojn kaj ĉarojn kaj pli multe da homoj ol ĉe vi, ne timu ilin [7]; la moŝto sinjoro ekpikas sian ĉevalon per sprono kaj agrable galopas [8]; rajdi sur ĉevalo oni ne lernas sen falo PrV ; selante ĉevalon, oni ĝin karesas PrV ; al ĉevalo donacita oni buŝon ne esploras PrV ; danĝera estas bovo antaŭe, ĉevalo malantaŭe, kaj malsaĝulo de ĉiuj flankoj PrV ; azenoj, zebroj kaj ĉevaloj estas en la sama genro. SUB:poneo, hipariono, kiango
2.
SPO[9] Ŝakpeco, kutime figurata per ĉevala kapo: la kuriero marŝis […], sed la blanka ĉevalo kaj la nigra ĉevalo staris [10]. SIN:kavaliro4
afrikanse:
perd
albane:
kalë
amhare:
ፈረስ
angle:
1. horse 2. knight
arabe:
الحصان
armene:
ձի
azerbajĝane:
at
beloruse:
конь
bengale:
ঘোড়া
birme:
မြင်း
bulgare:
1. кон
ĉeĥe:
1. kůň
ĉine:
马, tr. 馬 [mǎ]
dane:
hest
estone:
hobune
eŭske:
zaldi
filipine:
kabayo
france:
cheval
galege:
cabalo
germane:
Pferd 1. Pferd, Gaul [mezokcidentgermane], Ross [sudgermane] 2. Springer
greke:
1. άλογο, ίππος
guĝarate:
ઘોડો
haŭse:
doki
hebree:
1. סוס 2. פרש (שחמט)
hinde:
घोड़ा
hispane:
caballo
hungare:
1. 2. ló, huszár
ide:
kavalo
indonezie:
kuda
irlande:
capall
islande:
hestur
itale:
cavallo
japane:
jave:
jaran
jide:
פערד
jorube:
ẹṣin
kanare:
ಕುದುರೆ
kartvele:
ცხენი
katalune:
cavall
kazaĥe:
жылқы
kimre:
ceffyl
kirgize:
ат
kmere:
សេះ
koree:
korsike:
cavallo,
kose:
ihashe
kroate:
konj
kurde:
1. hesp
latine:
equo
latve:
zirgs
laŭe:
ມ້າ
litove:
arklys
makedone:
коњ
malagase:
soavaly
malaje:
kuda
malajalame:
കുതിര
malte:
żiemel
maorie:
hoiho
marate:
घोडा
mongole:
морь
nederlande:
paard
nepale:
घोडा
okcidentfrise:
hynder
okcitane:
caval
osete:
1. бæх
panĝabe:
ਘੋੜਾ
paŝtue:
آس
pole:
koń, skoczek 1. koń
portugale:
cavalo
ruande:
ifarashi
rumane:
1. cal
ruse:
1. конь, лошадь 2. конь
samoe:
solofanua
sinde:
گهوڙي
sinhale:
අශ්වයා
skotgaele:
each
slovake:
kôň
slovene:
konj
somale:
faras
ŝone:
bhiza
sote:
pere
sunde:
kuda
svahile:
farasi
taĝike:
асп
taje:
ม้า
tamile:
குதிரை
tatare:
ат
telugue:
గుర్రం
tibete:
1. རྟ་
turke:
at 1. at
ukraine:
кінь
urdue:
گھوڑا
uzbeke:
ot
vjetname:
ngựa
volapuke:
1. jevod
zulue:
ihhashi

ĉevala

Rilata al ĉevalo: ĉevalaj hufoj Marta ; ĉevala sango [11]; post momento eksonis ĉevala galopo [12]; ĉevalaj blekoj [13]; duĉevala ĉaro [14]; trio ĉevala ekkuris FK ; kvarĉevala kaleŝo Fab3 ; li metis sub la kapon ĉevalan kranion por baldaŭ vekiĝi pro la malmoleco de la kuseno [15]; pli tiras virina haro, ol ĉevala paro PrV .
beloruse:
конскі
france:
chevalin
hebree:
סוּסי
ruse:
конский, лошадиный

ĉevaleto

1.
Malgranda ĉevalo: oni ne memoros lin, lia sorto estos kiel la sorto de amata ĉevaleto: „enterigita kaj tuj forgesita“ Hamlet ; la ĉevaleto […] alportis ok funtojn kaj du ŝilingojn BdV ; mi forkuris, por venigi al vi la ĉevaleton [16].
2.
(figure) Temo, pri kiu koncernulo ĉiam volonte parolas, kiu ĉiam lin interesas: tio estas lia amata ĉevaletoPrV ; li tuj ekrajdis sian amatan ĉevaleton pri la supersigna reformo; la facileco de Volapük estas la plej amata ĉevaleto, sur kiu ili elveturas al ĉiu okazo [17]. SIN:amataĵoVD:ŝatokupo, hobio
16. Frederiko Schiller, trad. L. L. Zamenhof: La rabistoj, Akto Kvara
17. Zamenhof: citite laŭ PIV, p.158
angle:
1. pony 2. hobbyhorse
france:
1. poney 2. dada, marotte
germane:
1. Pferdchen 2. Steckenpferd, Lieblingsbeschäftigung, Hobby
hebree:
2. שיגיון
hungare:
1. lovacska 2. vesszőparipa
ide:
1. kavaleto
itale:
1. cavallino 2. cavallo di battaglia (fig.)
nederlande:
1. paardje 2. stokpaardje, hobby
pole:
1. konik, kucyk 2. konik
ruse:
1. лошадка, конёк 2. конёк
slovake:
2. koníček
volapuke:
1. jevodil

Ĉevaleto [18] (Equ)

AST Nord-hemisfera stelfiguro (Equuleus): NGC 7040 […] estas galaksio en konstelacio Ĉevaleto [19].
18. D. Galadí-Enríquez, A. Wandel: La kosmo kaj ni, 2005
19. Vikipedio, NGC 7040
angle:
Equuleus
france:
Petit Cheval (constellation)
germane:
Füllen (Sternbild)
hebree:
פוני
latinece:
Equuleus

ĉevalaĵo

KUI Viando de ĉevalo: la ĉefurbanoj suferas pro manko de nutraĵo kaj estas devigataj manĝi ĉevalaĵon [20]; [dum] la tiel nomata ĉevalaĵo-skandalo […] montriĝis, ke ekzemple bovo-produktaĵoj enhavas fojfoje ĉevalviandon [21]; ĉevalaĵo estas nacia manĝaĵo kaj bongustaĵo en multaj landoj de Sud-Ameriko [22].
20. Monato, Laimius Stražnickas: Litovio, ĉu Mitovio?, 2007
21. Monato, Walter Klag: Kolbaso-fatraso, 2013
22. Monato, Julius Hauser: Ĉevalpaniko, 2013
angle:
horsemeat
beloruse:
каніна, жарабяціна
france:
viande de cheval
germane:
Pferdefleisch
hispane:
carne de caballo
itale:
carne di cavallo
nederlande:
paardenvlees
pole:
konina
ruse:
конина
volapuke:
jevodamit

ĉevalejo

AGR Konstruaĵo en kiu oni tenas ĉevalojn: konduku la ĉevalon en la ĉevalejon BdV ; kovru al ni la tablon prefere en la ĉevalejo [23]; vi devus du jarojn balai ĉe mi la ĉevalejon [24]; en la ĉevalejo blekis la nigraj ĉevaloj, kiuj meritis admiradon, kaj oni ilin admiris [25].
angle:
stables
beloruse:
стайня
france:
écurie
germane:
Pferdestall, Koppel
hispane:
caballeriza
indonezie:
istal
itale:
scuderia
pole:
stajnia
portugale:
estábulo
rumane:
grajd
ruse:
конюшня

ĉevalestro GDEF

POL Kortega oficisto prizorganta la kortegajn stablojn kaj ĉiujn aferojn rilatajn al ties ĉevaloj: (la princo) sendis al ŝi sian ĉevalestron kun jena propono [26]; Jam tagon poste ekinterrilatis reĝa ĉevalestro kun Krenkel por aĉeto de la du bonaj ĉevaloj por la kortega stalo [27].
26. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, ĉap. 14ª.
27. Anekdotoj pri Munkeno, Espero katolika, №494 (Sep. 1959), p. 148
angle:
Master of the Horse
beloruse:
канюшы, стайнік
france:
écuyer
germane:
Stallmeister
pole:
koniuszy
ruse:
конюший, шталмейстер

*ĉevalido

Ido de ĉevalo: ĉevalido estas nematura ĉevalo [28]; la patrino […] kaptis la kurantan knabon, kiel ĉevalidon [29]; sur ĉevalkampoj en baritaj lokoj apud vilaĝoj kuradis ĉevalidoj kaj paŝtis sin belaj ĉevalinoj [30].
28. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 36.
29. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XXIII
30. A. Jirásek, trad. J. Vondroušek: Malnovaj Mitoj Ĉeĥaj, 2001
angle:
foal, colt, filly
beloruse:
жарабя, жарабё
france:
poulain
germane:
Fohlen
hebree:
סייח
hispane:
potro, potranco
itale:
puledro
pole:
źrebię, źrebak
ruse:
жеребёнок

ĉevalino

Inseksa ĉevalo: al la ĉevalino en la ĉaroj de Faraono / mi komparas vin, ho mia amatino [31]; ĉevaloviro, kiu sate sin paŝtinte, enkuras sur la herbejon inter la ĉevalinojn [32]; [ĉu] kun tio ĉi via ĉevalino iras jam al la stalo? [33].
angle:
mare
beloruse:
кабыла
france:
jument
germane:
Stute
hebree:
סוּסָה
hispane:
yegua
ide:
kavalino
itale:
giumenta
pole:
klacz
portugale:
égua
ruse:
кобыла, кобылица
tibete:
རྒོད་མ་
volapuke:
jijevod

ĉevalisto GDEF

Servisto kiu prizorgas ĉevalojn: Ili ambaŭ sin banis, surmetis kamizolojn kaj duonkirasojn kaj sidiĝis sur la ĉevalojn, kiuj sin ŝiris el la manoj de la ĉevalistoj [34]; liaj stalistoj estis ankaŭ ĉevalistoj [35].
34. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, ĉap. 16ª.
35. Voltero, trad. Lanti: Kandid aŭ la Optimismo, SAT: Paris, 1929. Ĉap. 1ª
beloruse:
конюх, канюх
france:
palefrenier, valet d'écurie
ruse:
конюх

deĉevaliĝi

Lasi la rajdadon de ĉevalo: deĉevaliĝu, amiko, kaj senbridigu la bestojn [36]; kiam ili deĉevaliĝis ŝia patro gvidis ŝin al la ĉambreto [37].
beloruse:
сьпешыцца, зьлезьці з каня
france:
descendre de cheval
germane:
absitzen (Pferd)
hebree:
לרדת מסוס
hungare:
leszáll a lóról
itale:
smontare da cavallo
pole:
zsiadać z konie
ruse:
спешиться

kurĉevalo

Ĉevalo el malpeza, rapida raso, uzata por kurado: jungu al la ĉaro kurĉevalojn […] vi estas la komenco de pekoj [38]; pli rapide ol agloj, liaj kurĉevaloj kuris / kaj li fajfis, kaj kriis, kaj nome ilin alvokis [39].
38. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Miĥa 1:13
39. C. Clarke Moore aŭ H. Livingston, trad. M. Joshi: La Antaukristnaska Nokto, 2012
beloruse:
бегавы конь
france:
cheval de course
germane:
Rennpferd

marĉevaleto

ZOO Mara fiŝeto kun arka korpo kaj fleksebla vosto, per kiu ĝi tenas sin al objektoj; ankaŭ nomata hipokampo; genro el familio singnatedoj (Hippocampus): plej okulfrapa estas la marĉevaleto […], ĝia kapo vere similas al la ĉevala […], pro tio ĉi tiu fiŝo ricevis en ĉiuj lingvoj la saman nomon — marĉevaleto [40]; mi trovis verdan marĉevaleton (hipokampo), egan rozkoloran languston kaj nigrebrunan kankregon [41].

marĉevaleto, en Belga parto de Norda Maro
CC BY-SA 4.0  [42]
beloruse:
марскі конік
france:
cheval de mer
germane:
Seepferdchen
indonezie:
kuda laut
latinece:
Hippocampus
pole:
konik morski, pławikonik

surĉevaliĝi

Eksidi sur la dorso de ĉevalo, surseliĝi: Aladino surĉevaliĝis kaj trairis la stratojn [43]; ili surĉevaliĝis, pikis ĉevalojn en ingvenojn kaj plu galopis al najbara gento [44].
43. Aladino kaj la mirinda lampo
44. A. Jirásek, trad. J. Vondroušek: Malnovaj Mitoj Ĉeĥaj, 2001
angle:
mount
beloruse:
сесьці на каня
france:
monter à cheval
germane:
aufsitzen (Pferd)
hungare:
felszáll a lóra
itale:
montare a cavallo
pole:
dosiadać konia, wsiadać na konia
ruse:
сесть на коня
turke:
ata binmek

troja ĉevalo, trojana ĉevalo

1.
Insida enigo de malutilaj homoj aŭ rimedoj inter malamikojn (kiel faris antikvaj grekoj kontraŭ trojanoj per ĉevalstatuo laŭ Iliado): la popola fronto estis elpensita de la Tria Internacio kiel troja ĉevalo por akiri la kontrolon de la laboristaj organizoj [45]; la angla iĝas troja ĉevalo, ruze donacita de la imperiismaj potencoj de tutmondigo, kaj blinde akceptita de socioj alilingvaj [46].
2.
KompLeks KOMP Ŝajne utila, reale malutila programo, kiu kaŝe difektas, rompas sekurecon, malfermas konekton al eksterulo ktp: pkzip.300 […] estas Troja Ĉevalo, ne viruso, kaj tre danĝera [47]; prognozas, ke komputiloj, retpiratoj, virusoj kaj trojanaj ĉevaloj estos integraj partoj de internaj kaj internaciaj konfliktoj [48].
45. P. A. Foche: Re: Pri la nomo Franco, soc.culture.esperanto, 2004-01-19
46. Monato, Garbhan Macaoidh: La angla, ĉu troja ĉevalo?, 2004
47. P. Jelenc: Re: pri viruso "zip", soc.culture.esperanto 1996-10-20
48. Monato, Stefan Maul: Militado sen bataliloj
angle:
Trojan horse
beloruse:
траянскі конь
france:
cheval de Troie
germane:
Trojanisches Pferd
indonezie:
Kuda Troya
itale:
cavallo di Troia
pole:
koń trojański
ruse:
троянский конь
turke:
Truva atı

virĉevalo

Virseksa ĉevalo: (juna zebrino) rifuĝas hazarde en stalon, kaj virĉevalo rigardas ŝin per mirigitaj okuloj [49]; la virĉevalo tiam sufiĉe forte en la ventron batis, mi eĉ konscion perdis [50]; la sinjorino, kaj la virĉevalo estas samkoloraj [51].
49. L. Beaucaire, Kruko kaj Baniko el Bervalo, 1974
50. J. German: Mi responsas pri ĉio
51. Tais el Ateno
angle:
stallion
beloruse:
жарабец, жарабок
france:
étalon (cheval)
germane:
Hengst
hispane:
caballo macho
hungare:
csődör, mén
ide:
kavalulo
itale:
stallone
pole:
ogier, wałach (wykastrowany ogier)
ruse:
жеребец
volapuke:
hijevod

ĉevalpovo

FIZTEK Malnova komunuza mezurunuo de meĥanika povo responda al forto de averaĝa ĉevalo, egala en Eŭropo al 75 kilogrammetroj en sekundo (735,75 W), en Usono al 550 futfuntoj en sekundo (745,7 W): motoro de motorciklo „Suzuki[havas] potencon egala al 98 ĉevalpovoj [52]. (ĈP)
52. Monato, Laimius Straznickas: Nekutimaj transportiloj
angle:
horsepower
beloruse:
конская сіла
france:
cheval-vapeur
germane:
Pferdestärke, PS
greke:
ιπποδύναμη
hebree:
כוח-סוס
hispane:
caballo de fuerza
hungare:
lóerő
indonezie:
tenaga kuda
itale:
cavallo vapore
nederlande:
paardekracht
pole:
koń mechaniczny, KM
portugale:
cavalo-vapor
ruse:
лошадиная сила
slovake:
konská sila

administraj notoj

~eto: Mankas verkindiko en fonto.
mar~eto: Mankas verkindiko en fonto.