*pur/a PV

*pura

1.
Karakterizas ion, kies naturo estas miksita je neniu fremda elemento: pano el pura tritiko; pura vino (senakva); via koro ne hipokritas, ĝi estas pura kaj perfekta kiel pura oro [1]; oni prenas ordinare la purajn radikojn (sen gramatika finaĵo) [2]; pura profito (neta); li estas homo en plej pura senco de l' vorto; ĉiu vorto, kiun mi diras al vi, estas la pura vero [3]; tiuj respondoj havis karakteron pure (nur, ekskluzive1) privatan [4]; la vorto „neniu“ havas sencon pure pronoman [5]; demandoj […] pure akademiaj [6]; pure kondiĉa rimedo de interkomunikiĝado [7]. VD:esenca, ĝusta, kerna, senmiksa
2.
Karakterizas ion, kies naturo estas difektita de neniu malbona elemento: spiri puran aeron; pura (sennuba) ĉielo fulmon ne timas PrV ; akvo kura, akvo pura PrV ; (figure) pura besto, manĝaĵo (permesita de la religio); la edzo estos pura de kulpo [8]; animo pura ruzon ne bezonas [9]; pura konscienco Marta ; la pura ĉasta ĝojo de fratinoZ ; diri la puran veron PrV ; pli bona pura konscienco, ol malpura potenco PrV ; vesto eluzita, sed pureco spirita PrV . VD:ĉasta, sankta, sendifekta, senmakula, senpeka, virga
3.
Ne makulita de naŭza substanco (polvo, graso, koto, ktp): la mano de Johano estas pura [10]; (figure) tro forta ĵuro, la afero ne pura PrV .
afrikanse:
skoon
albane:
i pastër
amhare:
ንፁህ
angle:
pure
arabe:
نظيف
armene:
մաքուր
azerbajĝane:
təmiz
beloruse:
чысты
bengale:
পরিষ্কার
birme:
သန့်ရှင်းသော
bulgare:
чист, спретнат
ĉeĥe:
čistý, ryzí, čirý
dane:
ren
estone:
puhas
eŭske:
garbi
filipine:
malinis
france:
propre, pur
galege:
limpo
germane:
sauber, rein
guĝarate:
સ્વચ્છ
haitie:
pwòp
haŭse:
mai tsabta
hinde:
साफ
hispane:
puro
hungare:
tiszta
igbe:
dị ọcha
irlande:
glan
islande:
hreinn
japane:
クリーン
jave:
resik
jide:
ריין
jorube:
o mọ
kanare:
ಕ್ಲೀನ್
kartvele:
სუფთა
kazaĥe:
таза
kimre:
lân
kirgize:
таза
kmere:
ស្អាត
koree:
청소
korsike:
lavagna
kose:
acocekileyo
kroate:
čist
kurde:
pak
latine:
mundi
latve:
tīrs
laŭe:
ສະອາດ
litove:
švarus
makedone:
чиста
malagase:
madio
malaje:
bersih
malajalame:
വെടിപ്പുള്ള
malte:
nadif
maorie:
ma
marate:
स्वच्छ
monge:
huv si
mongole:
цэвэр
nederlande:
schoon, rein, zuiver
nepale:
स्वच्छ
njanĝe:
oyera
okcidentfrise:
skjin
panĝabe:
ਨੂੰ ਸਾਫ਼
paŝtue:
پاک
pole:
czysty, schludny
portugale:
puro, limpo, castiço (linguagem), genuíno
ruande:
isuku
rumane:
pur, curat
ruse:
чистый
samoe:
mamā
sinde:
صاف
sinhale:
පිරිසිදු
skotgaele:
glan
slovake:
rýdzi, írečitý, čistý, číry
slovene:
čist
somale:
nadiif ah
ŝone:
chena
sote:
hloekileng
sunde:
beresih
svahile:
safi
svede:
ren
taĝike:
тоза
taje:
ทำความสะอาด
tamile:
சுத்தமான
tatare:
чиста
telugue:
శుభ్రంగా
tibete:
གཙང་མ་
turke:
temiz
ukraine:
чистий
urdue:
صاف
uzbeke:
toza
vjetname:
sạch
zulue:
zihlanzekile

*purema

Kutime zorganta pri pureco: li estas tre purema, kaj eĉ unu polveron vi ne trovos sur lia vesto [11]; porkoj estas puremaj bestoj kaj ne joton malpli puremaj ol ĉevaloj [12]; malpuraj fulgokovritaj kaj grasmakulitaj supujoj el kuirejo de malpurema kuiristino Metrop .
angle:
tidy
beloruse:
ахайны
ĉeĥe:
čistotný
france:
propre (aimant la propreté)
germane:
reinlich liederlich.
hispane:
limpio
hungare:
tisztaságszerető
nederlande:
op reinheid gesteld
pole:
schludny
portugale:
asseado
rumane:
curat
ruse:
опрятный, чистоплотый
slovake:
čistotný
svede:
renlig
turke:
temiz(temizliği seven)
ukraine:
охайний, чепурний

*purigi [13]

(tr)
Igi pura:
1.
refandi kaj purigi arĝenton [14]; nepurigita arĝento, kiu kovras argilaĵon [15].
2.
purigi ies koronZ .
3.
mi prenis broson kaj purigis la veston [16]; purigi la nazon de infano.
angle:
clean, cleanse
beloruse:
чысьціць, ачышчаць, ачысьціць, вычысьціць
ĉeĥe:
pucovat (hovor.), vyčistit, čistit
france:
nettoyer, purifier
germane:
reinigen
hispane:
limpiar
hungare:
tisztít
nederlande:
1. zuiveren, raffineren, veredelen 2. zuiveren 3. schoonmaken, reinigen, poetsen
pole:
1. czyścić, sprzątać
portugale:
1. limpar 2. limpar 3. limpar
rumane:
1. curat
ruse:
1. очистить, очищать 2. очистить, очищать 3. чистить, очищать, очистить
slovake:
očistiť, prečistiť, vyčistiť, čistiť
svede:
rena, rengöra
tibete:
སྦྱོང་བ་
turke:
temizlemek
ukraine:
чистити, очищати, прибирати

puriĝejo

Loko aranĝita aŭ taŭga por sinpurigo: tiu ĉambro […] estis ankaŭ puriĝejo, tra kiu pasadis homaj animoj, enirante el ĝi en la ĉielon de akirita laboro, aŭ en la inferon de kontraŭvola senlaboreco Marta . VD:purgatorio
angle:
purgatory
beloruse:
чысцілішча
france:
purgatoire
germane:
Bad, Waschraum
hungare:
tisztálkodóhelyiség, tisztulás helye
nederlande:
vagevuur
pole:
czyściec
portugale:
purgatório
rumane:
purgatoriu

purismo

LIN Zorgado pri lingva pureco, pli vole prenanta vortojn kaj esprimojn el ĝia provizo, ol depruntanta de aliaj lingvoj: eliminado de internaciaj vortoj el kiu ajn lingvo estas esprimo de mallarĝanima lingva purismo [17].
Rim.: PIV trudas al tiu vorto malaproban nuancon: „Troa zorgado ...“. Tamen tio neniel sekvas el la strukturo de la vorto, kaj estas ekzemplo de fremdlingva misinfluo, kiun vera puristo (kiel mi mem) malakceptas. [Sergio Pokrovskij]
17. La Ondo de Esperanto, 2000, No 8-9
angle:
purism
beloruse:
пурызм
ĉeĥe:
purizmus
france:
purisme
germane:
Purismus
hispane:
purismo
hungare:
purizmus
katalune:
purisme
nederlande:
purisme
pole:
puryzm
portugale:
purismo
rumane:
purism
ruse:
пуризм
slovake:
purizmus
ukraine:
пуризм

puristo

LIN Tiu, kiu volas konservi lingvon pura, sen enmikso de fremdaj influoj: nefleksebla puristo [18]; ne, – rebatas la puristo, – diru pli ĝuste: […] [19]; laŭ lingvaj puristoj, vi ne estas bona latvo, se vi skribas komputer anstataŭ dators [20]; la du citaĵoj ĉisupraj donas al vi specimenon de la gusto de la rakontostilo, ĝi eble ne plene kontentigos puristojn kiuj preferas sian mitologion senornama [21].
18. L. Beaucaire: El la vivo de bervala sentaŭgulo, 1974
19. Louis Beaucaire: Kruko kaj Baniko el Bervalo, Per kio ni amuzu nin?
20. La Ondo de Esperanto, 2003, № 4 (102)
21. Monato, El la nordia mitologio
beloruse:
пурыст
ĉeĥe:
brusič, purista
france:
puriste (ling.)
germane:
Purist
pole:
purysta
rumane:
purist
slovake:
brusič, purista
ukraine:
пурист

puruma

HejmVort
(pri infano) Kiu ne plu bezonas vindaĵojn.
angle:
toilet trained, potty trained
beloruse:
ахайны, прывучаны да парадку
france:
propre (enfant)
germane:
sauber (Kind), trocken (windelfrei)
hungare:
szobatiszta
nederlande:
zindelijk
pole:
nauczony porządku
portugale:
que não mais usa fralda
rumane:
învăţată
ruse:
опрятный, чистоплотный

malpura

Ne pura, enmiksita de fremda, naŭza elemento: ĉiu, kiu ektuŝos ilian kadavron, estos malpura ĝis la vespero [22]; kriadis kaj sin batadis kvin malpuraj infanaĉoj Marta ; la ondoj de la alfluo kraĉis salan, malpuran ŝaŭmon [23]; malpuraj hoteloj [24]; la malpura atmosfero de grandaj urboj [25]; malpurulo PrV ; ne elverŝu la malpuran, antaŭ ol vi havas la puran PrV ; tolaĵon malpuran lavu en la domo (ne montru al fremduloj familiajn disputojn) PrV ; MUZ mi ludas solon, kun sufiĉe malpura (neharmonia, neĝusta tonalto) kaj neregata sono, ĉar mi volis krei senton de perdo de memrego [26]. VD:ekskrementa, kota, makulita, ŝlima
angle:
dirty
beloruse:
брудны
ĉeĥe:
nečistý, špinavý
france:
impur, sale il faut laver son linge sale en famille.
germane:
schmutzig
hispane:
sucio
hungare:
piszkos, szennyes nem kell a szennyest kiteregetni.
katalune:
brut
nederlande:
vuil, vies
pole:
brudny
portugale:
sujo, impuro
rumane:
murdar
ruse:
грязный
slovake:
nečistý, špinavý
svede:
smutsig
tibete:
བཙོག་པ་
tokipone:
jaki
ukraine:
брудний, нечистий

malpuraĵo

Aĵo, elemento malpura: la karnon de la bovido kaj ĝian felon kaj ĝian malpuraĵon forbruligu per fajro ekster la tendaro, ĝi estas pekofero [27]; lia vizaĝo estis tiel kovrita de malpuraĵo, ke se oni semus tie kreson, ĝi donus riĉan rikolton [28]; rigardu […] la malpuraĵon de muŝoj tie ĉi en la angulo [29]; ŝi estis virino purema […], neniam lasis malpuraĵojn amasiĝi en anguloj [30].
beloruse:
бруд
france:
saleté
germane:
Schmutz, Dreck, Verunreinigung
tibete:
དྲེག་པ་
ukraine:
бруд

malpurigi

(tr)
Enmeti, enmiksi fremdan, misan aŭ naŭzan substancon: mi tute ne volas malpurigi miajn manojn, kaj [ŝi] foriris [31]; ruĝa makulo, pli kaj pli disvastiĝanta, malpurigis lian ĉemizon, en la loko de la koro [32]; (figure) tiu naŭziga kraĉaĵo, kiu ŝprucis sur ŝiajn sentojn kaj malpurigis ŝiajn memorojn [33]; (figure) [ĉu] estu via filino, kiu unua malpurigu sian blazonon per perfido kaj per felonio [34]? kiu ludas kun koto, malpurigas la manojn PrV . VD:makuli
angle:
soil
beloruse:
брудзіць, забруджваць, пэцкаць
ĉeĥe:
zašpinit
france:
salir, souiller
germane:
beschmutzen, verschmutzen, verunreinigen, besudeln
hispane:
ensuciar
hungare:
bepiszkol, beszennyez
katalune:
embrutar, embrutir
nederlande:
vuil maken, vervuilen (vuil maken)
pole:
brudzić, chlapać, śmiecić, zanieczyszczać
portugale:
sujar, emporcalhar
rumane:
murdare, stropi, gunoi, poluează
ruse:
пачкать, испачкать, запачкать, загрязнять, загрязнить
slovake:
zamazať, zašpiniť, znečistiť
svede:
smutsa ner
tokipone:
jaki
ukraine:
бруднити, забруднювати, занечищувати

*malpuriĝi

(ntr)
Difektiĝi pro almeto de io fremda, malboniga: en la kota vetero mia vesto forte malpuriĝis [35]; ha, kiel ŝi malpuriĝis en la bierfarejo [36]; (figure) en via buŝo la sankta vorto amo malpuriĝas [37]; la riveroj malpuriĝis je signifa kvanto da kupro kaj plumbo [38],
35. L. L. Zamenhof: Fundamento de Esperanto, Ekzercaro, § 39
36. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Knabino, kiu paŝis sur panon
37. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado en la Guildhall (Londono) en la 21a de aŭgusto 1907
38. Monato, Poluado: Cinike cianide ― ĉu respondecas Okcidento?
angle:
get dirty
beloruse:
пэцкацца, забруджвацца
france:
se salir, se souiller
germane:
schmutzig werden, verdrecken
hispane:
ensuciarse
hungare:
bepiszkolódik, beszennyeződik
nederlande:
vuil worden, vervuilen (vuil worden)
pole:
brudzić się
portugale:
sujar-se
rumane:
murdare
ruse:
испачкаться, запачкаться

akvopurigejo

Instalaĵo, kie oni purigas akvon de malpuraĵoj kaj ekskrementoj: la unua akvopurigejo en Eŭropo ekfunkciis en 1882 en Frankfurto ĉe Majno [39].
angle:
wastewater treatment plant
france:
traitement des eaux usées
germane:
Kläranlage

brilpura

Pro pureco reluma, brila: [la] cervo […] havis ĉirkaŭ la kolo brilpuran kupran ringon [40]; la brilpuraj rikoltiloj de la rikoltistoj brilis sur la grenkampoj [41]; ĉio estis nova, brilpura kaj bela [42]!
angle:
sparkling clean
beloruse:
начышчаны да бляску
ĉeĥe:
zářivě čistý
france:
reluisant (propre)
germane:
blitzsauber, blitzeblank
hungare:
ragyogóan tiszta
nederlande:
blinkend (schoon)
pole:
czysty do połysku
portugale:
reluzentemente limpo, resplandescente
rumane:
curat pentru a străluci
slovake:
žiarivo čistý
turke:
pırıl pırıl
ukraine:
начищений до блиску, блискучий

frotpurigi

(tr)
Purigi forigante supran malpuron per frotado: lia ora krono kaj la sceptro estis frotpurigitaj tiel, ke ĉio aspektis belege [43]; frotpurigita kaj brilpura la lanterno staris en angulo, kie ĝi tuj faladis en la okulojn [44]; mi same levadis la litojn, la akvo-sitelojn, portis malpurajn vestaĵojn al la lavejo, frotpurigis, gladis [45]; frotpurigita pargeta planko [46]. VD:skrapi
angle:
polish, scrub
beloruse:
выціраць (дачыста), адціраць
ĉeĥe:
drhnout, vydrhnout, vytřít
france:
astiquer, fourbir, récurer
germane:
schrubben, rubbeln
hungare:
sikál, súrol
nederlande:
schoonwrijven
pole:
szorować
portugale:
esfregar
rumane:
tufărie
slovake:
drhnúť, šúchať (pri praní)
svede:
skrubba
ukraine:
витирати

blovpurigi, nazpurigi

Purigi per trablovo (de nazo ks); senmukigi: [li] blovpurigas la nazon kaj volas denove preni la glason, kiam li sentas, ke li devas terni denove [47]; Elvira prenis paperan poŝtukon, brue nazpurigis en ĝin, kaj ploris [48]. VD:mungi
beloruse:
смаркацца
ĉeĥe:
smrkat, čistit si nos
france:
se moucher
germane:
schnauben, schneuzen
pole:
wycierać nos
rumane:
ştergeţi nasul
slovake:
smrkať, čistiť nos

ripozpurigi

(tr)
Purigi per ripozigo, precipe likvaĵon, kies malpuraĵoj tiel alfundiĝas: mi ripozpurigos iliajn akvojn [49]. VD:dekanti, precipiti
angle:
decant
france:
décanter
germane:
dekantieren, absetzen lassen, ausfällen
hungare:
derít, ülepít
nederlande:
decanteren
pole:
scedzić
portugale:
decantar
ruse:
отстаивать (жидкость)

sekpurigi

(tr)
TEKS(pri tolaĵoj) Purigi per ĥemia, senakva procedo.
beloruse:
рабіць хімчыстку
france:
laver à sec
germane:
chemisch reinigen

sekpurigejo

TEKS Loko aŭ butiko al kiu oni portas tolaĵojn por ilia sekpurigo: kiam Lidia estis en Lima unu el la lokaj bahaanoj, Glen Sealts, kiu posedis sekpurigejon, ofertis senpage sekpurigi ŝiajn vestaĵojn [50].
50. W. Heller, trad. B. Westerhoff: Lidia, la Vivo de Lidia Zamenhof, Filino de Esperanto, 2007
beloruse:
хімчыстка (месца)
france:
blanchisserie, pressing
germane:
chemische Reinigung

viŝpurigi

(tr)
Purigi per viŝado: ni demetis la bluzojn kaj per ili viŝpurigis la plankon [51].
51. S. Lang, trad. G. Berveling: La Talpoĉasisto, 2007
beloruse:
выціраць, сьціраць
france:
astiquer, essuyer
germane:
wischen, schrubben
pole:
ścierać
rumane:
şterge

pure kaj nure, pure kaj simple

(frazaĵo)
Ĝuste dirite, sen troigo aŭ maltroigo: mi min demandas ĉu tiu afero pri la albana krimmetodo ne estas pure kaj nure antaŭjuĝo, kliŝo [52]; se ni sen antaŭjuĝo konsideras la ĉi-supran frazon, ni konstatas, ke ĝi pure kaj simple esprimas unu pasintan okazaĵon [53].
52. J. Valano: Ĉu li bremsis sufiĉe?, 1978
53. Akademio de Esperanto: Esploro de la Ekzercaro pri la formo „estis -ita“, Akademia Cirkulero 76a, 1965
france:
purement et simplement
germane:
schlicht und einfach, einfach gesagt, ohne zu beschönigen

etna purigo, etna purigado

MIL Forigo de ĉiuj anoj de iu nacio el teritorio: tiu milito de etna purigado pere de perforto amarigas mian vivon [54]. VD:genocido, masakro
54. Ratimir: Rat i Mir, en: Vivprotokoloj, 2009
beloruse:
этнічная чыстка
france:
nettoyage ethnique
germane:
etnische Säuberung
pole:
czystka etniczna
rumane:
purificarea etnică

administraj notoj

~a: Mankas verkindiko en fonto.
~igi : Mankas verkindiko en fonto.
~uma: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
sek~igi: Mankas dua fontindiko.
sek~igi: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.