*viv/i PV

*vivi

(ntr)
1.
Posedi la kapablojn sin nutri kaj reprodukti, percepti sian ĉirkaŭaĵon kaj ― koncerne bestojn ― ankaŭ sin movi: vivanta organismo Lanti ; vivanta verdaĵo [1]; (figure) la vivanta Dio Iŝtar ; (figure) vivanta ekzemplo Lanti .
a)
Uzi tiujn kapablojn dum la tempo inter naskiĝo kaj morto: tre longe vivu li! [2]; kio vivas, necese devas iam morti Hamlet ; ĉu la maljunulo ankoraŭ vivas BdV ? [la] generacio vivanta ViV ; vivu, progresu, sed lerni ne ĉesu PrV ; nek vivi nek morti [3]; li ne vivos pli, ol unu tagon [4]; (frazaĵo) kiu vivos, tiu vidos (tion oni scios nur post kelka tempo) PrV .
b)
Uzi tiujn kapablojn laŭ iaj kondiĉoj, ia maniero: mi vivas kun li en granda amikeco [5]; ili ambaŭ estis tiel malagrablaj […], ke oni ne povis vivi kun ili [6]; ni vivis kelkajn semajnojn en la domo de ŝiaj gepatroj FK ; homoj ja ne povas vivi en la akvo FK ; vivi en la lando kiel fremdulo [7]; nur por vi mi vivas Ifigenio ; [ĉu] ili vivas feliĉe unu kun la alia BdV ? li vivas kiel urso, ne vizitante iun ajn homon ChL ; mi estis feliĉa, vivis en la nuno kaj ne pensis pri estonteco Tor ; li vivas en siaj libroj (ignorante ĉion alian) per sia tuta animo HsT ; vivi sendependan vivon Ĉukĉoj ; vivi en ĝojo kaj plezuro PrV ; li vivas en ĝuo kaj bruo PrV . VD:konduti, loĝi
SUB:vegeti1
2.
Havigi al si la rimedojn por sin nutri: la grandaj blankaj limakoj […] vivis de folioj de lapoj [8]; la avo de la kapitano vivis per ofico nur servista KPr ; ili vivis nur per lia stipendio Metrop ; [ŝi] vivas el la maro VRA ; tute sen rimedoj por vivi Marta ; finance UEA vivas ĉefe el la kotizoj de la individuaj membroj EeP ; vivi per sistemo de el mano al buŝo PrV ; pastro vivas de preĝoj, advokato de leĝoj PrV ; fastas sufiĉe, kiu vivas malriĉe (fasto ne taŭgas por tiuj, kiuj ofte malsatas).
3.
(figure) Daŭre resti vigla, bonstata, memorata: la bonaĵo kaj belaĵo ne forgesiĝas, ĝi vivas en legendoj kaj kantoj [9]; ŝi sola vivis en liaj pensoj FK ; vivu la frateco de l’ popoloj DL ; vivanta sento Ret ; vivanta lingvo DL ; vivanta internacia kolektivo EeP ; la Internacia Lingvo estas vivanta realaĵo EfI ; vivanta instruo FSp ; la rivero, enforĝita en ŝtono, vivas Metrop ; la vivantaj zorgoj penetris en la hejmon KKr ; Ordono via vivos tute sola / De nun en mia cerbo, ne miksita / Kun io malpli inda Hamlet ; lia nomo […] vivis en la buŝo de la popolo [10].
SUP:ekzisti, esti.
afrikanse:
lewe
albane:
jetojnë
amhare:
ቀጥታ
angle:
live
arabe:
حي
armene:
ապրել
azerbajĝane:
yaşamaq
beloruse:
жыць
bengale:
বাস
birme:
အသက်ရှင်သော
ĉeĥe:
žít bydlet (v, u), existovat
ĉine:
活 [huó], 生 [shēng]
dane:
leve
estone:
elada
eŭske:
bizi
filipine:
mabuhay
france:
vivre
galege:
vivir
germane:
leben li ~as en ĝuo kaj bruo: er lebt in Saus und Braus
greke:
ζω
guĝarate:
રહે છે
haŭse:
rayuwa
hebree:
לחיות
hinde:
जीना
hispane:
vivir
hungare:
él ~u, progresu, sed lerni ne ĉesu: a jó pap holtig tanul kiu ~os, tiu vidos: majd meglátjuk
indonezie:
hidup
irlande:
beo
islande:
lifa
japane:
暮らす
jave:
manggon
jide:
לעבן
jorube:
gbe
kanare:
ಲೈವ್
kartvele:
ცხოვრება
kazaĥe:
тірі
kimre:
byw
kirgize:
жашоо
kmere:
រស់នៅ
koree:
살고있다
korsike:
campà
kose:
phila
kroate:
živjeti
kurde:
jîn, jiyîn
latine:
vivo
latve:
dzīvot
laŭe:
ດໍາລົງຊີວິດ
litove:
gyventi
makedone:
живеат
malagase:
velona
malaje:
hidup
malajalame:
ജീവിക്കുക
malte:
jgħixu
maorie:
ora
marate:
राहतात
mongole:
амьдарч байна
nederlande:
leven
nepale:
बाँच्न
okcidentfrise:
libje
panĝabe:
ਰਹਿੰਦੇ
paŝtue:
ژوند
portugale:
viver
ruande:
kubaho
ruse:
жить kiu ~os, tiu vidos: поживём ‐ увидим
samoe:
ola
sinde:
رهن ٿا
sinhale:
සජීවී
skotgaele:
fuireach
slovake:
žiť žiť, existovať žiť, existovať
slovene:
živeti
somale:
ku nooshahay
ŝone:
kurarama
sote:
phela
sunde:
hirup
svahile:
kuishi
taĝike:
зинда
taje:
มีชีวิต
tamile:
வாழ
tatare:
яшә
telugue:
నివసిస్తున్నారు
ukraine:
жити
urdue:
رہتے
uzbeke:
jonli
vjetname:
sống
volapuke:
lifön
zulue:
siphile

vivo

1.
Spontanea aktiveco propra al organizitaj estaĵoj: al lia vivo estis farita fino DL ; li forkuris de la batalo, ĉar li domaĝis sian vivon [11]; mia malfeliĉa patro finis la vivon per memmortigo FK ; REL posttomba vivo Hamlet ; ŝi savis al li la vivon, kiam li preskaŭ sen vivo estis pelata de la ondoj [12]; unu horo povas decidi inter vivo kaj morto FK ; perdi la vivon [13]; (figure) saĝo estas fonto de vivo por sia posedanto [14].
2.
Sinsekvo de la agoj, per kiuj evidentiĝas tiu aktiveco: ni uzu bone la vivon, ĉar la vivo ne estas longa [15]; la kutimo ofte ludas gravan rolon en la vivo [16]; la ĉiutaga vivo [17]; li ankoraŭ neniam en sia vivo estis serioza BdV ; per floroj kaj baloj mi plenigos vian tutan vivon FK ; mia tuta pasinta vivo, al mi ŝajnas, estis nur ia mirinda sonĝaĵo FK ; [li] oferis sian tutan vivon al granda afero FK ; vivo glate ne fluas, ĉiam batas kaj skuas PrV ; (frazaĵo) homo lernas la tutan vivon PrV .
3.
Uzado de tiu aktiveco laŭ iaj kondiĉoj, ia maniero: ordinara, diboĉa, societa, malfeliĉa, honesta vivo FK ; la antikva greka vivo FK ; privata vivo VojaĝImp .
4.
(figure) Vigleco, viveco: li eksentis novan vivon DL ; vivo kaj movado reĝis malsupre sur la strato DL ; lingvo ne povas esti simpla kolekto da vortoj, sed devas havi cementon kaj vivon [18]; la ruĝaj radioj de l’ vespera suno [brilas] kontraŭ la malgrandaj ondetoj, donante koloron, brilon, vivon al ĉio VojaĝImp ; jam vekiĝis la grandurba vivo VojaĝImp ; la vangoj de la reĝido ricevis vivon, tamen liaj okulaj restis fermitaj FK .
afrikanse:
lewe
albane:
jetë
amhare:
ሕይወት
angle:
life
arabe:
حياة
armene:
կյանք
azerbajĝane:
həyat
beloruse:
жыцьцё
bengale:
জীবন
birme:
အသက်
bulgare:
живот
ĉeĥe:
život
ĉine:
生活 [shēnghuó], 生命 [shēngmìng]
dane:
liv
estone:
elu
eŭske:
bizitza
filipine:
buhay
france:
vie
galege:
vida
germane:
Leben
greke:
ζωή
guĝarate:
જીવન
haŭse:
rayuwa
hebree:
חיים
hinde:
जीवन
hispane:
vida
hungare:
élet perdi la ~on: életét veszti
indonezie:
kehidupan
irlande:
saol
islande:
lífið
japane:
生活
jave:
urip
jide:
לעבן
jorube:
aye
kanare:
ಜೀವನ
kartvele:
ცხოვრება
kazaĥe:
өмір
kimre:
bywyd
kirgize:
жашоо
kmere:
ជីវិត
koree:
생활
korsike:
a vita
kose:
ubomi
kroate:
život
kurde:
jîyan
latine:
vita
latve:
dzīve
laŭe:
ຊີວິດ
litove:
gyvenimas
makedone:
живот
malagase:
fiainana
malaje:
kehidupan
malajalame:
ജീവന്
malte:
ħajja
maorie:
ora
marate:
जीवन
mongole:
амьдрал
nederlande:
leven
nepale:
जीवन
okcidentfrise:
libben
osete:
цард
panĝabe:
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ
paŝtue:
ژوند
portugale:
vida
ruande:
ubuzima
ruse:
жизнь …lernas la tutan ~on: век живи ‐ век учись
samoe:
ola
sinde:
زندگي
sinhale:
ජීවිතය
skotgaele:
beatha
slovake:
život
slovene:
življenje
somale:
nolosha
ŝone:
upenyu
sote:
bophelo
sunde:
kahirupan
svahile:
maisha
taĝike:
зиндагӣ
taje:
ชีวิต
tamile:
வாழ்க்கை
tatare:
тормыш
telugue:
జీవితం
tibete:
ཚེ་
tokipone:
ale, ali
ukraine:
життя
urdue:
زندگی
uzbeke:
hayot
vjetname:
cuộc sống
volapuke:
lif
zulue:
kuphila

viva VdE

1.
Vivanta: viva kankro FK ; ĉiu viva estaĵo, de la plej malgranda fungo ĝis la plej disvolvita besto FK ; vivaj floroj [19]; mi englutos ilin vivaj [20]; vivan aŭ malvivan mi vin havos! KPr ! li estis la viva portreto de sia patrino KPr .
2.
(figure) Karakterizata per rapida kaj arda vivo, vigla2: vivaj esprimaj okuloj FK ; viva gaja parolado FK ; kun viva malpacienco interrompis lin sinjorino Anneto FK ; mi estas ankaŭ iafoje iom viva kaj ĵaluza FK ; la dancoj iris [jam] en pli viva takto BdV ; plej viva simpatio [21]; la viva kiel fajrero knabino amis la solecon IK ; ŝi lin vive interrompis BdV ; ŝi prezentis al si tute vive liajn saĝajn okulojn [22]. VD:energia, vigla2
3.
MUZTEA(evitinde) (pri artaĵo, spektaĵo...) Okazanta kun ĉeestaj homoj, sen perado per telekomuniko aŭ registraĵo: viva muziko (farata de surlokaj muzikistoj) [23]; viva intervjuo (kun rekta renkontiĝo de intervjuanto kaj intervjuato).
Rim.: Tio aperas kiel mallerta traduko de la angla esprimo „live (music)“ kc, kiun oni tiulingve ne konfuzus kun „lively/living music“. En Esperanto oni, por eviti konfuzon, prefere uzu unu el „ĉeesta“, „rekta“ „aktuala“, „senpera“ por ĉi tiu signifo.
19. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, La virineto de maro
20. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 1:12
21. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Kvina Kongreso Esperantista en Barcelona en la 6a de septembro 1909
22. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Neĝa reĝino
23. Ĉeĥa Esperanto-Junularo: Listo de eventoj..., Viki-Retpaĝaro, 2005
angle:
1. living 2. lively 3. live
beloruse:
1. жывы 2. жвавы, рухавы, дзейны
ĉeĥe:
naživu jsoucí, živ, živoucí, živý
france:
1. vivant 2. vif 3. live (en présence)
germane:
lebendig 1. lebendig, lebend 2. lebendig
greke:
ζωντανός
hispane:
1. viva 2. vivaz, animada
hungare:
1. élő 2. élénk
indonezie:
langsung (live)
nederlande:
1. levend 2. levendig
portugale:
vivo
ruse:
живой
slovake:
živý, oživený, svieži
tibete:
གསོན་པོ་
volapuke:
lifik

vivaĵo

Io vivanta, viva estaĵo, kontraste al la senvivaĵo: fenologio [estas] scienco pri sezonaj influoj je vivaĵoj [24]; el ĉiuj vivaĵoj [...] enkonduku po unu paro [...] en la arkeon, ke ili restu vivaj kun vi [25]; la animo […] kondutas kiel vivaĵo, mi atribuas al ĝi nutradon kaj digeston, sed tamen mi ne povas priskribi ĝian formon VaK ; la genetika informo en ĉiuj vivaĵoj estas kodita […] en molekulo de DNA (desoksiribonukleata acido) [26]; oni nomas mutacio la fenomenon, ke jen aperas nova speco de vivaĵoj kapabla teni sin viva kaj disflori kiel speco BonaLingvo ; Deinococcus radiodurans […] vivas sub ekstremaj cirkonstancoj […], krom malvarmego la bakterio eltenas acidon, malsekecon kaj varmegon, ― eĉ tre forta radiado […] ne mortigas tiujn vivaĵojn [27]. SUB:arĥeo, bakterio, eŭkariotoVD:kreaĵo, kreskaĵo, naturaĵo, organismovivulo
angle:
creature
germane:
Lebewesen, Geschöpf, Kreatur
greke:
έμβιο ον
hungare:
élőlény
indonezie:
makhluk (hidup)
portugale:
ser vivo
ruse:
живое существо

viveco

Rapidageco, rapidmoveco, vivardeco: kun eksterordinara viveco, kiun eble envius eĉ dekkvinjara knabino, ŝi elsaltis el la vagono FK ; ĝi ĉiam ekzistis – interrompis kun viveco Mario Gavrilovna NeĝaBlovado . VD:lerteco, vervo2, vigleco
angle:
liveliness
beloruse:
жвавасьць, рухавасьць
ĉeĥe:
živost
france:
vivacité
germane:
Lebendigkeit
greke:
ζωντάνια
hebree:
חיות
hispane:
vivacidad
hungare:
élénkség
nederlande:
levendigheid
portugale:
vivacidade
ruse:
живость
slovake:
živosť

vivema

1.
Montranta instinkton, volon konservi sian vivon: tiu etulo, kiun ŝi sentas en sia internaĵo tiel moviĝantan kaj tiel viveman, estos forlasita de sia naskiĝo KPr ; subite vekiĝis en li la instinkto de la vivemo, tio tamen ne estis volo […], sed ia instinkta […] reago LGA . VD:persistema, rezistema, tenaca
2.
Kiu volas ĝui, elĉerpi la eblecojn de la vivo; vivama: meze sur la muro pendis portreto de bela juna kaj vivema virino [28]; [li estis] kiel juna birdo, ĉiam vigla kaj kun vivema brilo en la okuloj HsT .
beloruse:
1. жывучы 2. жыцьцёлюбівы
germane:
lebendig ~emo: Lebenswille, Überlebensinstinkt 1. nicht tot zu kriegen, lebenswillig 2. lebenshungrig
hungare:
1. hosszú élettartamú 2. életigenlő
ruse:
1. живучий 2. жизнелюбивый, жизнерадостный
slovake:
živý

vivigi

(tr)
Doni vivon aŭ vivecon al: eble mi povos lin iomete rekonsciigi, kaj lin vivigi sufiĉe da tempo, por ke li povu doni […] klarigojn ChL ; multaj foiranoj […] vivigis la ordinaran senhoman landvojon [29]; feliĉa mi estus tiam, se amika anĝelo volus vivigi mian malplenan hejmon kaj flegi min FK ; dum lia foresto ŝi ne enuis, […] sed lia apero tuj vivigis ŝin PatrojFiloj ; viviga fajro BdV .
29. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Kion la patro faras, estas ĉiam ĝusta
beloruse:
ажывіць
ĉeĥe:
dodat života, oživit, vdechnout život
france:
animer
germane:
beleben
hebree:
להחיות
hungare:
éltet, élénkít
indonezie:
menghidupkan
nederlande:
verlevendigen
ruse:
оживить
slovake:
dodať života, oživiť, vdýchnuť život

vivpova, vivipova

Sufiĉe forta ĉe la naskiĝo por vivi plue: ni deziras krei vivpovan organizon Lanti ; taŭga kaj vivipova lingvo EE . VD:enradikiĝinta
beloruse:
жыцьцяздольны
ĉeĥe:
životaschopný
france:
viable
germane:
lebensfähig, überlebensfähig
hungare:
életerős
nederlande:
levensvatbaar
ruse:
жизнеспособный
slovake:
životaschopný

vivuo, vivukrio

Krio por deziresprimi al iu longan vivon: la homoj […] ĝuste nun ili leviĝis kun plenaj glasoj kaj toastis vivuon al la nova jaro [30]; Jern signe levis la manon, kaj kvar potencaj vivukrioj eksonis InfanTorent2 ; la ceterajn vortojn sufokis […] la tondra vivukrio de miaj kamaradoj VaK . VD:hurao, tosto
beloruse:
здравіца, няхай жыве
france:
acclamation, vivat
germane:
Hoch!
hebree:
תרועה
hungare:
éljen, vivát
nederlande:
hoerageroep
ruse:
здравица, виват

vivulo

1.
Vivanto, iu kiu ankoraŭ ne mortis: kiu troviĝas inter la vivuloj, tiu havas ankoraŭ esperon, ĉar eĉ al hundo vivanta estas pli bone, ol al leono mortinta [31]; la ŝipo kuradas senhalte tra ondoj, […] vivuloj malestas sur ĝi FK ; la vivulo estis rozkolora kiel ... vivulo, dum la malvivulo estis pala kiel ... malvivulo, kaj tio sufiĉis por plene ilin diferencigi ChL ; la nombro de vivuloj malkreskis, kaj iliaj loĝejoj estis forlasitaj Kiso ; elpeli iun el la mondo de la vivuloj (mortigi) PrV . malvivulo
2.
BIO Vivaĵo, precipe animalo: sed estas ja la ombroj de la arboj kaj de la vivuloj [32]; la zoologo […] zorgas pri akvariaj vivuloj […] en la litova urbo Kaunas [33]; N.B.N. ne nur aplikeblas al la vegetala kaj animala regnoj, sed ankaŭ al ĉiuj vivuloj, inkluzive bakteriojn [34].
beloruse:
жывая істота
ĉeĥe:
živá bytost, živý tvor
france:
être vivant
germane:
Lebewesen
greke:
έμβιο ον
hungare:
élőlény
nederlande:
levend wezen
portugale:
ser vivo
ruse:
живое существо
slovake:
živý tvor

bonvivanto, gajvivanto

Homo kiu volonte ĝuas la plezurojn de vivo: nek Merchant, nek Klem, kutimiĝis al la ĝojoj de la bonvivantoj [35]; li estis sufiĉe grasa, kaj se li nur aspektus pli gaja, li estus bonega specimeno de bonvivanto HsT . SIN:epikurano2, ĝuemulo, hedonisto, sibarito
35. J. Merchant: Kompatinda Klem, 1931
ĉeĥe:
bonviván, hýřil, požitkář
france:
bon vivant
germane:
Lebemann
ruse:
бонвиван
slovake:
pôžitkár

deviva

Farita, okazinta en la vivotempo de koncerna persono, kontraste al postmorta: deviva portreto de Petro la 1ª; nun la francoj plejparte sekvas la devivan eldonon (de Moliera komedio) [36].
36. Sergio Pokrovskij: Editora antaŭparolo, Georgo Dandin
angle:
life (attr.), for life, lifelong
germane:
zu Lebzeiten entstanden
ruse:
прижизненный

dumviva

Daŭronta dum la tuta vivo: la junulino estis enskribita por dumviva rento da dek mil frankoj KPr ; virgulinoj, sin dediĉinte al dumviva servo al Iŝtar Iŝtar ; kiel li puniĝas? – per dumviva mallibero SatirRak ; dumvivaj membroj EeP .
france:
(publié) de son vivant
germane:
lebenslang
ruse:
пожизненный

ĝisvivi

(tr)
Vivi ĝis iu momento; atingi per sia vivo: ni ne scias, ĉu ni ĝisvivos la morgaŭon [37]! la plimulto de ni ne ĝisvivos tiun momenton, kiam montriĝos la fruktoj de nia agado EE ; iliaj ombroj staru nun antaŭ niaj okuloj, kvazaŭ partoprenante en tiu granda festo, kiun ili preparis, sed ne ĝisvivis [38].
37. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 3, Ĉapitro XVI
38. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Oka Kongreso Esperantista en Krakow en la 11a de aŭgusto 1912
beloruse:
дажыць
france:
vivre assez pour
germane:
(noch) erleben
hungare:
megél
nederlande:
beleven
ruse:
дожить

kunvivi

Vivi kun, komune kun, en grupo, en komunumo, en familio...: tiel kunvivos kun vi viaj filoj [39]; edzoj, kunvivadu kun viaj edzinoj laŭscie, donante honoron al la virino [40]; mi tiel kunviviĝis kun mia situacio, ke mia tuta pasinta vivo, al mi ŝajnas, estis nur ia mirinda sonĝaĵo FK ; ĉiu rakontos, kion li travivis, ĉe tio oni povas tre bone ĉion kunvivi spirite [41]; inter homoj ĉiugentaj frate kunvivantaj sur neŭtrala bazo VivZam ; ili […] geedziĝis kaj feliĉe kunvivis havante multajn idojn [42].
39. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jesaja 62:5
40. La Nova Testamento, I. Petro 3:7
41. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Fluganta kofro
42. V. Vinař laŭ B. Němcová: Joĉjo la sentaŭgulo kaj kartludema reĝidino, en: Ĉeĥaj Fabeloj, 1976
france:
vivre ensemble
germane:
zusammen leben

kunvivo, kunvivado

Vivado en komuna loko, loĝejo, establo: junulo prenas por kunvivado junulinon [43]; ili ne postulis grandajn spacojn, sed nur socian kunvivadon [44]; ni kunvenas ĉiujare […], por varmigi en ni per reciproka renkontiĝo kaj kunvivo la amon kaj entuziasmon por la ideo, kiun la Esperantismo en si enhavas [45]; post ok tagoj nia geedza kunvivo estos konita de ĉiuj homoj ChL ; Johano komencis rakonti pri siaj gekamaradoj kaj la kunvivo kun ili InfanTorent2 .
43. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jesaja 62:5
44. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Sterkskarabo
45. L. L. Zamenhof: Paroloj, Parolado antaŭ la Tria Kongreso Esperantista en Cambridge en la 12a de aŭgusto 1907
france:
vie en commun
germane:
Zusammenleben

kunvivanto

Tiu, kiu vivas kutime kaj daŭre kun alia: vi estis la ĉiutaga kunvivantino de homo klera, tio signifas multe Marta ; kamarado, kunulo, kuniranto, kunvojaĝanto, vojkunulo, samsortulo, kunvivulo, kunvivanto BonaLingvo ; ŝi povus eventuale edziniĝi al sia kunvivanto [46]; onklino de Orwell estis kunvivantino de Lanti, la fondinto de SAT [47]. VD:kamarado, kolego, kunulo
beloruse:
сужыцель
ĉeĥe:
druh, společník
france:
commensal, compagnon
germane:
Mitbewohner, Lebensgefährte
hebree:
שותף לחיים
hungare:
élettárs
ruse:
сожитель
slovake:
partner, spoločník

longviva

Kiu longe vivis (rilate al sia speco): Shigechiyo Izumi, la plej longviva viro en la historio, vivis 120 jarojn [48]; ili harmonie vivis laŭ la principo de modereco kaj ĝenerale estis longvivuloj [49]; mi estas pesimisto kaj dubas, ke prognozoj de statistikaj oficejoj pri la longviveco de la loĝantaro sur nia terglobo estas pravaj [50].
48. -: Junio 2015: Jubileoj, memordatoj kaj festoj, La Ondo de Esperanto, 2015:6 (248)
49. Monato, Alice Liu: Favore al turismo, 2007
50. Monato, Julius Hauser: Centjaruloj kun demandosigno, 2012
france:
longévif
germane:
langlebig

*malviva

Ne posedanta vivon:
a)
Ne apartenanta al la mondo de la vivaĵoj, senviva, en kiu malestas kaj neniam estis vivo: malviva substanco (ekz-e metalo, vitro); la malviva naturo (kontraste al la organika mondo de biologiaj estaĵoj); la Malviva MaroK ; la suno leviĝis el la maro, kviete kaj varme falis ĝiaj radioj sur la malvarman malvivan ŝaŭmon de la maro [51].
b)
Mortinta: lia filo mortis kaj estas nun malviva [52]; malvive naskita1 infano; „La malvivaj animoj“ (romano de Gogolo);
c)
(figure) Senefika, malvigla, nekapabla funkcii, senti: lia koro, rilate al amo, jam estis malviva [53]; fido, ne havanta farojn, estas en si mem malviva [54]; la butono estis malviva, la sonorilo estis difektita [55]; malviva litero2Z ; afero malvive naskitaZ ; (figure) malviva sezono (kiam la turisma vivo malestas); Pilato rigardis la ĉefpastron per malvivaj okuloj (senesprimaj, en kiun ne videblis vivo) kaj nudigis la dentojn por esprimi rideton [56]; ŝiaj okuloj estis ĉirkaŭitaj de malhelaj rondoj, la pupiloj estis kvazaŭ malvivaj Marta .
angle:
dead
beloruse:
мёртвы
ĉeĥe:
mrtvý, neživý
france:
mort (adj.)
germane:
tot 1.a unbelebt 1.b gestorben
greke:
πεθαμένος
hungare:
holt, élettelen mal~a sezono: holtidény, holtszezon
nederlande:
levenloos
portugale:
morto
ruse:
мёртвый mal~a sezono: мёртвый сезон
slovake:
mŕtvy, mŕtvy, neživý
tibete:
ཤི་པ་

malvivulo

Mortinto aŭ senviva estaĵo perceptata kvazaŭ ulo (kiel Golemo aŭ Terminator): Ĉu malvivuloj leviĝos kaj gloros Vin? [57].
beloruse:
нябозчык, мёртвы (наз), мярцьвяк
ĉeĥe:
mrtvý (čl.)
france:
mort, mort-vivant
germane:
Toter
hungare:
élettelen lény, holt
nederlande:
overledene
ruse:
мертвец, мертвяк
slovake:
mŕtvy človek

malvivo

La stato de ĉio kio ne estas viva ‐ ĉu mortinta, ĉu neniam vivinta: la morto estas transiro el la vivo en la malvivon; Bonan matenon, Majstro! Sidiĝu, mi petas. || Kiel vi fartas post kvindekjara malvivo? [58].
58. W. Auld: Bonan matenon, Majstro, Nova Esperanta Krestomatio, 1991. p. 438
germane:
Leblosigkeit
hungare:
élettelenség
ruse:
безжизненность, небытие, смерть (как состояние)

porvivaĵo, porvivo

Rimedoj por sin nutri, vivpano: ili ekstermadis la produktojn de la tero kaj ne restigadis porvivaĵon ĉe la IzraelidojZ ; la malriĉulo devas klopodi per ungoj kaj dentoj por gajni sian porvivon [59]. VD:vivteni
59. A. Kivi, trad. H. Hall: La Botistoj, 1919
beloruse:
харчы, прадукты
france:
vivres, nécessaire (objets de nécessité)
germane:
Lebensnotwendiges, Lebensunterhalt
hungare:
életszükséglet, megélhetés
nederlande:
levensonderhoud
ruse:
продовольствие

postvivi

(tr)
1.
Plu vivi, ekzisti post io okazo aŭ tempo: Jen ni ĝin festis, kaj la nepo — sola postvivanto de la familio, viro, kiu portas la gloran nomon de sia avo – ne ĉeestis la solenan kunvenon [60]; aliaj postvivintoj de tiu masakro estis transportitaj al Babelo, kie ili estis sklavoj [61]
a)
Vivi ankoraŭ post ies morto: ŝi je dek jaroj postvivi sian edzon; (figure) postvivi sin mem (ankoraŭ vivi perdinte siajn intelektajn fortojn, sian gloron aŭ aŭtoritaton; cetere, kp la rimarkon ĉe transvivi2).
b)
(io) Ekzisti ankoraŭ post ies morto, post la fino de io: tiel kantis la brava Eunana, kaj lia kanto, plena de larmoj, postvivis la egiptan regnon [62]; La sunradio postvivos ja nin ĉiujn! [63].
2.
Transvivi1 la maljuna aveto disrompiĝis en pecojn, kaj ni estas kulpaj pri tio: tion mi ne povas postvivi [64].
60. N. Z. Maimon: Postrikolto el la Zamenhofa Jaro, Nica literatura revuo, 7:2 (38)
61. W. Rohloff: Abortigo kaj la biblio (2), Monato
62. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, ĉapitro 4a
63. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 4, Kuristoj
64. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 3, paŝtistino kaj kamentubisto
angle:
endure, survive (remain alive after an event)
beloruse:
перажыць
ĉeĥe:
přežít
france:
survivre
germane:
überleben
greke:
επιζώ
hungare:
túlél
nederlande:
overleven
portugale:
sobreviver
ruse:
пережить
slovake:
prežiť
tibete:
གསོན་པ་

revivigi

Fari, ke iu jam mortinta vivu denove: revivigi droninton; Jesuo revivigis Lazaron; jen estas tiu virino, kaj jen estas ŝia filo, kiun Eliŝa revivigis [65]; Ĉiuj rimedoj vane estis uzitaj por revivigi Klaron; ŝi mortis kaj restis mortinta. [66].
beloruse:
ажывіць
ĉeĥe:
křísit, oživit, resuscitovat, vzkřísit k životu
france:
réanimer, ressusciter
germane:
wiederbeleben
greke:
ανασταίνω
hebree:
להקים לתחיה
hungare:
újraéleszt, feltámaszt
indonezie:
menghidupkan kembali
nederlande:
opwekken
portugale:
ressuscitar
ruse:
оживить, воскресить
slovake:
oživiť, resuscitovať, vzkriesiť

reviviĝi

Reveni en la vivon, ekvivi denove; releviĝi: ili mortis kaj ne reviviĝos, ili estas malvivuloj kaj ne releviĝos [67]; kredi je la reviviĝo de la mortintoj; (figure) ĉi tiu sceno reviviĝis en lia memoro;
angle:
return to life
france:
ressusciter, revivre
germane:
wieder auferstehen
indonezie:
hidup kembali
ruse:
ожить, воскреснуть

reviviĝo

Reveno al vivo, releviĝo: se vi estas en dubo pri la reviviĝo, pensu, ke Ni kreis vin el polvo [68].
68. trad. I. Chiussi: La Nobla Korano, 1970
france:
resurrection
germane:
Auferstehung

senviva

Perdinta la vivon: senviva korpo; estas feliĉo, ke la maljuna avino jam ne vivis, alie li senvivigus ŝinZ . SIN:malviva, mortinta
beloruse:
безжыцьцёвы, зьмярцьвелы
ĉeĥe:
bez života, mrtvý, neživý, pustý (kraj)
france:
inanimé
germane:
leblos
greke:
πεθαμένος
hebree:
נטול חיים
hungare:
élettelen
nederlande:
levenloos
portugale:
morto
ruse:
безжизненный
slovake:
bezduchý, mŕtvy, neživý, pustý

senvivaĵo

Objekto senviva, kontraste al la vivaĵoj: eĉ la senvivaĵoj, kiuj produktas sonon, ĉu fluto, ĉu harpo, se ili ne donas diferencon en la sonoj, kiel oni scios, kio estas flutata aŭ harpata [69]? la vorto „ĝi“ (uzata speciale por „bestoj“ aŭ „senvivaĵoj“) enhavas en si ion malaltigan [70]; ŝi antaŭvidis la momenton en kiu ŝi falos kiel senvivaĵo en la brakojn de sia malamiko KPr .
69. La Nova Testamento, I. Korintanoj 14:7
70. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, Respondo 23a, La Revuo, 1907, aŭgusto
germane:
Unbelebtes, Sache
hungare:
élettelen dolog
ruse:
вещь, неодушевлённый предмет

senviviĝi

Seniĝi je vivo, morti: en tiu tago […] senviviĝos la koro de la reĝo [71]; kial mi ne mortis tuj el la utero, ne senviviĝis post la eliro el la ventro [72]? antaŭ ol ŝiaj okuloj senviviĝos [73]; vidante ke ŝia filino iom post iom senviviĝas, sinjorino de Prelongo elpensis ĉiutage iajn distraĵojn KPr .
france:
perdre la vie
germane:
ableben, verlöschen (sterben)
ruse:
умереть

supervivi

(tr)
1.
Transvivi1: la maljunulo kulpigos sin pri la morto de sia filo, kaj — li estas malsana, (...) — li ne supervivos la (funebran) sciigon [74]
2.
Postvivi1: kiam la homo, kiun mi amis, estis mortanta, mi pensis, ke mi lin ne supervivos... mi supervivis... Marta ; oni povas esperi, ke la memoro de granda homo per duonjaro supervivos lian morton [75].
74. F. Ŝilero, trad. L. L. Zamenhof: La rabistoj, 2:2
75. V. Ŝekspiro, trad. L. L. Zamenhof: Hamleto, Reĝido de Danujo, 1:3
ĉeĥe:
přežít
germane:
überleben
slovake:
prežiť

travivi

(tr)
1.
Pasi vivante: (frazaĵo) vivon travivi estas art' malfacila PrV ; travivi teruran minuton, grandan epokon, la junecon en malliberejoB ; la travivita tempo reaperis antaŭ liaj okuloj.
2.
Ekkoni, senti, sperti dum sia vivo: travivi gravan okazon, malfeliĉojn, sukceson, belajn festojn; mi estis juna kaj ne multon travivisB ; mi estos travivinta feliĉegan tempon, kiu kompensos ĉiujn postajn dolorojn [76]; dum tiuj travivaĵoj.
3.
Elteni (malfacilaĵon), ne morti (dum iu periodo): lingvo, kiu eltenis la provon dum dudek kvin jaroj, kiu en plej bona kaj ĉiam pli floranta stato travivis jam tutan homan generacion;
4.
(evitinde) Transvivi1: se li travivos, li eble fariĝos ankaŭ prudenta; malgraŭ mia momento de paniko la antaŭan tagon, mi ne dubis, ke li travivis la brulegon.
beloruse:
1. пражыць 2. перажыць
ĉeĥe:
poznat, prodělat, prožít, přestát, zažít
france:
2. faire l'expérience de, vivre (un évènement)
germane:
2. erleben
hungare:
1. végigél 2. átél
nederlande:
beleven
ruse:
~on tra~i…: жизнь прожить ‐ не поле перейти 1. прожить 2. пережить
slovake:
prežiť, zažiť
tibete:
གསོན་

travivo, travivaĵo

Okazaĵo, kiun iu travivas, vive spertas: [ŝi] rakontis al ili ĉiujn travivaĵojn de sia juneco [77]; mi ne ĉeestis ludon ekde la Hampden-tumulto antaŭ kvar jaroj, tio estis timiga travivo! [78]. VD:evento
77. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Abio
78. J. Francis: La Granda Kaldrono, 1978
france:
expérience vécue, vécu
germane:
Erlebnis

transvivi

(tr)
1.
Travivi2 kaj postvivi1.b gravan (kaj, plejparte, malfeliĉan) okazaĵon: Patrino lia amas lin varmege Kaj certe ne transvivus lian punon [79]; Bulgario ja transvivis la preskaŭ 200-jaran bizancian jugon (1018–1186) kaj la preskaŭ 500-jaran otomanan jugon (1396–1878) [80]; Kompreneble, la plimulto de poloj — samkiel ĉiuj, kiuj transvivis la holokaŭston - konis la veron [81]; la slovena ŝtato esploris diplomatiajn eblojn por lin liberigi, sciante, ke Križnar verŝajne ne transvivos du jarojn en sudanaj malliberejoj [82].
2.
Postvivi1: Transvivu min! [83].
Rim.: PV kaj la PIV-oj ilustras tiun signifon per neatribuita ekzemplo: „(figure) transvivi sin mem (vivi post sia morto en la memoro de la homoj). “ La panegira interpreto de tiuj vortaroj estas tute ebla situacie; tamen egale eblas interpreto kompata aŭ moka, ke temas pri politika kadavro, perdinta sian gloron kaj aŭtoritaton, aŭ pri demenciulo perdinta siajn mensajn kapablojn. Malpli ambigua laŭdo estus „lia nomo, lia afero plu vivas (en niaj koroj, en niaj faroj ktp)“. Cetere, tiel la vorto estas uzita de Zamenhofo: mi estas pli ol maljuna, ĉar mi transvivis min mem Marta ; vd postvivi1. [Sergio Pokrovskij]
79. V. Ŝekspiro, trad. L. L. Zamenhof: Hamleto, Reĝido de Danujo, 4:7
80. D. Haĝiev: Kio estas spiriteco?Monato
81. Z. Banet-Fornalowa: PollandoMonato
82. Z. Tišljar: „Pac-peranto“ liberigitaMonato
83. V. Ŝekspiro, trad. L. L. Zamenhof: Hamleto, Reĝido de Danujo, 3:2
angle:
survive, live through
ĉeĥe:
přežít
germane:
überleben
ruse:
пережить
slovake:
prežiť
tibete:
གསོན་པ་

administraj notoj

mal~a: Mankas verkindiko en fonto.
por~aĵo, por~o: Mankas verkindiko en fonto.
sen~a: Mankas verkindiko en fonto.
tra~i: Mankas verkindiko en fonto.