tradukoj: be cs de el en es fr he hu it la nl pl pt ro ru sk sv

*kruc/o PV

*kruco  

1.  
Figuro el du transversaj strekoj, aŭ objekto el du transversaj pecoj: desegni krucon sur papero; la du bastonoj formis krucon; krucoforma tenilo de glavo.
a)
En Romio kaj najbaraj kulturoj antikvaj, pendigilo el fostego kun transversa trabo, sur kiu oni ligis aŭ alnajlis krimulojn por mortigo: la Readmono ordonis dependigi la turmentitojn de la kruco antaŭ la sunsubiro.
b)  
KRI La kruco sur kiu mortis Jesuo, figurata kiel simbolo de kristana religio: la mistero de la kruco; la preĝejturoj estas kronitaj per kruco; porti krucon en procesio; fari la signon de la kruco. VD:krucifikso
2.
(figure) Turmento, torturo: la ortografio en la plimulto da lingvoj prezentas veran krucon por la lernantoZ.

Kruco, Suda Kruco[1] (Cru)  

AST Stelfiguro en la suda duonsfero (Crux).

kruca

1.  
Prezentanta formon de kruco: kruca signo, entranĉo. VD:rimaranĝo
2.
KRI Rilata al la kruco de Jesuo: HIS kruca militiro (origine ekspedicio de kristanoj kontraŭ islamanoj por rekonkeri Jerusalemon, poste ankaŭ militiro kontraŭ herezuloj aŭ paganoj por konverti aŭ ekstermi ilin).

krucigi, kruci

(tr)
1.
Formi el du aĵoj krucon: kruci la brakojnB; sidi krucinte sub si la krurojnB; krucigi la krurojn (kiel iam sidis tajloroj); krucigi la glavojn; krucigi la rimojn alternigi, interplekti du rimojn; (figure) resti sidanta kun krucitaj manoj (brakoj) sur la brusto (resti nelaboranta, senaga).
2.
TRA Transverse trairi: krucigi ies vojon.
3.
BIO Provi interfekundiĝon de vivuloj de malsamaj rasoj aŭ specioj: krucigi la rasojnZ;

Rim.: Estus sistema diri kun Zamenhofo, krucigi (rondigi, pufigi, buligi...) parolante pri la ago „doni formon“, kaj kruci (rondi, zigzagi ktp) parolante pri la stato „esti en formo“ (la vojoj krucas ĉi tie); kp ŝi ĵetiĝis en brakseĝon, apogis la kapon al la densa parto de la seĝo, krucigis la krurojn, montrante per tio tre belformajn piedojn Marta; diris Zminska, trankvile krucigante la brakojn sur la brusto Marta. Tamen PIV kaj Kabe preferas diri kruci por la ago ‐ kaj sekve, kruciĝi por la stato (iom perversa uzo de -iĝ). [S. Pokrovskij]
Rim.: Plena Vortaro de Esperanto proponas figuran sencon, por kiu realaj ekzemploj mankas: krucigi la vojon, la intencojn de iu (malhelpi, bari). [ĵv]

kruciĝi, interkruciĝi  

(ntr)
1.
Kunformi krucon: kruciĝo de vojojZ.
2.
TRA Sin renkonti transverse: la vojo al Parizo kruciĝas kun tiu al Praha; via letero kruciĝis kun la mia (iris kontraŭe je la mia, en la sama momento); plej diversaj interesoj kaj pasioj, plej diversaj deziroj kaj celadoj volviĝadas kaj kruciĝadas en tiuj miloj da kapojZ.
3.
BIO Interfekundiĝi inter individuoj malsamrasaj aŭ malsamspeciaj: kruciĝado de rasojZ; variaĵoj malrapide ŝanĝiĝis por fariĝi fiksitaj specioj, kiuj ne plu povas interkruciĝi [2].
4.  
MAT(tradicia lingvaĵo en elementa geometrio)=intersekci sin.

krucisto, krucmilitisto

Partoprenanto de kruca militiro.

*krucumi  

(tr)
Mrucigi per pendigo sur kruco.

greka kruco, regula kruco  

Kruco kun ĉiuj branĉoj egale longaj, tradicia figuro en orienta Kristanismo: konstruaĵo ... en formo de greka kruco [3].

hokokruco, hokkruco  

Kruco kun branĉoj orte fleksitaj, bonaŭgura figuro en Hindujo kaj Orientazio, historia insigno de Naziismo en Eŭropo; svastiko: Lauburu estas ronda hokkruco, uzata kiel ornamaĵo en Eŭskio [4].

kelta kruco  

Kruco kun ringo ĉirkaŭ la centro, tradicia figuro en nordokcidenta keltlingva Eŭropo: kelta kruco en Monasterboice, Irlando [5].

latina kruco  

Kruco kun pli longa malsupra branĉo, tradicia figuro en okcidenta Kristanismo: ĝia formo estas tiu de latina kruco [6].

malta kruco  

Kruco kun branĉoj dispintaj, larĝiĝantaj al ekstero, insigno de la malta ordeno: la instanco stampis ilin per ruĝa stampo en la formo de malta kruco [7].

vojkruciĝo, vojkruco  

TRA Loko, en kiu du aŭ pluraj vojoj renkontiĝas transverse: ĝi staras [...] apud la vojo, ĉe la vojkruciĝoj [8]; ĉe ĉiu vojkruco la trumpetistoj ludis signalon [9]. VD:trafikrondo, vojnodo

Krucolevo  

KALKRI Unu el la kristanaj dekduopaj festoj, dediĉita al la rememoro pri retrovo de la kruco sur kiu Jesuo suferis la krucumon (festata la 14an de septembro).

turnokruco GDEF

Aranĝaĵo en formo de turnebla horizontala kruco muntita sur fosteto, kiajn oni instalas ĉe enirejo en stadionon, kasejon ktp, por tralasi publikon po unu homo laŭvice, eventuale kontrolante biletojn ktp: ĵetinte kvinfrankan moneron en aŭtomaton, oni eniras tra sekureca turnokruco [10].

tradukoj

anglaj

~o: cross; K~o, Suda K~o: Crux; ~a 1.: cruciform; ~igi, ~i: cross; ~iĝi, inter~iĝi 4.: cross; ~isto, ~militisto: crusader; ~umi: crucify. ~a militiro: crusade.

belorusaj

~o: крыж; ~a 1.: крыжовы, крыжападобны; ~a 2.: крыжовы; ~igi, ~i: скрыжаваць; ~iĝi, inter~iĝi: крыжавацца, скрыжавацца, перасячыся; ~isto, ~militisto: крыжак; ~umi: укрыжаваць; voj~iĝo, voj~o: скрыжавань не.

ĉeĥaj

~o: kříž; K~o, Suda K~o: kříž; ~a: křížový; ~igi, ~i: křížit, zkřížit; ~isto, ~militisto: křižák, příslušník bojového řádu; ~umi: ukřižovat, ukřižovávat; hoko~o, hok~o: hákový kříž, svastika.

francaj

~o: croix; K~o, Suda K~o: Croix du Sud; ~a 1.: croisé, cruciforme; ~a 2.: croisé; ~igi, ~i: croiser; ~iĝi, inter~iĝi: se croiser; ~isto, ~militisto: croisé ; ~umi: crucifier; greka ~o, regula ~o: croix grecque; hoko~o, hok~o: croix gammée, svastika; kelta ~o: croix celtique; latina ~o: croix latine; malta ~o: croix de Malte; voj~iĝo, voj~o: carrefour, croisée des chemins, croisement, intersection; K~olevo: Exaltation de la Croix; turno~o : tourniquet. ~a militiro: croisade.

germanaj

~o: Kreuz; K~o, Suda K~o: Kreuz des Südens; ~a 1.: Kreuz-; ~igi, ~i: kreuzen; ~iĝi, inter~iĝi: sich kreuzen; ~isto, ~militisto: Kreuzfahrer, Kreuzritter; ~umi: kreuzigen; voj~iĝo, voj~o: Kreuzung; K~olevo: Kreuzerhöhung; turno~o : Drehkreuz.

grekaj

K~olevo: Ὕψωσις τού Τιμίου Σταυρού.

hebreaj

hispanaj

~o: cruz; K~o, Suda K~o: Cruz del Sur; ~a 1.: cruciforme; ~igi, ~i: cruzar (dos objetos); ~iĝi, inter~iĝi: cruzarse (dos objetos); ~isto, ~militisto: cruzado; ~umi: crucificar; greka ~o, regula ~o: cruz griega; hoko~o, hok~o: esvástica, cruz gamada; kelta ~o: cruz celta; latina ~o: cruz latina; malta ~o: cruz de Malta; voj~iĝo, voj~o: encrucijada. ~a militiro: cruzada.

hungaraj

~o: kereszt, feszület; ~a 1.: kereszt-, kereszt alakú; ~a 2.: keresztes; ~igi, ~i: kereszbe rak, kereszbe tesz, keresztez; ~iĝi, inter~iĝi: kereszteződik; ~isto, ~militisto: keresztes ; ~umi: keresztre feszít; hoko~o, hok~o: horogkereszt; voj~iĝo, voj~o: útkereszteződés. ~a militiro: keresztes háború.

italaj

~o: croce; K~o, Suda K~o: Croce del sud; greka ~o, regula ~o: croce greca; hoko~o, hok~o: croce uncinata, svastica; latina ~o: croce latina; voj~iĝo, voj~o: incrocio (di strade e sim.).

latina/sciencaj

nederlandaj

~o: kruis; ~a 1.: kruis-, kruiselings; ~igi, ~i: kruisen; ~iĝi, inter~iĝi: cross; ~iĝi, inter~iĝi: kruisen; ~isto, ~militisto: kruisridder; ~umi: kruisigen; voj~iĝo, voj~o: kruispunt. ~a militiro: kruistocht.

polaj

~o: krzyż; K~o, Suda K~o: Krzyż Południa; ~a 1.: krzyżowy; ~a 2.: krzyżowy; ~igi, ~i: krzyżować, skrzyżować; ~iĝi, inter~iĝi 1.: krzyżować się, skrzyżować się; ~iĝi, inter~iĝi 2.: krzyżować się, skrzyżować się; ~iĝi, inter~iĝi 3.: krzyżować się; ~iĝi, inter~iĝi: przecinać się; ~isto, ~militisto: krzyżowiec; ~umi: ukrzyżować; greka ~o, regula ~o: krzyż grecki; hoko~o, hok~o: swastyka; kelta ~o: krzyż celtycki; latina ~o: krzyż łaciński; malta ~o: krzyż maltański; voj~iĝo, voj~o: skrzyżowanie, krzyżówka dróg, przejazd (np. kolejowy); K~olevo: Święto Podwyższenia Krzyża Świętego. ~a militiro: krzyżowy.

portugalaj

~o: cruz; voj~iĝo, voj~o: encruzilhada.

rumanaj

~o: cruce.

rusaj

~o: крест; K~o, Suda K~o: Южный Крест; ~a 1.: крестовый, крестообразный, перекрёстный; ~a 2.: крестовый; ~igi, ~i: скрестить; ~iĝi, inter~iĝi: скреститься, пересечься; ~isto, ~militisto: крестоносец; ~umi: распять; voj~iĝo, voj~o: перекрёсток; K~olevo: Крестовоздвижение; turno~o : турникет. ~a militiro: крестовый поход.

slovakaj

~o: kríž; K~o, Suda K~o: kríž; ~a: krížový; ~igi, ~i: krížiť; ~isto, ~militisto: križiak; ~umi: ukrižovať; hoko~o, hok~o: hákový kríž.

svedaj

~o: kors; ~igi, ~i: korsa; ~umi: korsfästa.

fontoj

1. Galadí-Enríquez, David; Wandel, Amri: La kosmo kaj ni. Galaksioj, planedoj kaj vivo en la universo, FEL, Antverpeno, 2005
2. Ĉarlz Darvin, trad. Klivo Lendon: La Origino de Specioj, Historia Skizo
3. Vikipedio, artikolo „Libra turo“, 2006-06-22
4. Vikipedio, artikolo „Lauburu“, 2006-11-09
5. P. Carlos Musazzi: La dua vatikana koncilio por la unueco de la kristanoj, Espero Katolika, 1986-2
6. A. Čižikaitė: 57a Kongreso de Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista, 2004-07
7. D. Fielding: Esperanto - asap, ĉapitro 19a, 2007-02
8. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 8:2
9. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, ĉapitro 10a
10. M. Ecott: Velka eta floro, Monato, Junio 1998.

~o: Mankas verkindiko en fonto.
~a: Mankas dua fontindiko.
~a: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~igi, ~i: Mankas verkindiko en fonto.
~iĝi, inter~iĝi: Mankas verkindiko en fonto.
~isto, ~militisto: Mankas dua fontindiko.
~isto, ~militisto: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
~umi: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.
K~olevo: Mankas dua fontindiko.
K~olevo: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.


administraj notoj

pri ~igi, ~i:
    Laŭ PIV1 la normala formo estu ~i. ~igi estas (ark.?) sinonimo.
    [MB]
  

ℛevo | datumprotekto | kruc.xml | redakti... | traduki... | artikolversio: 1.43 2018/11/12 13:10:15