tradukoj: ca cs de en es fr hu la nl pl pt ru sk

8ort/o PV

orto  

MAT[1](elementa geometrio)
Angulo je 90˚: se du rektoj kruciĝas tiel, ke du apudaj anguloj estas egalaj, ili determinas kvar ortojn [2]; ortangulo: ĉiuj kvar anguloj estas ortoj [3]; graduso1 estas […] mezurunuo por anguloj, egala al centono de orto [4]; lumigis ĝin malgrandaj fenestroj en la muroj kaj granda ortangula truo en la plafono [5].

ortaZ

MAT
1.  
[6] (p.p. angulo) Estanta orto; kies mezuro egalas al 90˚: rektangulo oni nomas paralelogramon, de kiu almenaŭ unu angulo estas orta; se en triangulo unu el anguloj estas orta, tiam la aliaj du anguloj estas akutaj [7]. SIN:rekta.
2.  
(evitinde) [8] (p.p. plurlateropluredro) Ortangula: li montris per la mano ortan kvarangulon [9].
Rim.: Ĉi tiu senco povas esti konsiderata kiel mallongigo, foje bonvena: orta triangulo estas pli malpeza ol ortangula triangulo. Ĝi tamen restas malofta kaj evitinda.
3.
a)  
PIV1 (p.p. geometria figuro rilate al alia) Tiaj, ke ili sin intersekcas formante orton: rekto orta al alia rekto, al kurbo (al ties tanĝanto), al ebeno, al surfaco; ebeno orta al lumradio; ortajaj rektoj, cirkloj, ebenoj; la teraj meridianoj kaj paraleloj estas inter si ortaj.
Rim.: Eblas diri sendistinge „`a` estas orta al `b`“, aŭ „`a` kaj `b` estas (inter si) ortaj“. Por ĉi-lasta senco ekzistas ankaŭ la pli preciza termino „interorta“ en PIV1 . SIN:perpendikulara.
b)  
[10] (p.p. vektoroj en eŭklida spaco) Tiaj, ke ilia skalara produto egalas al nulo: se `x` estas orta al `y`, validas la pitagora teoremo: `||x+y||^2=||x||^2+||y||^2`; orta bazo estas bazo, kies ĉiuj vektoroj estas ortaj inter si; oni diras, ke vektoro estas orta al subaro, se ĝi estas orta al ĉiu ĝia elemento.
c)  
(p.p. subaro de eŭklida spaco, rilate al alia subaro `bb A`) Tia, ke ĉiuj ĝiaj elementoj estas ortaj 3.b al tiuj de `bb A`: la orta aro de subaro estas fermita vektora subspaco.
Rim.: Anstataŭ „orta aro“ troveblas „ortanto“ en [11].
d)
(p.p. elemento `x` de vektora spaco kaj elemento `f` de ties dualo) Tiaj, ke `f(x)=0`.
e)  
[12] (p.p. (n,p)-matrico `A`) Kies transponaĵo egalas al la inverso de `A`: la determinanto de orta matrico egalas al +1-1.
f)  
MATVD:orta projekcio, orta simetrio.

ortanto  

MATPIV1
Rekto orta al iu alia figuro: la longo de la ortanto de la pinto al la bazo nomiĝas alto de la piramido [13]; surfaca normalo (aŭ normalo, aŭ prefereble ortanto) al surfaco estas tri-dimensia vektoro, kiu estas perpendikulara al la surfaco en donita punkto [14]. SIN:perpendiklo, perpendikularo.
Rim.: Tiu ĉi termino aperis ankaŭ ĉe Bricard, [15] sed kun malpli vasta senco, nome: alto. La malnova senco konserviĝis ĝis en PV .

ortilo, ortangulilo  

MATTEKPIV1
Ilo por desegni ortajn 3.a rektojn: ĉiu havis en la mano dikan bastonon aŭ lignan cirkelon, aŭ ortilon [16]; niveli kun helpo de du tabuletoj kaj ortangulilo [17];
Rim.: Ortiloj povas havi diversajn formojn laŭ la intencita uzo, ekz-e formo de orta triangulo aŭ de litero T.

Ortilo [18] (Nor)  

AST Sud-hemisfera stelfiguro (Norma): NGC 5999 estas malfermita stelamaso en konstelacio Ortilo [19].

mezortanto  

MATPIV1
(de streko) Rekto orta al ĝi kaj trairanta ĝian mezon: la mezortantoj de triangulo (t.e. de ĉiuj ĝiaj lateroj) intersekciĝas en la centro de la ĉirkaŭskribita cirklo.

mezortantoj de triangulo

tradukoj

anglaj

~o: right angle; ~a 1.: right; ~a 2.: right-angled; ~a 3.e: orthogonal; ~a 3.: orthogonal, perpendicular; ~anto: perpendicular, normal; ~ilo, ~angulilo: set square, triangle; O~ilo : Norma; mez~anto: mid-perpendicular.

ĉeĥaj

~o: kolmost, pravoúhlost; ~a: kolmý, ortogonální, pravoúhlý, pravý; ~anto: kolmice; ~ilo, ~angulilo: trojúhelník, úhelník (kresličský); mez~anto: osa strany (trojúhelníku), osa úsečky.

francaj

~o: angle droit; ~a 1.: droit; ~a 2.: rectangle; ~a 3.e: (matrice) orthogonale; ~a 3.: orthogonal, perpendiculaire; ~anto: perpendiculaire, normale; ~ilo, ~angulilo: équerre; O~ilo : Règle; mez~anto: médiatrice.

germanaj

~o: rechter Winkel; ~a 1.: recht; ~a 2.: rechtwinklig; ~a 3.e: orthogonal; ~a 3.: perpendikular, orthogonal, senkrecht; ~anto: Senkrechte, Lot, Normale; ~ilo, ~angulilo: Reißdreieck; O~ilo : Winkelmaß Sternbild; mez~anto: Mittelsenkrechte.

hispanaj

~o: ángulo recto; ~a 1.: (ángulo) recto; ~a 2.: rectángulo (adj.); ~a 3.a: perpendicular; ~a 3.b: perpendicular, ortogonal; ~a 3.c: perpendicular, ortogonal; ~a 3.d: perpendicular, ortogonal; ~a 3.e: (matriz) ortogonal; ~a 3.f: proyección ortogonal, simetría ortogonal; ~a 3.: ortogonal, perpendicular; ~a: ortogonal, perpendicular, normal; ~anto: perpendicular, normal; ~ilo, ~angulilo: cartabón, escuadra; O~ilo : la Escuadra, Norma; mez~anto: mediatriz.

hungaraj

~o: derékszög; ~a 1.: kilencven fokos; ~a 2.: derékszögű; ~a 3.a: merőleges; ~a 3.b: merőleges, ortogonális; ~a 3.c: merőleges, ortogonális; ~a 3.d: merőleges, ortogonális; ~a 3.e: ortogonális(mátrix) ; ~a 3.: merőleges; ~anto: merőleges, normális; ~ilo, ~angulilo: derékszögű vonalzó; mez~anto: szakaszfelelő merőleges.

katalunaj

~o: angle recte; ~a: ortogonal, perpendicular, normal; ~anto: perpendicular, normal (subst.); ~ilo, ~angulilo: cartabó, escaire; mez~anto: mediatriu.

latina/sciencaj

O~ilo : Norma.

nederlandaj

~o: rechte hoek; ~a 1.: rechte (hoek); ~a 2.: rechthoekig; ~a 3.a: loodrecht; ~a 3.: loodrecht.

polaj

~o: kąt prosty; ~a 1.: prosty; ~a 2.: prostokątny; ~a 3.e: (macierz) ortogonalna; ~a 3.: prostopadły, ortogonalny; ~anto: prosta prostopadła, normalna; ~ilo, ~angulilo: ekierka; mez~anto: symetralna.

portugalaj

~o: ângulo reto; ~a 1.: reto; ~a 3.: ortogonal; ~anto: perpendicular; mez~anto: mediatriz.

rusaj

~o: прямой угол; ~a 1.: прямой; ~a 2.: прямоугольный; ~a 3.e: ортогональная (матрица); ~a 3.: ортогональный, перпендикулярный; ~anto: перпендикуляр, нормаль; ~ilo, ~angulilo: угольник; mez~anto: медиатриса .

slovakaj

~o: kolmosť, pravouhlosť; ~a: normálový, pravý (uhol); ~anto: výška (v trojuholníku); ~ilo, ~angulilo: uholník; mez~anto: os úsečky.

fontoj

1. Raoul Bricard: Matematika Terminaro kaj Krestomatio, p. 26
2. Akademio de Esperanto: Oka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro, Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto, [1974] (10)
3. Vikipedio, Kvarlatero
4. Vikipedio, Graduso
5. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, Ĉapitro VI
6. Raoul Bricard: Matematika Terminaro kaj Krestomatio, p. 26
7. Vikipedio, Teoremo
8. Raoul Bricard: Matematika Terminaro kaj Krestomatio, p. 30, pri paralelepipedo
9. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro II
10. R. Hilgers: Yashovardhan: k.a.: EK-Vortaro de matematikaj terminoj, §316
11. R. Hilgers: Yashovardhan: k.a.: EK-Vortaro de matematikaj terminoj, §317
12. R. Hilgers: Yashovardhan: k.a.: EK-Vortaro de matematikaj terminoj, §316
13. Vikipedio, Piramido (geometrio)
14. Vikipedio, Surfaca normalo
15. Raoul Bricard: Matematika Terminaro kaj Krestomatio, p. 27
16. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, ĉapitro 24a
17. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro I
18. Galadí-Enríquez, David; Wandel, Amri: La kosmo kaj ni. Galaksioj, planedoj kaj vivo en la universo, FEL, Antverpeno, 2005
19. Vikipedio, NGC 5999

~a: Mankas verkindiko en fonto.
mez~anto: Mankas fonto, kiu estas nek vortaro nek terminaro.


ℛevo | datumprotekto | ort.xml | redakti... | traduki... | artikolversio: 1.40 2020/02/15 23:10:30