*montr/i PV

*montri

1.
(tr)
Prezenti, vidigi, elmeti al ies rigardo: montru al ili vian novan veston [1]; [mi] montris al li la ŝtofon FK ; li montris […] fotografaĵojn de tri personoj FK ; estis montrita nova aparato, […] el facila sed fortika materialo FK ; la vilaĝano tuj montris al li pugnon FK ; ne kuraĝu eĉ montri vin al miaj okuloj [2]; grandaj montoj de glacio […] en la plej mirindaj formoj […] sin montris kaj brilis kiel diamantoj FK ; sur ĉiuj balkonoj […] sin montris homoj DL ; montru moneron, ĉio fariĝos PrV . VD:malkaŝi, vidigi
2.
(ntr)
Direkti ies rigardon per gesto ks: mi montris al la infano, kie kuŝas ĝia pupo [3]; montri la vojon (vd gvidi) [4]; ili montris sur la malplenan teksilon FK ; montrinte supren kaj malsupren, mi diris […], ke Dio estas en la ĉielo kaj sur la tero FK ; li montris al la librobreto, sur kiu kuŝis malnovaj libroj [5]; „en ĉi tiu loko ŝi loĝas […]“ diris la gardanta anĝelo kaj montris al unu angulo [6]; ĝia turo […] elstaras el la sablo kaj montras al la ĉielo [7]; ŝi montris en la direkto al malgranda griza birdo supre en la branĉoj [8].
Rim.: Ĉar unu sama prepozicio al servas en Esperanto por esprimi la funkciojn de du semantikaj kazoj: dativo kaj celkazo, kiuj ambaŭ povas roli ĉe la verbo montri, tial rekomendindas uzi por la senco montri2 la derivaĵon almontri, kies objekto indikas la direkton, kaj la al-komplemento, la gvidaton. [S. Pokrovskij]
3.
(tr)
(pri mezurilo aŭ simila aranĝaĵo) Indiki, sciigi, vidigi koncernan datumon: la horloĝo montras la unuan horon [9]; la horloĝo montris, ke estas […] tempo por dormi [10]; la termometro montras dek sep gradojn super la nulo; la kompaso montras Nordon; ilo por montri kamparanecon estas suba parto de vestaĵo KFl ; GPS-ricevilo, montranta la vojon [11].
4.
(tr)
(econ aŭ emocion) Aperigi, evidentigi: malsaĝulo tuj montras sian koleron [12]; lia vizaĝo montris malgajan esprimon BdV ; amikan frunton montru al la reĝo Hamlet ; kiam oni devas montri grandan kuraĝon, oni ĉiam troas! IK ; [ili] montradis en sia agado grandegan nelertecon kaj senhelpecon EE ; se la estonteco eĉ montros, ke mi eraris […] mi ja povas ĝin fari ankaŭ poste DL ; se la lango estas kovrita, tio ĉi jam montras, ke la homo ne estas sana FK ; la eco de la diamantoj, montrita de Kunz, povas doni utilan pruvilon ĉe diferencigado de briliantoj veraj de malveraj FK ; tiu ĉi kreskaĵo, kiel montris la unuaj provoj, ne postulas penan edukadon FK ; ŝi montris la plej grandan zorgecon kaj amon FK ; por montri [sian] altan staton FK ; varmegan dankon al la publiko por la helpemo, kiun ĝi montris al mi DL ; la rezultatoj, kiuj sin montris ĝis hodiaŭ, ankoraŭ plifortigas mian kredon DL ; amikon montras malfeliĉo PrV . SIN:eksterigi, manifesti
5.
(tr)
(informon) Komuniki, sciigi, malkaŝi, revelacii, evidentigi: la montritajn (cititajn) naŭ vortojn ni konsilas bone ellerni [13]; mi montris en principo, kiamaniere la severa netuŝebleco de la Fundamento gardos ĉiam la unuecon de nia lingvo [14]; mi simple donis al la vorto signetojn de citado, por montri, ke la vorto estas ne normala [15]; sed la Eternulo montris al mi, ke li mortos [16]; „da“ post ia vorto montras, ke tiu ĉi havas signifon de mezuro [17]; montri, ke la kuirejo de vegetaranino estas esence pli simpla, ol la kuirejo vianda FK ; kelkaj provis montri al mi, ke mia projekto […] estas matematike ne ebla DL ; mi petis […], montri al mi ĉiujn erarojn, kiujn ili trovis DL ; montroj kaj konsiloj estas facilaj PrV . VD:malvolvi, pruvi
afrikanse:
show
albane:
show
amhare:
አሳይ
angle:
show
arabe:
المعرض
armene:
շոու
azerbajĝane:
göstərmək
bengale:
শো
birme:
ပြသ
ĉeĥe:
dosvědčit, dávat najevo, jevit, osvědčovat, projevovat, předvést, ukázat, vykázat, výkazem prokázat, zaznamenat
dane:
vis
estone:
näita
filipine:
palabas
france:
montrer
galege:
amosar
germane:
zeigen 1. zeigen 2. zeigen, weisen 3. anzeigen 4. zeigen 5. zeigen
guĝarate:
શો
hinde:
शो
hispane:
mostrar sin ~i: abocar-se, dirigir-se 1. mostrar, enseñar 2. señalar, indicar, apuntar 3. marcar, señalar 4. demostrar, revelar 5. manifestar, evidenciar
irlande:
thaispeáint
islande:
sýna
japane:
ショー
jave:
gambar
jide:
ווייַזן
jorube:
hàn
kanare:
ಪ್ರದರ್ಶನ
kartvele:
შოუ
katalune:
mostrar sin ~i: abocar-se 1. mostrar, ensenyar 2. assenyalar, indicar, apuntar 3. marcar, assenyalar 4. demostrar, revelar 5. palesar, evidenciar
kazaĥe:
көрсету
kimre:
sioe
kirgize:
көрсөтүү
kmere:
ការបង្ហាញ
koree:
korsike:
spettacolo
kose:
bonisa
kurde:
rêdan
latine:
ostende
latve:
izstāde
laŭe:
ສະແດງໃຫ້ເຫັນ
litove:
šou
makedone:
шоу
malagase:
fampisehoana
malaje:
persembahan
malajalame:
കാണിക്കുക
malte:
juru
maorie:
whakaatu
marate:
शो
mongole:
шоу
nederlande:
1. tonen 2. wijzen 3. tonen, aanwijzen 4. aanduiden, aanwijzen 5. erop wijzen
nepale:
शो
panĝabe:
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
paŝtue:
خپرونه
pole:
pokazać, okazywać, wskazywać, wykazać, ujawniać, wytknąć, być znakiem czegoś
portugale:
1. mostrar, apontar
ruande:
kwerekana
rumane:
arăta, demonstrează, indică, semnala, dezvăluie, fii semnul a ceva
ruse:
1. показать, показывать 2. указать, указывать 3. показать, показывать 4. показать, показывать 5. показать, указать
samoe:
faaalia
sinde:
نظر
sinhale:
පෙන්වන්න
skotgaele:
seall
slovake:
dávať najavo, prejaviť, ukázať
slovene:
prikaži
ŝone:
ratidza
sote:
bontša
sunde:
nunjukkeun
svahile:
onyesha
taĝike:
Шоу
taje:
แสดง
tamile:
நிகழ்ச்சி
tatare:
шоу
telugue:
షో
tibete:
ལྟད་
ukraine:
шоу
urdue:
شو
uzbeke:
ko’rsatish
vjetname:
chương trình
zulue:
bonisa

montra

Servanta por montri: la montra fingro de la maldekstra mano FK ; aldonante al la vortoj montraj la vorton „ĉi“, ni ricevas montron pli proksiman [18]. ĝi troviĝas tie, respondis la oficisto kun montra gesto malpacienca KPr ; [ili] pririgardis kelke da objektoj, elmetitaj sur tabulo por vendo […] okaze elrigardante trans la montran tabulon, Dingir subite ekkriis […] Iŝtar ; sensacio en la montra fenestro: vivanta salamandro! KKr ; montra pronomo; sur la paĝo 77, [PAG] deklinacias la montrajn pronomojn jene […] [19].
ĉeĥe:
ukazovací
france:
démonstratif (qui montre), indicateur (adj.)
germane:
Zeige-, Schau- ~a pronomo: Demonstrativpronomen
hispane:
expositivo, demostrativo, manifiesto ~a fenestro: escaparate, expositor ~a pronomo: pronombre demostrativo
katalune:
expositiu, demostratiu, manifest ~a fenestro: aparador, expositor ~a pronomo: pronom demostratiu
nederlande:
aanwijzend ~a fenestro: uitstalraam ~a pronomo: aanwijzend voornaamwoord
pole:
wskazujący, wystawowy
rumane:
arătând, expoziţie
ruse:
указательный ~a fenestro: витрина ~a pronomo: указательное местоимение
slovake:
ukazovací

montriĝi

1.
Videbliĝi: aperas herbo, montriĝas verdaĵo [20]; la suno montriĝis, kaj […] sub ĝiaj radioj […] montriĝadis la bela figuro [21]; ĉirkaŭ la flamo de kandelo montriĝas ĉielarkaj koloroj FK ; [jen] montriĝis herba loko ĉirkaŭita de la arbaro FK ; grizeco […] montriĝis en liaj haroj FK ; sur la strato montriĝas rapide veturanta kaleŝo FK ; en la […] deka monato montriĝis la suproj de la montoj [22]; kiam la tavolo da roso forleviĝis, tiam montriĝis, ke sur la supraĵo de la dezerto kuŝas io delikata [23].
2.
Evidentiĝi: tiu ĉi antaŭdiro montriĝis ne tiel danĝera FK ; montriĝis, ke ĝemeloj estas en ŝia ventro [24]; vi montriĝis favora al mi [25]; kio en teorio ŝajnis afero tiel facila, en la praktiko montriĝas tre malfacila EE ; ekzistas nenia eblo antaŭvidi […] ĉu la finita laboro en la praktiko montriĝos tute taŭga FK ; vera opinio montriĝas en ebrio PrV .
3.
Sin montri: vi montriĝis malforta en tago de mizero [26]; de l' frua infaneco li montriĝis jam poeta VivZam ; iafoje ĉambristino enmontriĝas […] ridetas kaj skuas la kapon [27]; neniam montriĝu en mia bando [28]!
france:
se montrer 3. s'avérer
germane:
sich zeigen 2. sich erweisen
hispane:
aparecer, mostrar-se
katalune:
aparéixer, mostrar-se
nederlande:
1. zich vertonen 2. blijken 3. blijken
pole:
pojawiać się, ukazywać się, okazywać się, wydawać się, przebijać się, zjawiać się, pokazywać się, stawiać się
rumane:
apărea, se ivi, se arăta, părea, străpunge
ruse:
показываться, проявляться, проявиться

montrilo

TEK Objekto servanta por montri: la unua montrilo en la plej multaj malsanoj estas la lango FK ; [ĉe] la insulo Ferro komenciĝas dekliniĝo de la magneta montrilo FK ; [oni povus] vidi en tio […] montrilon de la Dia volo Iŝtar ; kelkaj montriloj ĉiam samaj sufiĉas por la verbaj tempoj VivZam ; la kosto, laŭ la montrilo, estis unu marko, sed ili donis al la veturigisto cent markojn KKl ; nigra horloĝo kun flavaj montriloj (vd hormontrilo) Metrop ; la reĝa akvomontrilo en Memfiso estis plenigita preskaŭ ĝis la alteco de du homoj, kaj Nilo kreskis ĉiutage [29].
ĉeĥe:
rafije, rafička, ručička (hodin a p.), ukazatel (směru), ukazovátko
france:
indicateur (objet)
germane:
Zeiger, Anzeige
hispane:
buscador, señalador
katalune:
busca, agulla (indicadora)
nederlande:
wijzer
pole:
strzałka, wskazówka, wskaźnik, indykator
rumane:
săgeată, ac, indicator, indiciu
ruse:
указатель, указка и т.п.
slovake:
ručička na hodinách, ukazovateľ

almontri

(tr)
Direkti ies rigardon por vidigi ion; montri2: „la ĉapeleton mi forgesis“, flustris la bufedisto almontrante sian kalvaĵon [30]; mi perdis mian cigaredingon, sed mi ĵus retrovis ĝin – [li] demonstris la retrovon per la almontro de la cigaredingo LGA ; la fondintoj de Google proponis kalkuli la trafecon de ĉiu paĝo sur la bazo de la nombro de hiperligoj kiuj almontras al ĝi [31].
ĉeĥe:
poukázat
france:
désigner
germane:
auf jemanden zeigen
hispane:
señalar
katalune:
assenyalar
nederlande:
wijzen naar
pole:
wskazać, wskazywać na, wykonywać ruch wskazujący
rumane:
punct, indicați a, face mișcare de indicare
ruse:
показать (на), указать (на)
slovake:
poukázať

elmontri

(tr)
1.
Eksteren montri: malpacienculo elmontras malsaĝecon [32]; [ŝin] maltrankviligis la obstina silentado de la infano eble pli, ol la elmontrita doloro Marta ; mi povus elmontri en mi tiajn aferojn, ke estus pli bone, se mia patrino min ne naskus Hamlet ; li konsciis sian senkulpecon, [sed] ĉi tie ne povis ja elmontri sian pravecon [33]; ĉu tio estis la forto de la preĝo [kiu] ĉi tie sin elmontris [34]?
2.
Plene montri, ekspozicii: ili havas kelkajn elmontratajn skribmaŝinojn ChC ; [ili] lokis grandan elmontron de kuiriloj en la fenestro de magazeno KrM ; ili rapidas de elmontrejo al elmontrejo, de strato al strato Tor ; okazigo de la unua elmontro de la Universala Ekspozicio de Esperanto en Montevideo EeP .
ĉeĥe:
dosvědčit, dávat najevo, jevit, osvědčovat, projevovat, předvést, ukázat, vykázat, výkazem prokázat, zaznamenat
france:
exhiber, faire preuve de
germane:
zur Schau stellen
hispane:
demostrar, exteriorizar, manifestar
katalune:
demostrar, exterioritzar, manifestar
nederlande:
ten toon spreiden
pole:
wykazywać, pokazywać, objawiać, wystawiać
rumane:
arată, dezvăluie, demonstra, expune
ruse:
выказывать, демонстрировать
slovake:
dávať najavo, prejaviť, ukázať

fadenmontra

TEKS Tiom eluzita, ke oni vidas unuopajn fadenojn: li kutime […] iris al la banejo en faden-montra negliĝo garnita per oraj drakoj [35]; la rigardo de la ĉefkelnero trafis lian fadenmontran pantalonon kaj la kadukajn ŝuojn, fortaj kaj viglaj manoj turnis lin reen [36].
35. G. García Márquez, trad. F. de Diego: Cent Jaroj da Soleco, Fonto, 1992
36. La Ondo de Esperanto, O Henry: Policisto kaj himno
france:
élimé, râpé (tissu)
germane:
fadenscheinig
hispane:
deshilachado, raído (tejido)
katalune:
esfilagarsat, desfilat
nederlande:
uitgerafeld
pole:
przetarty
rumane:
zdrobit
ruse:
изношенный

fingromontri

Direkti fingron montre al: ili gapis al ni, fingromontris al ni, ridaĉis al ni [37]; Karlo flustras al Marko kaj neglekteme fingromontras al la ŝvebantaj flugfolioj, kiujn ambaŭ rigardas kun malkaŝita kontento [38]; mi scias bone, sen ilia fingromontro, pri la rasismo ĉe eŭropanoj [39].
37. P. T. Justesen: Papilio, Malgranda Revuo, 1943
38. Monato, Eriko Navaro: Flugiloj de libereco, 2013
39. Monato, Yamasaki Seikô: Landnomoj: homaj frenezigiloj, 2003
france:
montrer du doigt
germane:
mit dem Finger zeigen
pole:
pokazywać palcem
rumane:
arata cu degetul

hormontrilo

KAL Turniĝanta montrilo por indiki la horon ĉe horloĝo: jen la hormontra ombro […] malsupriĝis sur la suna hormontrilo de Aĥaz [40]; la hormontrilo estis proksimiĝanta al dek unu [41]; enskribu vortojn, laŭ la hormontrila direkto [42].
angle:
hour hand
bretone:
biz an eurioù
ĉeĥe:
ručička hodin
france:
aiguille des heures, petite aiguille
germane:
Stundenzeiger hor~ila direkto: Uhrzeigersinn
hispane:
manecilla
hungare:
óramutató
itale:
datario
nederlande:
grote wijzer
pole:
wskazówka (zegara)
portugale:
ponteiro (de relógio)
ruse:
часовая стрелка
slovake:
ručička na hodinách
svede:
timvisare

sinmontrema, montriĝema

Ŝatanta altiri la atenton; inklina paradi; vanta: Braun estis tre modesta kaj ne elmontriĝema [43]; mi stariĝas antaŭ la fenestro kaj montriĝeme rigardas eksteren [44]; la poŝtelefono […] fariĝis signo de socia bonfarto, multaj uzantoj transformiĝis en montriĝemulojn: […] piedirantoj vidigas siajn telefonojn enpoŝe aŭ ĉezone kaj en publikaj lokoj longe melodias telefonoj [45]. VD:fanfaroni, glorama, malmodesta
france:
frimeur (adj.), poseur
hispane:
fanfarrón, exhibicionista, fatuo, vanidoso
katalune:
fanfarró, fatxenda, exhibicionista, fatu
nederlande:
ijdel, verwaand
pole:
chełpliwy
rumane:
lăudăros

ventmontrilo, ventomontrilo

MET Simpla meteologia instrumento meĥanika indikanta la direkton (kaj eventuale ankaŭ la rapidon) de vento, ekz-e en formo de metala flageto (aŭ koko, aŭ alia figuro) turniĝanta sur vertikala akso, aŭ en formo de teksaĵa maniko fiksita ĉe turnebla ringo sur masto: sed li sidis sur la ventmontrilo de la turo, ĝi konstante turniĝadis kun li, kaj tial li pensis, ke ĉiam blovas la sama vento [46]; kuriozaĵo estas sur la tegmento de la preĝejo: la ventomontrilo konsistas el du simboloj: koko kutima franca simbolo kaj porkokapo, alia simbolo, daŭra memoraĵo pri loka legendo [47].
angle:
weather vane
ĉeĥe:
větrná korouhvička
france:
girouette
germane:
Wetterhahn, Wetterfahne, Windsack
itale:
segnavento
pole:
wiatrowskaz
ruse:
флюгер
slovake:
veterná ružica

vojmontrilo

TRA Ĉevoja tabulo, kun indiko de la direktoj al atingeblaj lokoj: estas pli facile retrovi ion, kio situas je […] konataj vojoj, ol ion lokitan sur tereno, kie vojmontriloj mankas [48]. vojmontrilo kun ĉizita mano, kiu montris la direkton [49]; (figure) lia verko estas inda vojmontrilo (modelo) kaj fonto por ĉerpi taŭgan materialon en la ĉiutaga lingva praktikado [50].
48. Claude Piron: La bona lingvo, p. 64a
49. Michael Ende, trad. Wolfram Diestel: La Senĉesa Rakonto, Sinjorino Ajuolo
50. Monato, Jorma Ahomäki: Nova vortarego en Estonio, 2004
ĉeĥe:
ukazatel cesty, ukazatel směru
france:
panneau indicateur (de direction), panneau routier (de direction)
germane:
Wegweiser
hispane:
señal de indicación
katalune:
senyal d'indicació
nederlande:
wegwijzer
pole:
drogowskaz
rumane:
indicator
ruse:
дорожный указатель
slovake:
ukazovateľ cesty

administraj notoj