*alPV

I.

*al

Prepozicio, kies sencoj kaj funkcioj estas:
1.
a)
Esprimi direkton per orientilo, nome tiun direkton en kiu situas la koncerna objekto: iri renkonte al la suno; veturu al Nordo; la suno kliniĝis al la okcidento [1]; rigardi al la strato; sin turni al la fenestro (fizike); (figure) sin turni al iuZ (alparoli iun); sin klini al la infano; etendi la piedojn al la fajro; jen la vojo al Parizo; levi la okulojn al la ĉielo [2]; eliri renkonte al iu [3]; anstataŭ "mi veturas Londonon" oni povas tre bone diri "mi veturas al Londono"[4].
b)
La celo de movo, ago, sento, penso, volo: frapi al la pordo (sur la pordon); kuri al iu (ĉe iun, apud iun); iri al la urbo (en la urbon, se la celo estas ene); iri al la lernejo (en la lernejon, se la celo estas la lernejo); al la onkloZ (ĉe la onklon); venos al vi mizero [5]; mi apogos min al ili [6]; ĝi apogis sin al la muro [7]; via koro sin tiru ne al pekuloj [8]; riveretoj fluas al riveroj PrV ; tiu pordo kondukas al la parko; enirejo al ĝardeno; (figure) la kongreso estas en bona vojo al efektiviĝo; (figure) direktos vian voĉon al la saĝo [9]; intencoj al bono kaj ne al malbono [10].
Rim. 1: Se temas pri atinga movo, tiam la koncernan sencon pli precize esprimus aliaj prepozicioj: veni en teatron, veturi ĝis la urbocentro, venu ĉe min, ĉar „al“ ne neprigas atingon de la celo, kvankam ja estas tradicie (mis)uzata anstataŭ ĉe + akuzativo laŭ kutimo de diversaj lingvoj: „Al ordinare montras nur la celadon, la vojon al iu loko, dum la akuzativo povas enhavi en si ankaŭ la ideon de atingo de la celo; sekve la frazo la muso kuris al sub la lito montrus, ke la muso kuris en la direkto al sub la lito, sed pro ia kaŭzo ĝi ne atingis la lokon sub la lito, aŭ almenaŭ ni ne vidis tiun atingon“ [11]. [Sergio Pokrovskij]
Rim. 2: Estas senca diferenco inter fizika celo en la spaco: iri en la preĝejon, kongresejon, restoracion kaj aranĝo: iri al la meso, al la Kongreso, al la tagmanĝo. Rezulte de la unua movo oni estas en la koncerna loko (en la preĝejo, en la kongresejo); rezulte de la dua oni ĉeestas la koncernan aranĝon (la meson, la kongreson). Kiam temas pri la aranĝo, la prepozicio al ĉiam estas atinga, ĉar ne sencas paroli pri spaca direkto en la mondo de sociaj aranĝoj; oni eĉ povas demandi: kien vi iras al meso? (t.e. en kiun preĝejon). [Sergio Pokrovskij]
Rim. 3: Al montras kelkfoje la rezulton de movo: disrompi vazon al pecoj (pli bone „en pecojn“).
VD: Prepoziciaj kunaĵoj: al antaŭ, al malantaŭ, al apud, al ĉe, al ĉirkaŭ, al ekster, al en, al inter, al post, al sub, al super, al sur, al trans; ANT:de1
2.
Formi analizan dativon: doni, cedi, diri, skribi, ordoni, servi, malutili, respondi ion al iu; knabino etendis al Johano la manon [12]; deziri bonon al iu; ĵeti, prezenti ion al iu; minaci, flati, kontraŭstari, pardoni, pagi al iu; doni, proponi, komisii, sendi ion al iu; bati al si tuberonZ ; akiri al si gloronZ ; li faris al li mikskoloran veston [13]; mi aranĝis al mi ĝardenojn [14]; mi kolektis al mi arĝenton [15]; pretigi al si manĝaĵon; ŝi malfermas sian manon al la malriĉulo [16]; tranĉi al si la piedon; mulo, al kiu oni devas kateni la buŝon [17]; la brutojn ili rabis al si [18]; ursino al kiu estas rabitaj ĝiaj infanoj [19]; ŝteli, forpreni ion al iuZ ; prezentu al vi mian embarason; plaĉi al iuZ ; tio ŝajnas al mi bona; bone estas al tiu, kiu observas la leĝojn [20]; al malriĉulo ovo kiel al riĉulo bovo PrV .
Rim. 1: La parolantoj de la lingvoj perdintaj dativon, ĉe la verboj netransitivaj ofte anstataŭigas ĝin per akuzativo; kaj tiun anstataŭigon oni ofte vidas ankaŭ en Esperanto, precipe ĉe la verboj danki, helpi, kompati, obei iunal iu.
Rim. 2: PV rimarkigas: „Post kelkaj verboj oni trovas, eĉ ĉe Zamenhof, uzon de al tute kontraŭen al la vera senco: demandi, peti ion al iu. Tia uzo, influata de naciismoj, estas evitinda.“ Mi ne opinias tiun uzon „kontraŭa al la vera senco“: ĝi estas konforma al la senco de dativo (kvankam ja nekutima en Esperanto; ĉe la indikitaj verboj pli bonstilaj estus de1, disde). [Sergio Pokrovskij]
3.
Indiki atributon, destinon, apartenecon: apliki teorion al la praktiko; konveni alZ ; kutimigi iun al io; evitigi ion al iu; trinkigu al li akvon [21]; kondamnitaj al morto [22]; sankta al la EternuloZ ; [23]; preta al ĉio; preni al si la liberecon, la rajton fari ion; al mi apartenas forto [24]; ĉio bona estas al via dispono [25]; knabo lasita al si mem [26]; vi prenos ŝin al viZ . [27];
4.
Rilateco: rilati al iuZ ; la malamo, kiun li eksentis al ŝi [28]; sopiri al (prefere: pri) sia hejmo; fidi al iu; amo, abomeno, inklino al iu; mi konas mian devon al mia patro; favora al io; ni estis sklavoj al faraono [29]; la luno estis kaŝata al ni de densaj nuboj; estus dezirinde, ke ni estu amikoj al ĉiuj nacioj; li estas malbona al ĉiuj; ne estu tro severa al li; fremda, supera al iu; venis fino al mia latino PrV ; (frazaĵo) ne estas piediranto kolego al rajdanto PrV . SIN:por, pri, kun, kontraŭ.
5.
Adicio, kompletigo: alligu ilin al via kolo [30]; aldoni du al kvar; aldoniĝos al vi jaroj da vivo [31]. SIN:plus.
6.
(malofte) Gramatikan rilaton inter substantivo el verba deveno aŭ kun verba signifo kaj ties objekta komplemento: estimo al ies virtoj; la bombardado al la haveno devigis la Turkojn cedi; antaŭparolo al la verko; la akcepto al la kongresanoj; post longa observado al ŝi; flegado al iu; provo al koloniigado; tiu letero estas tre grava por la trovo al la kulpulo; temas pri la mortigo al la edzino de la maristo (al la maristedzino. Ne konfuzu kun: la mortigo al la edzino fare de la maristo); sistema agitado al la publika opinio; kontentigo al spiritaj bezonoj; subteno al iu; la maldungado al laboristoj ĉesis; la defendo al patrujo; malpermeso de la registaro al la pola lingvo; kiel gravan taskon ili konsideras la klerigadon al la membraro.
Rim.: Laŭ PV, „Tiu uzo de al por anstataŭi post substantivo la akuzativon, kiu estus normala post la responda verbo, estas tre utila por eviti la dubasencecon de la prepozicio de.“ Nu, tiu uzo ne enradikiĝis, kaj restis nur eksperimenta; fakte ĝi ne estas bona solvo, ĉar forigante konfuzon kun akuzativo ĝi enkondukas konfuzon kun dativo. [Sergio Pokrovskij]
SIN:akuzativo, je3, de5.
7.
Post adjektivo aŭ adverbo, pli malpli precizan rilaton pri metafora proksimeco aŭ malproksimeco: konforma, egala, malegala, simila, parenca, najbara al; konforme al; spite al; danke al.
1. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 1, ĉap. 5
2. La Nova Testamento, S. Luko 18:13
3. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Josuo 8:22
4. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, Respondo 36, La Revuo, 1908, Majo
5. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 1:27
6. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Juĝistoj 16:26
7. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 2, Abio
8. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 23:17
9. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 2:3
10. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Jeremia 29:11
11. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, Respondo 36, La Revuo, 1908, Majo
12. H. C. Andersen, trad. L. L. Zamenhof: Fabeloj, vol. 1, Vojkamarado
13. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 37:3
14. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Predikanto 2:5
15. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Predikanto 2:8
16. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 31:20
17. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Psalmaro 32:9
18. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Josuo 8:27
19. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 17:12
20. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 29:18
21. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 25:21
22. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Psalmaro 102:19
23. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Readmono 14:2
24. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 8:14
25. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Genezo 45:20
26. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 29:15
27. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Readmono 21:11
28. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Samuel 13:15
29. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Readmono 6:21
30. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 3:3
31. trad. L. L. Zamenhof: La Malnova Testamento, Sentencoj 9:11
angle:
to 1.a toward(s), to
bulgare:
2. на 1.a на
ĉeĥe:
go to - příkaz k nepodmíněnému skoku
germane:
an, zu, nach
hebree:
אל
hispane:
a, hacia
hungare:
~ malriĉulo ovo kiel ~ riĉulo bovo : a szegénynek a kevés is sok 2. -nak, -nek, számára, részére preta ~ ĉio: mindenre kész lasita ~ si mem: elhagyatott 3. -nak, -nek, -ra, -re, -hoz, -hez, -höz venis fino ~ mia latino: itt megáll a tudományom ne estas piediranto kolego ~ rajdanto: gyalogos utasnak nem társa a lovas 4. iránt 5. -hoz, -hez, -höz 6. -nek a, -nak a konforme ~: vminek megfelelően spite ~: vmi dacára danke ~: vminek hála 7. -nak, -nek, -val, -vel 1.b -hoz, -hez, -höz, felé, irányában
indonezie:
ke, kepada
itale:
a, verso
katalune:
a 1.a cap a
nederlande:
aan, tegen, naar
norvege:
til
okcitane:
a 1.a cap a
portugale:
a, para
ruse:
к, ( переводится дательным падежом) 2. (переводится дательным падежом) ne estas piediranto kolego ~ rajdanto: гусь свинье не товарищ 1.a к, на 1.b в (+ вин. пад.) , на
slovake:
go to - príkaz k nepodmienečnému skoku 1.a k, ku
taje:
1. ไปยัง, ไปถึง, ถึง
volapuke:
äl 3. -e 4. -e
II.
Vortero kun la sencoj al1.a, al1.b, al6: alaĵo PV; UK en Sofio kun 3 472 aliĝintoj EeP .

aligi

Fari ion parto aŭ akompananto de io alia: la ursidojn oni aligis al la aliaj, kune estis jam ok [32]; li ekmovis turnilon, aligitan al la tubo kaj subite la peza ŝtono estis ĵetita supren [33]; ĉiun bonan esprimon, kiu ekzistas en iu ajn lingvo, lingvo arta havas plenan rajton aligi (proprigi, apartenigi) al si [34]; nur tiam ni povas esperi pli aŭ malpli frue aligi al nia afero la grandegan indiferentan amason de la publiko [35]; Omar rapidpaŝe eliris, por aligi sin al la amikaro [36]. VD:aldoni, alfari, almeti, kunigi, proprigi
angle:
join
beloruse:
дадаць, далучыць, прылучыць
ĉeĥe:
přidružit, přiložit, připojit, přivtělit
hebree:
לצרף
hispane:
añadir, adjuntar, conectar
hungare:
hozzáad, csatol, csatlakoztat
itale:
iscrivere, aggregare, aggiungere
nederlande:
toevoegen, lid maken, inschrijven
norvege:
legge til, melde på
pole:
dodać, dołączyć, załączyć
ruse:
прибавить, присоединить
slovake:
pridať, pridružiť, pripojiť
taje:
ทำให้เข้าร่วม, รวบรวม

aliĝi

Iĝi parto, membro (aniĝi), akompananto aŭ partoprenanto de io: bedaŭrinde, ke aliĝis al la kongreso nur 150 kongresontoj [37]; aliĝi al la kristandemokrata partio [38]; post iom da tempo al li aliĝis junulo [39]; se gut' al guto aliĝas (kuniĝas), maro fariĝas PrV ; al tio ĉi aliĝas multego da deklinacioj neregulaj EE ; al lia antaŭa embaraso aliĝis nun iom da konfuzo Marta ; al la koreco aliĝadis […] videbla nuanco de silenta kompato Marta . VD:adheri, akompani, kuniĝi, membro2
angle:
join
beloruse:
дадацца, далучыцца, прылучыцца
france:
s'inscrire, adhérer
hebree:
להצטרף
hispane:
inscribirse, adherirse
hungare:
csatlakozik, hozzáadódik, jelentkezik (pl. rendezvényre) se gut' ~ guto ~iĝas (kuniĝas), maro fariĝas: cseppből lesz a tenger
indonezie:
mendaftar
itale:
iscriversi (ad un gruppo/partito..), aderire
nederlande:
zich inschrijven
norvege:
melde seg på, bli med på
pole:
połączyć się z , przyłączyć się do , przystąpić, wstąpić do (organizacji)
portugale:
aderir, afiliar-se, inscrever-se, incorporar-se
ruse:
пристать, присоединить ся
slovake:
pridať sa
taje:
เข้าร่วม, สมัคร

aliĝilo

Formularo por aliĝi (plenigita aŭ neplenigita): aliĝiloj kun promeso tuj komenci la lernadon, kiam dek milionoj da personoj estos same promesintaj VivZam ; jam de januaro 1963 la Centra Oficejo de UEA, Roterdamo, povas akcepti vian aliĝilon TkI ; mi retenas la kapon sur lia ŝultro rigardante kiel li skribas mian nomon sur la aliĝilon [40].
angle:
registration form
france:
bulletin d'inscription, bulletin d'adhésion
germane:
Anmeldeformular
hebree:
טופס הרשמה
hispane:
formulario de inscripción, formulario de adhesión
hungare:
jelentkezési lap
indonezie:
formulir (pendaftaran)
itale:
modulo d'iscrizione
nederlande:
inschrijvingsformulier, toetredingsformulier
norvege:
påmeldingsskjema
pole:
zgłoszenie, formularz zgłoszeniowy, deklaracja przystąpienia
portugale:
formulário de adesão, formulário de afilição, formulário de inscrição
ruse:
приглашение , бланк приглашения
slovake:
prihláška
taje:
แบบลงทะเบียน
III.
Prefikso kun la sencoj al1.a, al1.b, al4, al6:
1.a:
alveni, alkuri, alporti, alesti;
1.b:
alvenigi[41]; alkonduki; alrigardi [42];
4:
alproprigi [43]; almezuri, alfari, alĝustigi;
6:
aldoni (doni plie, adicii); aldiri (diri plie); almeti; la neesprimita subjekto estas facile alpensebla.

administraj notoj

pri al:
  Indus unuecigi la redakton de cxi tiu artikolo kiun tiuj
  de aliaj prepozicioj.
  [MB]
~: Mankas verkindiko en fonto.
~igi: Mankas verkindiko en fonto.