tradukoj: be cs de en fr hu nl pl pt ru

¹funkci/i

funkcii

1.

(iu) Agi plenumante oficon, difinitan daŭran komisiitan servon: funkcii kiel urbestro, sekretario, agento.

2.

(io) Plenumi la propran difinitan taskon, parolante pri organo, maŝino kaj ĝenerale ĉiu ajn ilo aŭ organizo: la koro, la kruroj, la maŝino ne regule funkcias; la maŝino ne plu bone funkcias; la entrepreno, fabriko, societo, estraro, kurso, kunveno funkcias ankoraŭ; la teatroj ne funkcios hodiaŭ.

funkcio

1.

(de iu) Aparta fako, ofico organizita por plenumi difinitan servon; kampo de agado, en kiu oni plenumas difinitan servon: la publikaj funkcioj; la funkcio de administranto, redaktoro; la kasisto rezignis sian funkcion.

2.

(de io) Aparta servo de organo, maŝino kc, konforma al ĝia destino: la funkcio de la stomako estas digesti; Esperanto bonege plenumas en la praktiko ĉiujn funkciojn, kiujn ni povas postuli de lingvo internacia^Z; la diversaj funkcioj de vorto en la frazo (subjekto, predikato, komplemento).

3.

[1]

a)

(elementa matematiko) Ĝenerala regulo, difinanta por elemento de „fonta aro“ A elementon en „cela aro“ B; simb. f:A→B (legu: fo ĵetas el A en B-on), aŭ por individuaj elementoj b=f(a) (legu: bo egalas fo de a): en la funkcia skribaĵo b = f(a) la elementon a de la fonta aro oni nomas „argumento“ aŭ „variablo“, kaj la elementon b de la cela aro oni nomas „rezulto“ aŭ „valoro“ de la funkcio, aŭ „bildo“ de la argumento per la funkcio; loknombro de funkcio.
Rim.: Pro ĝia intuicia difino en elementa matematiko „funkcio“ povas esti konsiderata pli fundamenta ol „bildigo“, kiu baziĝas sur rilatoj, paroj, kaj arteorio entute.

b)

(pli ĝenerale) Bildigo, precipe (sed ne nur) kiam la fonta kaj cela aroj konsistas el nombroj: funkcio entjera, reela, kompleksa (kun entjeraj, reelaj, kompleksaj valoroj); kompleksa funkcio kun reelaj argumentoj (kies fonto-aro konsistas el la aro de reeloj); funkcio derivebla, analitika, integralebla. Rilatantaj nocioj: maksimumo, maksimumiganto, minimumo, minimumiganto, ekstremumo, ekstremumiganto, nuliganto, transfleksiĝa punkto.
Rim.: Bricard [2] provis enkonduki la formon „funcio“, sed tiu ne enradikiĝis. La termino „funkcio“ estas vaste uzata en analitiko, sed depende de la branĉo de matematiko oni pli volonte parolos pri „bildigo“ (aŭ „ĵeto“), „funkcionalo“, „operatoro“, „formo“, „operacio“, „transformo“... Ni do ricevis tutan serion da sinonimaj terminoj, tamen kun malsama historia fono.

ekstremumigantoj kaj nuligantoj de funkcio

4.

En programo, struktura fragmento (subprogramo) difinanta algoritmon por komputi valoron ― unu el pluraj manieroj difini la „regulon“ por la matematika funkcio.
Rim.: En iuj programlingvoj tiaj funkcioj aperas kiel proceduroj liverantaj valoron (sian rezulton).

funkciado

Ago de tiu aŭ tio, kiu funkcias; agado celanta plenumi difinitan servon: la funkciado de horloĝo; la funkciado de la kurso ĉesas dum somero; la banko ĉesigis sian funkciadon; la diverslingveco tre ĝenas la funkciadon de internaciaj kongresoj; la komisiono postulas la malfunkciadon de ĉiuj armilfabrikoj.

funkciismo

Arta aŭ teoria doktrino, kiu atentas precipe la efektivan kaj efikan kunfunkciadon de aĵoj: la materia civilizo origininta el la okcidento nuntempe trapenetris ĉien en la mondo kaj donis al la homaro kolosan materian favoron, sed aliflanke la raciismo kaj la funkciismo de ĝi sekigis la homan koron [3]; la „funkciisma“ urboplanado post la dua mondmilito [4]. utilismo

funkciulo

Homo komisiita por plenumi daŭran difinitan oficon, funkcion; oficisto: ŝtata aŭ privata funkciulo.

analitika funkcio

Kompleksa funkcio, elvolvebla en potencoserion en ĉirkaŭaĵo de ĉiu punkto de ĝia fonto-aro.

cirkla funkcio

trigonometria funkcio.
Rim.: Notu, ke iuj lingvoj uzas similan terminon (ekz-e funkcja kołowa en la pola) por signifi ciklometrian funkcion.

ciklometria funkcio

inversa trigonometria funkcio.

distribua funkcio

(de hazarda variablo X) Reela funkcio, kiu al reelo x asocias la probablon de la okazo (X < x); simb. F_X(x) = P(X < x).
Rim.: Ĉi tiu funkcio estas nur unu el la manieroj karakterizi la probablodistribuon de X, kaj laŭ ni indas doni al ambaŭ nocioj malsaman nomon, kiel faras la naciaj lingvoj. Tamen niaj fontoj malakordas pri la donota nomo: [9] nomas la funkcion simple „distribuo“, [10] nomas ĝin „probablodistribuo“ kaj por [11] ĝi estu „akumula probablodistribua funkcio“. Ni opiniis grave, ke la termino enhavu la vorton „funkcio“ kaj do reprenis la terminon de [12] kun malgranda modifo. Ankaŭ „probablodistribua funkcio“ taŭgus.

elementa funkcio

Ĉiu reela funkcio kun reela argumento, prenita el la vico: potencoj, eksponencialoj, trigonometriaj funkcioj, aŭ rezultanta el apliko al tiuj funkcioj de aritmetikaj operacioj, multipliko per konstanto, malvastigo, kunligo aŭ inversigo: polinomaj funkcioj, logaritmoj, hiperbolaj funkcioj estas elementaj funkcioj.

ĝeneraligita funkcio

distribucio.

hevisida funkcio

Reela funkcio, kiuj ĵetas strikte negativan argumenton al 0 kaj pozitivan al 1: la hevisidan funkcion oni foje signas per H(x) aŭ Y(x) kaj foje nomas ankaŭ „unuo-ŝtupo“. Hevisido.

hiperbola funkcio

Funkcio el la vico: hiperbola sinuso, hiperbola kosinuso, hiperbola tangento, hiperbola kotangento.

hiperbolaj funkcioj

inversa hiperbola funkcio

Funkcio el la vico: inversa hiperbola sinuso, inversa hiperbola kosinuso, inversa hiperbola tangento, inversa hiperbola kotangento.

inversa trigonometria funkcio

Funkcio el la vico: arksinuso, arkkosinuso, arktangento, arkkotangento, arksekanto, arkkosekanto.
Rim.: En [17] troviĝas la sinonimoj „arkusa funkcio“ kaj „ciklometria funkcio“. Koncerne la unuan vd rimarkon sub arko. La dua ricevis iom da aŭtoritateco pro tio, ke [18] enkondukis la radikon „ciklometri“, sed tiu radiko restas tute senutila.

karakteriza funkcio

(de subaro A de aro E) Funkcio kun fonto-aro E, kiu alprenas valoron 1 en ĉiu punkto de A kaj 0 en ĉiu punkto de ĝia komplemento: la karakterizan funkcion de A oni ofte signas per χ_A.

n-argumenta funkcio

Funkcio, kies fonto-aro konsistas el n-opoj: la bildo per n-argumenta funkcio f de n-opo (x₁,x₂,... x_n) oni kutime signas per f(x₁,x₂,... x_n); la duargumenta funkcio f(x,y) = arc tan(y/x) donas la argumenton de komplekso x+i.y.
Rim.: La diferenco inter unu- aŭ plur-argumenta funkcio estas pure konvencia. Ekz-e, depende de la kunteksto, oni preferos konsideri funkcion kun kompleksa argumento kiel unuargumentan, aŭ kiel duargumentan funkcion kun du reelaj argumentoj.

polinoma funkcio

1.

(elementa matematiko) Funkcio de unu aŭ pluraj argumentoj, kies valoro estas esprimo, en kiu aperas, krom konstantoj, nur potencoj de la argumentoj kun pozitivaj entjeraj eksponentoj, kombinitaj per multipliko kaj adicio: x².y+x.y²-7 estas polinoma funkcio de du variabloj; cos³x+2.cos²x+1 estas polinoma funkcio de cosx.

2.

(responda al polinomo P super ringo R) Tia bildigo de R al R, ke la bildo per ĝi de elemento x egalas al ∑ P_i.xⁱ.
Rim.: La ĉi-supra sumo havas samtiom da termoj ^1.a, kiom estas da nenulaj termoj ^1.g en la polinomo.

plursenca funkcio

(elementa matematiko) (de aro E al aro F) Ĝenerala regulo, difinanta por elemento de E plurajn elementojn de F: la plursenca funkcio „kvadrata radiko“ (kiu asocias al pozitiva nombro x ĝiajn du kvadratajn radikojn: -√x kaj √x), „argumento“ (kiu asocias al komplekso z ĉiujn reelojn de la tipo Arg z+2kπ).
Rim.: En rigora lingvaĵo ne temas pri funkcio de E al F, sed pri rilato inter ili. Tamen kelkaj el la analitikaj ecoj de funkcioj validas ankaŭ por ili. Bricard [22] formas samsencajn terminojn per alia rimedo: unuforma, duforma,... neunuforma , paŭsante la francan. La serio unusenca, dusenca,... plursenca bedaŭrinde ne estas pli logika, ĉar oni ne parolas pri „senco de funkcio“, sed ja pri ĝia „valoro“. Tamen la terminoj estas nun firme enradikiĝintaj.

racionala funkcio

Kvociento de du polinomaj funkcioj. racionala frakcio.
Rim.: Laŭ la modelo de iuj naciaj lingvoj troviĝas la formo „racionala frakcia funkcio“ en [24].

simpla funkcio

(laŭ σ-algebro A) Ĉiu funkcio s, kiu povas prezentiĝi kiel s = ∑a_i.χ_Ai, kie a_i estas nombro, (A_i) estas finia familio el elementoj de A kaj χ_Ai estas la karakteriza funkcio de A_i: ĉiu ŝtupara funkcio kun finia nombro da valoroj estas simpla funkcio laŭ la borela σ-algebro super la aro de reeloj, sed la malo ne veras.

ŝtupara funkcio

Ĉiu funkcio ŝ kun reela argumento, kiu povas prezentiĝi kiel ŝ = ∑a_i.χ_Ai, kie a_i estas nombro kaj χ_Ai estas la karakteriza funkcio de iu aro A_i, apartenanta al dispartigo de la aro de reeloj en intervalojn: la funkcio, kiu ĵetas reelon al ĝia entjera parto estas ŝtupara funkcio.

testa funkcio, testofunkcio

Ĉiu funkcio, apartenanta al la fonto-aro de distribucio.
Rim.: La termino aspektas absurda, sed ĝi estas internacia. Oni ĝin uzas kontraste kun „ĝeneraligita funkcio“, t.e. „distribucio“.

trigonometria funkcio

Funkcio el la vico: sinuso, kosinuso, tangento, kotangento, sekanto, kosekanto.

trigonometriaj funkcioj

unusenca funkcio

(elementa matematiko, kontraste kun plursenca)funkcio ^3.b.

    Fonto trovenda.[MB]
  

    Mi ne trovis fonton por tiu cxi termino, sed ne multe hezitis
    gxin enkonduki pro gxia internacieco. [MB]
  

    Mi ne trovis fonton por tiu termino kaj kreis gxin laux la
    konvergxaj nacilingvaj formoj. [MB]